Ayın növbəti sərhədimiz olması planlaşdırılır. “Artemis 3” 2025-ci ilin sonuna doğru (şərti olaraq) havaya qalxdıqda, bu, “Apollon” dövründən bəri insanları Aya endirmək üçün ilk missiya olacaq. O vaxta qədər Ayın boz tozunda naviqasiya etməyin yeni bir yolu ola bilər. Bu da ən azından Ay reqolitinin kəskin hissəciklərinin vurduğu zərəri azalda bilər. Aya gedən yol necə çəkiləcək?
Lazerlə Yerdən Aya yol çəkmək
ESA PAVER layihəsi ilə beynəlxalq tədqiqat qrupu Ayın səthini (və ya ən azından bunun üçün ESA tərəfindən hazırlanan stimullaşdırıcını) lazerlərlə əritmənin bir yolunu tapıb. Tədqiqatçılar asfalt yollar və enmə meydançaları inşa etmək üçün istifadə oluna biləcək bir-birinə bağlanan döşəmə daşları yaratmaq məqsədilə Ay torpağına lazer şüaları vurublar.
Sərtləşmiş əridilmiş reqolit minimum toz emissiyası ilə roverlərin və digər kosmik gəmilərin ağırlığına tab gətirəcək qədər güclüdür və bütün bunların hamısı Ayda edilə bilər. Tədqiqatçılar bu yaxınlarda “Scientific Reports”a bildiriblər: “Bu texnologiyanın Ay infrastrukturunun və baza inkişafının ilkin mərhələsində (sağ qalmada) mühüm rol oynayacağı və zamanla Ayın kəşfiyyatının bütün mərhələlərinə töhfə verəcəyi nəzərdə tutulur”.
Ay tozunun Ay kosmik gəmilərinin və astronavtların baş bəlası olmasının bir səbəbi var. Yer üzündə qayalar, şüşə və torpaqdakı digər materiallar daim külək, yağış və axan su kimi atmosfer təsirlərinə məruz qalır, buna görə də qum dənələrinin kənarları çox vaxt hamar olur.
Ay reqoliti külək və maye çatışmazlığı səbəbindən demək olar ki, əlverişsizdir. Aya enən və ya Aydan keçən hər hansı bir kosmik gəmi toz riski altındadır, çünki aşınmamış qaya və şüşə parçaları asanlıqla dəqiq alətləri cıza və səthləri korroziyaya uğrada bilər. Ayda cazibə qüvvəsinin az olması qarışıq parçaların ətrafda uçmağa və hər şeyə daxil olmağa davam etməsi deməkdir.
Alimlər etiraf edirlər ki, bu tədqiqatda irəliləyiş hələ də lazımdır. Günəş işığını cəmləşdirmək üçün istifadə edilən obyektiv Aydakı lazeri əvəz edə bilər, ona görə də bunun sınaqdan keçirilməsi lazımdır. Yenə də bu sınaqları aparmağa dəyər, çünki Ayda bu sınaqları həyata keçirmək üçün yalnız bir neçə yüngül avadanlıq lazımdır. Hətta “Apollo 17” yenidən Aya getdikdən sonra ilk ekipajın ora vaxtında çatması mümkün ola bilər.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
