"Suriya" sözünə uyğun 3629 nəticə tapıldı!

Yaın Şərqdə stabillik üçün 4 maddəlik PLAN

2019/02/20150-1550037997.jpg
Oxunub: 328     10:22     13 Fevral 2019    
Mədəniyyətin beşiyi Yaxın Şərqin fırtınalı tarixi olub. Min illər boyu bu bölgədə müxtəlif dil, din, mənşə, mədəniyyət və etnik kimliyə malik olan insanlar yaşayıb və bir-biri ilə qarşılıqlı ünsiyyətdə olub. Din, ədəbiyyat, sənət və öyrənmənin bütün dünyaya bu bölgədən yayılmış olmasına baxmayaraq, şiddət və müharibələrdən uzaq qalması mümkün olmayıb.

Yaxın Şərqdə müharibələr və zorakılıq tarixən Afrika, Avropa və Asiyaya da təsir edib. Nə region daxilində, nə də xaricində bu hadisələrdən faydalana bilən olmayıb. Ərəb Baharına vaxtında cavab verilməməsi Suriyada düşmənçiliyin artmasına, İŞİD-in yüksəlişinə təkan verib və şiddətin ixracatını asanlaşdırıb.

Bu barədə amerikalı hərbi ekspert Vil Staton danışıb. Onun sözlərinə görə, Qərbin Yaxın Şərqdə sülh və stabilliyi təmin etmək üçün yeni plana ehtiyacı var və Qərbin gələcəyin effektiv strategiyalarını müəyyən etmək üçün kifayət qədər təcrübəsi var. Müəllif Yaxın Şərqdə “Sülh, Çiçəklənmə və Sabitliyi” təmin etmək üçün 4 maddəlik plan təqdim edib.

“İraqa müdaxilə ilə Suriyadakı humanitar böhrana müdaxilə arasında əhəmiyyətli fərqlər var. Əgər İraqda demokratiyanı bərpa etmək istəyiriksə, otokratik hakimiyyət sıradan çıxarılmalıdır. Bu, stabilliyi pozmaq deyil, çünki stabillik artıq pozulub”, - deyə o bildirib.

Bu zaman Qərbin edə biləcəyi yeganə şey yenidənqurmaya dəstək verməsidir. Bunu isə yalnız dostluq münasibətləri quraraq və nəticələrin Qərbin dəyərlərinə uyğun olmasına çalışaraq etmək olar. Müəllif 4 təklifli planın bir “paket” olduğunu və effektiv olması üçün hər birinin tətbiq edilməsi gərəkdiyini bildirib. Bu, o deməkdir ki, aralarından birini seçib sadəcə onu tətbiq etmək olmaz. Nəticə alına bilməyəndə dayanmaq və ideyanın öz-özlüyündə nə qədər kifayət olduğunu analiz etmək lazımdır. Ola bilsin ideyanın özü pisdir, yaxud onun tətbiqi səhv edilib, zaman doğru seçilməyib, yaxud şərtlər uyğun deyil.

“Əvvəlki müdaxilələrimiz barədə düşünürəm ki, uzunmüddətli həll yolu tapa bilməməyimizin səbəbi öz maraqlarımız əsasında hərəkət etməyimiz olub. Daha təhlükəsiz bir Yaxın Şərq üçün hərbi, iqtisadi və diplomatik vasitələrdən istifadə edilməlidir”, - deyə o bildirib.

Sözügedən 4 maddəlik plan aşağıdakı şəkildədir:

1. Səudiyyə Ərəbistanı və İranda münaqişələrin əsas səbəbi dini məzhəb fərqləri olub. Əvvəlcə bu məsələ həll edilməlidir. Xalqın teoloji düşüncələrinə qarışmağa Qərbin haqqı yoxdur, lakin müzakirə və əməkdaşlıq yaratmaq üçün platforma yaratmaq bizim əlimizdədir. İŞİD həm İran, həm də Səudiyyə Ərəbistanına hədə törədir, bu isə müzakirə üçün ortaq bir nöqtə var deməkdir. Yəməndə Səudiyyə Ərəbistanının da cəlb olduğu vətəndaş müharibəsi yenə də maraqları uyuşmayan iki millətin qarşıdurmasıdır. Buna görə də Qərb hökumətləri diplomatik və qarşılıqlı əməkdaşlığa səsləməli, hərbi rəqabəti azaltmağa çalışmalıdır. Bunun üçün regional tərəfdaşlar və beynəlxalq qurumlarla qarşılıqlı dialoqu başlatmaq üçün əməkdaşlıq etmək lazımdır. ABŞ İran və Səudiyyə Ərəbistanı ilə regional təhlükəsizlik forumu təşkil etməli və agendada İŞİD təhlükəsi, Yəməndəki müharibə və İŞİD tərəfindən idarə edilən bölgələrdə silahların yayılmasının qarşısını almaq məsələləri olmalıdır. Hər iki milləti narahat edən məsələlər konstruktiv danışıqlar üçün şərait yaradacaq. Bu forumda diplomatik və aşağı səlahiyyətli hərbi nümayəndələr iştirak edə bilər.

2. Qərb ənənəvi tərəfdaşları ilə münasibətlərini yenidən dəyərləndirməlidir. İŞİD-lə mübarizə aparması üçün bəzi yanlış qruplar silahlarla təmin edilib. Misir və Səudiyyə Ərəbistanında Amerikan qırıcıları uçur. İordaniya, İsrail, Pakistan, Əfqanıstan və İraq döyüşdə ABŞ hərbi avadanlıqlarından istifadə edir, yaxud hərbçilər Amerikan və Qərb qoşunları tərəfindən təlim alır. ABŞ “yardım” metodunu yenidən nəzərdən keçirməlidir. Bu cəhdlər, adətən, uğursuz olsa da, onların işə yaradığına dair sübutlar da var. II Dünya Müharibəsindən sonra Marşal planı Qərbi Almaniya da daxil olmaqla, Avropa ölkələrinə yeniqurma sahəsində kömək etdi. Lakin, burada nəzərə almaq lazımdır ki, Almaniyada, yaxud Yaponiyada onların transformasiya prosesinə təkan verən infrastruktur və institutlar artıq mövcud idi. Yaxın Şərqdə isə vəziyyət belə deyil.

Amerika hər il 14 milyard xarici yardım edir. Bu yardım yerli infrastrukturlara yönəldilməli, daha çox mikroxərclər şəklində məktəb, xəstəxana və yol tikintisinə sərf edilməlidir, nəinki tank və helikopterlər göndərilməsinə.

3. Əsrlərdir Qərb Yaxın Şərqi neft mənbəyi olaraq görüb, lakin hazırda iqtisadi inkişaf üçün başqa fürsətlər də var. Regionun çox hissəsi kənd təsərrüfatı üçün əlverişli şəraitə malikdir. Zəngin tarixi Yaxın Şərqdə sabitlik təmin edilərsə, turizm və mədəniyyət məhsullarının ixracı üçün imkan yaradacaq. Bundan əlavə, alternativ enerji mənbələri gəlir mənbəyi olaraq nefti əvəzləyə bilər. İqtisadi diversifikasiya gəlirlərin bir mənbədən axmasının qarşısını alaraq regiona olan təzyiqi də azalda bilər. Stabillik artarsa, qoşunlar, silahlanma və hərbi avadanlıqlar üçün ayrılan büdcə sosial layihələrinə ayrıla və bu da öz növbəsində bərabərsizliyin azalmasına, rifah səviyyəsinin isə artmasına gətirib çıxara bilər. Yaxın Şərqdəki bir çox dəyərli resurs kimi insan resursu da israf edilir. Qadınlar və azlıqlar iqtisadi və sosial sağlamlığa kifayət qədər töhfə verə bilmir. Yerli bələdiyyələr və QHT-lərlə işləyərək mikroiqtisadi inkişafa nail olmaq lazımdır.

4. Son olaraq, İsrail və Fələstin arasında 70 illik münaqişə üçün həll yolu tapılmalı və gələcəkdə bu məsələnin bir daha konfliktə səbəb olmayacağı dəqiqləşdirilməlidir. Aydındır ki, hər iki tərəfdə sülh və razılıq istəməyən qüvvələr var, lakin məsələ odur ki, “razılaşmamağa razılaşmaq” lazımdır. Tərəflər eyni regionda yaşamağa davam etdikləri müddətcə, yaxşı davranış və müsbət münasibətləri qorumağa razı olmalıdır.

Sonda müəllif qeyd edib ki, verilən 4 punktluq plan çox idealistik görünsə də, Qərbin heç nə etmədən bütün məsələlərin öz-özünə həll olacağını gözləməsi axmaqlıq olar. Yaxın Şərq, ABŞ və Qərb düşmənçilik yerinə dostluğa, neft zənginliyi yerinə daha çoxşaxəli gəlirə və ierarxik rejim yerinə universal insan hüquqlarının təmin edildiyi bir rejim üçün investisiya etməlidir.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: ABŞ   Yaxın-Şərq