" Nüvə-müqaviləsi " sözünə uyğun nəticə tapıldı!

"Nüvə-müqaviləsi" - (1760 )

“Swathi” radarına hind ordusundan başqa yalnız işğalçı Ermənistan maraq göstərir - HƏRBİ EKSPERT (ARAŞDIRMA)

2020/03/1-1583473947.jpg
Oxunub: 2954     10:56     06 Mart 2020    
Ermənistan orbitini tenderlə dəyişir

Mart ayının ilk günündə Hindistan rəsmi mənbələri mətbuata Ermənistan tərəfinə 40 milyon dəyərində 4 ədəd “Swathi” WLR (Weapon Locating Radar - Silah Yerləşmə Radarı) satıldığı və artıq tədarükə başanması barədə məlumat sızdırdılar. Əvvəlcə qeyd edim ki, bu RLS-lərin adı onların təyinat və funksiyasını tam əks edirmir, bunlar hamımıza yaxşı tanış olan əks batareya radiolokasiya stansiyalarıdır.


İddialara görə, bu tip radarların alınması ilə bağlı keçirilən tenderdə Hindistanın “Swathi” radarları ilə bərabər Rusiya və Polşa istehsalı olan analoji sistemlər də iştirak edib. Hindistan radarlarına üstünlük verilməsini hardasa siyasi motivlərlə də əlaqələndirmək mümkündür. Ermənistan rəhbərliyinin bu addımla məmnun olmadığı Azərbaycan-Pakistan əlaqələrinə qarşı hansısa balans “yaratdığını” nümayiş etdirdiyi aydın sezilir.

Təyinatı

“Swathi” WLR radiolokasiya stansiyası artilleriya, minaatanları və reakiv sitemlərin sursatlarını aşkarlayarq izləmək və onların atıcı qurğularının koordinatlarını təyin etmək üçün nəzərdə tutulur. Onun ikinci dərəcəli funksiyası isə öz qoşunlarının əks batareya atəşini izləməkdən və onun tənzimlənməsindən ibarətdir.

“Silah Yerləşmə Radarı” yalnız aktiv (yəni atəş açan) və yalnız iriçaplı, yəni 81 mm və daha iriçaplı bir neçə artilleriya vasitəsinin eyni zamanda koordinatlarını təyin etmək üçün nəzərdə tutulur.

Niyə məhz əks batareya radarı?


Əslində “Swathi” radarlarının alınması hələ Ermənistanın sabiq prezidenti Serj Sarkisyanın dövründə müzakirə mövzusu idi. Bu gün əldə edilən hind radarları barədə iki ölkə arasında ilkin razılaşma - Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsindən daha öncə - 2017-ci ildə Sarkisyanla Ermənistana rəsmi səfər edən Hindistanın vitse-prezidenti, Parlamentin Yuxarı Palatasının sədri Məhəmməd Həmid Ansari və onun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti arasında aparılan müzakirələr nəticəsində əldə edilib.

Bu addım, həm 2016-ci ilin Aprel əməliyyatından sonra erməni ordusunun Azərbaycan Ordusunun artilleriya zərbələrinin təsirini azaltmaq niyyətini, həm də sonradan alınan artilleriya sistemlərinin sabit mövqelərdən davamlı atəşini önləmək məqsədilə atılıb. Lakin həm komplekslərin ixrac üçün tam hazır olmadığına, həm də 40 milyon dollar vəsaitin Ermənistanın o zamankı hərbi büdcəsinin 10%-dən çoxunu təşkil etdiyinə görə bu məsələ sonraya saxlanıldı.


İki il sonra, 2019-cu ilin mayın 7-də Ermənistan Müdafiə naziri David Tonoyan Hindistanın Ermənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Yogeşvar Şangvanı qəbul edərkən Ermənistan-Hindistan arasında hərbi təhsil, kadr hazırlığı, sülhməramlı fəaliyyət, hərbi tibb və hərbi-texniki sahədə əməkdaşlı barədə müzakirələr apardı. Təxminən 3 ay yarım sonra isə, sentyabr 26-da Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Nyu-Yorkda hindistanlı həmkarı Narendra Modi ilə görüşdə ikitərəfli hərbi-texniki əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etdi. Artıq intensivləşən Ermənistan-Hindistan əlaqələri və hər görüşdə hərbi-texniki sahədə əməkdaşlığa dair müzakirələrin aparılması bəzi silah sistemlərinin alqı-satqısına dair müqavilənin imzalanması ehtimalını gücləndirirdi. Təbii ki, Hindistanın tələbatına uyğun silah sistemlərinin Ermənistanda mövcud olmadığına görə burada yalnız Dehlinin İrəvana tədarükündən söhbət gedə bilərdi.

RLS-in yaranma şərati - sanksiyalardan radara

Hindistanın “Swathi” tipli radarlara malik olması əslində məcburiyyətdən qaynaqlanıb. 1980-ci illərdən hind ordusunda artilleriya atəşinin koordinatlarını aşkar etmək üçün radarlara ehtiyac duyulurdu. 1989-cu ildə Hindistan Ordusu ABŞ-ın AN/TPQ-36/37 radarlarını əldə etmək istəsə də, Vaşinqton tərəfindən bu satışa icazə verilmədi. Bir il sonra isə Hindistan “Hughes” (ABŞ) şikətinin AN/TPQ-36/37 , “Thomson CSF” (Fransa) və ISKARA (Ukrayna) radarlarının alınmasına cəhd etdi, bu dəfə isə “Pokran II” nüvə sınaqları ilə əlaqədar tətbiq edildən sanksiyalar Dehlini məyus etdi.


Hindistan ordusunun atəşləri aşkarlaya bilən radarlarının olmaması səbəbindən “Kargil müharibəsi” zamanı Pakistan qarşısında əlverişsiz vəziyyətə düşdü. Həmin dövrdə Pakistan Silahlı Qüvvələri ABŞ-ın AN/TPQ-36 “Firefinder” radarları ilə təchiz edilirdi, Hindistan isə İngiltərənin tələblərə cavab verməyən və böyük yayınma ilə yalnız minaatan atəşinin koordinatlarını aşkarlayan “Cymbeline” minaatan radarlarına malik idi. Döyüşlər zamanı hindlilər arasında itkilərin təxminən 80% -nin AN/TPQ-36 “Firefinder” radarlarının məlumatları əsasında hazırlanan pakistanlıların artilleriya atəşi nəticəsində baş verməsi Dehlini bu istiqamətdə aktiv fəaliyyətə keçməyə məcbur etdi.

Hindistan yalnız 2001-ci ildə sanksiyalar ləğv edildikdən sonra bəzi xarici RLS-ləri əldə edə bildi. Bir neçə il ərzində aparılan araşdırmalardan sonra Hindistan yerli artilleriya əleyhinə radara malik oldu. İstehsalçı bu radarların (xarici görünüşü və xüsusiyyətlərinə görə) əsassız olaraq ABŞ-ın AN/TPQ-37 radarlarına bənzədiyini iddia etməkdə davam edir. Bu iddianın əsassız olduğuna əminik, çünki ABŞ radarları bir neçə il bundan sonra üçün sifarişlər portfelinə malik olduğu halda, “Swathi” radarına hind ordusundan başqa yalnız işğalçı Ermənistan maraq göstərir.

Hazırlanması

“Swathi” WLR radarı DRDO-nun (“Defence Research and Development Organisation” - Müdafiə Tədqiqatı və İnkişafı Təşkilatı) LRDE (“Electronics and Radar Development Establishment” - Elektronika və Radar İnkişaf Təşkilatı) bölməsi tərəfindən hazırlanıb.

Hindistan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən “Swathi” radarının inkişafı üçün DRDO və “Bharat Electronics Limited” (BEL) dövlət şirkəti ilə 2003-cü ilin yanvarında müqavilə imzalanıb. İstehsal sonuncu şirkət tərəfindən həyata keçirilib.


Prototipin sınaqları 2010-cu ildən aparılır. 2015-ci ilin mart ayında Hindistan Müdafiə Nazirliyinin Müdafiə Satınalmaları Şurası, 30 ədəd seriya istehsalı “Swathi” alınması üçün təxminən 250 milyon dollar ayırdı. 2017-ci ilin əvvəlindən RLS Hindistan Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına qəbul edilib. Stansiyanın ilk 4 ədəd prototipləri Pakistanın Kəşmir vilayəti ilə sərhəd xətti boyunca yerləşdirilərək sınaqdan keçirilib. Sınaqların nəticələri açıqlanmayıb. Radarın döyüş əməliyyatlarında tətbiqi ilə bağlı dəqiq məlumatlar mövcud deyil və istifadə edildiyi də ehtimal edilmir.

İmkanları

“Swathi” RLS-i S-diapazonda fəaliyyət göstərən passiv fazalı barmaqlığa malik antenə sahibdir, bu isə ona düşmənin atəş silahlarının yerləşməsini təyin etməyə imkan verir. RLS müxtəlif növ silahlardan və müxtəlif istiqamətlərdən atılan 7 ədəd mərmini eyni zamanda aşkarlaya bilir. İstehsalçı 81 mm və ondan yuxarı çapa malik minaatan sursatlarının 20 km-ə qədər, 105 mm və daha yuxarı çaplı artilleriya vasitələrinin sursatlarının 30 km-ə qədər, YARS-ların idarəolunmayan sursatları da daxil olmaqla, 120 mm və daha yuxarı olan sursatlarının isə 40 km-ə qədər məsafədə koordinatlarını təyin edə bildiyini iddia edir.

Sıçrayış dalğalı koqerent LBV-yə əsaslanan ötürücü 40 kVt gücündə enerji şüalandırır. Hədəflərin izlənilməsi isə ələ keçirilimə ehtimalı aşağı olan LPI radarını yaxşılaşdıran monoimpuls sıxılmasına malik siqnallardan istifadə etməklə həyata keçirilir.


Bu radarların prosessorları alınan siqnalları real vaxt rejimində emal edir. Silahın koordinat təyinetmə alqoritmi hədəfi dəqiq aşkar etmək üçün “daimi saxta siqnal tezliyi” (CFAR) metodundan istifadə edir. Operator məlumatın dəqiqliyini artırmaq üçün CFAR metodunu seçə bilər. Məlumat müasir “Kalman” filtrindən istifadə etməklə proqramlaşdırılabilən rəqəmsal siqnal prosessoru tərəfindən emal edilir. Müdaxilənin qarşısını almaq hərəkətli hədəf sensoru (MTI), korpus sensoru (AMTI) və sürətli “Furye” çevirməsi (FFT) ilə əldə edilir.

Məlumat yüksək qətnaməli və çoxrejimli rəngli ekranla təchiz edilən qorunan kompüterlərdə göstərilir. Məlumatlar real zamanda əks olunur və onlar 3D formatlı xəritə üzərində yerləşdirilə bilir. RLS-in kompüteri istənilən vaxt görüntüləmək üçün 100 lmx100 km ölçüdə rəqəmsal xəritəni yaddaşda saxlaya bilir. 99-a qədər atəş mövqeyi yaddaşda yerləşdirilərək izlənilə və ya komanda mərkəzinə ötürülə bilər.

Korpusunun konstruksiyası və alqoritmləri radara intensiv atəş və güclü müdaxilə şəraitində səmərəli işləməyə imkan verir. 7-yə qədər hədəf paralel izlənilə bilir. Radarın həm kiçik və yüksək bucaq altında, həm də arxasında və ya ön istiqamətində müşahidə apara bildiyi iddia edilir.

Səmərəliliyi və etibarlılığı artırmaq üçün radar resurları adaptiv planlaşdırmaya malikdir.


“Swathi” radarlarının elektron idarə olunan anteni fəaliyyət zamanı hərəkət etmir. Radar hədəfləri 90°-lik bir sektoru əhatə edən tək kvadratda və ya orta istiqamətdən hər iki tərəfə, yəni +/- 45°-ə qədər sektorda elektron şəkildə darama apara bilir. Bundan əlavə, müəyyən bir mövqedən 360° -i əhatə etmək və darama sektorunu təhdidlərə cavab olaraq tez dəyişdirmək üçün, radarı 30 saniyə ərzində hər iki tərəfə 135° döndərmək mümkündür.

Rəqibin atəşlərini avtomatik olaraq təhdid kimi qəbul edən RLS onları təsnifatlandırır və yeni hədəflər axtarmaqda davam edir. Açılan atəşin trayektoriyası izlənilir və kompüter proqramı məlumatlarını təhlil edərək atıcı qurğunun koordinatlarını operatora, o isə öz növbəsində onları əks batareya atəşinin açılması üçün dost bölmələrə ötürür.

Məlumatlar avtomatik olaraq komanda mərkəzinə və daha yüksək komandanlığa da təqdim edilə bilər. Radar məlumatları operatorları hücumdan qorumaq üçün uzaq bir ekranda da göstərilə bilər. Operator, həmçinin darama sektorunu uzaqdan da dəyişdirə bilər. Bir neçə RLS effektiv fəaliyyəti və yüksək dəqiqliyi təmin etmək, həmçinin daha çox əlavə məlumat əldə etmək üçün batareya tərkibində eyni şəbəkəyə qoşula bilər.

Radar -20 ilə + 55°C arasında dəyişən sərt iqlim şəraitində fəaliyyət və -40 ilə+70° C arasında etibarlı şəkildə saxlanılma üçün nəzərdə tutulur. RLS 16 000 fut (4900 metr) yüksəkliklərdə çalışa bilir. Onun zərbə və titrəmələrə, həmçinin elektromaqnit və radioelektron müdaxilələrə qarşı müqaviməti beynəlxalq standartlara uyğundur.

Şassisi

Hindistanda lisenziyaya əsasən, “Swathi” WLR platforması “Bharat Earth Movers Limited” (BEML) şirkəti tərəfindən istehsal olunan 8x8 təkər formulasına malik “Tatra” şassisi üzərində yerləşdirilib. İntensiv atəş şəraitində işləmək üçün hazırlanan maşınlar istənilən hava şəraitində fəaliyyət, yüksək hərəkətlilik və sürətli reaksiya imkanlarına malikdir. Kompleksin tərkibinə iki ədəd “Tatra” T815 markalı yük avtomobili daxildir. Onlardan biri RLS-in, digəri isə 2 ədəd dizel generatorunun daşınmasını təmin edir.


RLS-i daşıyan əsas maşın müxtəlif sensorlara, prosessorlara, maye kristal displeyə və idarəetmə blokuna malikdir. İkinci maşın isə yalnız radarın alternativ enerji təchizatının təminatçısı rolunu ifa edir.

“Tatra” T815 şassisi üzərində yerləşdirilən kompleks, sürətli yerləşdirmə üçün hazırlanıb, onun səfər vəziyyətindən döyüşə hazırlıq və ya əksinə, yəni döyüşə hazırlıq vəziyyətindən səfər vəziyyətinə gətirilməsi üçün 30 dəqiqə tələb olunur. İstənilən təhlükə zamanı radar təhlükə zonasından tez bir zamanda uzaqlaşa bilir.

Taktiki-texniki xüsusiyyətləri

Aşkarlama diapazonu:

> 81 mm minaatanlar mərmiləri üçün: 2–20 km;
> 105 mm artilleiya mərmiləri üçün: 2–30 km;
> 125 mm və idarəolunmayan YARS sursatları üçün: 4–40 km.
Əhatə dairəsi: -5 ilə 75° arasında.
Azimut üzrə əhatə dairəsi:
+/- 45° (orta tənzimləmədə);
30 saniyə ərzində +/- 135°.
Paralel izlənən maksimum hədəf sayı: 7 ədəd;
Müşahidə bucaqları: 0-180°;
Texniki instrumental diapazon: 50 km;
Aşkarlama əmsalı 0.9;
Rəqəmsal xəritənin miqyası: 100 kmx100 km;
Fəaliyyət temperaturu: -20 ilə + 55° C;
Saxlama temperaturu: -40 ilə + 70° C;
Fəaliyyət yüksəkliyi: 16000 fut (4900 m).



Xatırladaq ki, bu vasitələr indiyə qədər nə döyüş əməliyyatlarında iştirak edib, nə də hansısa ölkə tərəfindən əldə edilərək tətbiq edilib. Buna görə də onların təyinatı və texniki xüsusiyyətləri istehsalçının məlumarlarına əsasən qeyd edilib.

Nəticə

Baza prototipi ilk dəfə “Aero India 2003” sərgisində, hazır versiyası isə 2007-ci ildə Hindistanın Respublika Günü Paradında nümayiş olunan RLS-in qoşun sınaqları 2005-ci ildə başlayıb. 12 il davam edən üzücü qoşun sınaqlarında davamlı olaraq aşkar edilən çatışmazlıqların aradan qaldırılması yalnız 2017-cildə başa çatıb və həmin ildə “Swathi” RLS-i silahlanmaya qəbul edilib. Hindistan ordusunun hazırda 50 ədədlik bu tip radar ehtiyacının hələlik yarısından bir az çoxu qarşılanıb. Bəzi mənbələrdə bu rəqəm 28, bəzilərində isə 30 olaraq göstərilib.

Dağlıq ərazilərdə radarın effektivliyinin kifayət qədər zəif olduğuna dair KİV-lərdə bəzi qeyri-rəsmi məlumatlar mövcuddur. Radarın Hindistanın hərbi müəssisələrində istehsal edilməyən bir çox komponentləri mülki müəssisələrdən əldə edilir, bu isə onların elan edilən standartlara uyğun olmasına dair şübhələrə yol açır.

Passiv anten barmaqlığına malik RLS-ın AFAR tipli aktiv antenlə təchizatı hələ də müsbət nəticələrə səbəb olmayıb. Bütün bu çatışmazlıqlar isə “Swathi” WLR radarının ixrac potensialını əldə etməyə imkan tapmadan, əvvəlki nəslin nümayəndəsinə çevrilməsi ilə nəticələnib. Ermənistanın isə 4 ədəd “Swathi” RLS-i əldə etmək niyyəti, ən yaxşı halda yalnız bir ədəd RLS batareyası formalaşdırmasına şərait yaradacaq. Bu isə yüz kilometrlərlə uzanan cəbhə xətti boyunca, xüsusilə kütləvi artilleriya zərbələri zamanı, həm də dağlarda rəqib atəş vasitələrinin koordinatlarının aşkarlanmasında ciddi bir effekt verməyəcək. Hesab edirəm ki, bunu Ermənistan ordusunda anlayanlar az deyil.

Maraqlı detallardan biri də əvvəl qeyd etdiyimiz kimi, Hindistan istehsalı bu radarlara Ermənistandan başqa heç kimin maraq göstərməməsindən ibarətdir. Hər bir ordu üçün zəruri olan texnikaya dünyanın 196 ölkəsinin nəinki sülh, hətta müharibə şəraitində olan 42 ordusundan Ermənistan ordusu xaric, heç birinin maraq göstərməməsi doğrudan da düşündürücüdür. Təbii ki, Hindistan heç vaxt texnologiya səviyyəsinə görə fərqlənmədiyindən bu normal hal kimi qəbul oluna bilər. İndiyə qədər Hindistan Rusiya silahlarını istehsal texnologiyası ilə birgə kifayət qədər yüksək qiymətə əldə edərək ölkədə yerli və ya milli hərbi sənaye görüntüsü ilə potensialının artdığını nümayiş etdirməyə çalışıb. Son dövrlərdə isə Rusiya ilə yaranan gərginlik rəsmi Dehlini İsrail və ABŞ tərəfə meyilləndirib. Daim Ermənistanı kreditlər hesabına daxili qiymətə hərbi avadanlıqlarla təchiz edən Rusiyanın da Ermənistanın bu addımına müsbət yanaşacağını iddia etmək çətin olardı. Digər tərəfdən isə Hindistan RLS-lərin hər bir dəstini İrəvana 2 milyon dollar daha baha qiymətə satıb. Qiymət məsləsi daxili işləri olsa da, son günlərə qədər Rusiyanın zəifləməkdə olan hərbi potensialından yararlanan ölkələrin birlikdə Kremlin orbitindən uzaqlaşması, Moskva tərəfindən birmənalı qarşılanmayacaq. Çünki Ermənistanın maliyyə sıxıntısı çəkdiyində Rusiyadan həm onun ayırdığı uzunmüddətli kreditlər hesabına, həm də daxili qiymətlərlə ucuz qiymətə sonuncu silahları əldə etməsindən heç bir il də keçməyib. Bu kontekstdə İrəvan üçün bu RLS tədarükü müəyyən başağrısı da gətirə bilər. Hindistanın isə Ermənistandan fərqli olaraq, Rusiyadan miqyasına və alıcılıq potensialına görə, bəzi güzəştlər əldə edəcəyi mümkündür.

Mənbələr:

https://bmpd.livejournal.com/3948323.html
https://www.aravot-ru.am/2017/04/27/240919/
https://currentaffairs.gktoday.in/tags/wlr-swathi
https://www.aravot-ru.am/2019/05/08/304014/
https://armenpress.am/rus/news/888015.html
https://vpk.name/news/176417_vooruzhennyie_silyi_indii_poluchili_otechestvennuyu_rls_obnaruzheniya_ognevyih_sredstv.html
http://bastion-karpenko.ru/rls-razvedka/
http://fullafterburner.weebly.com/terrain-battle-machines/bel-swathi-weapon-locating-radar
https://newsarmenia.am/news/armenia/indiya-i-armeniya-dogovorilis-rasshiryat-sotrudnichestvo-v-prioritete-biznes-i-kinoindustriya-/
http://foto-i-mir.ru/swathi-wlr-india/
https://ic.pics.livejournal.com/bmpd/38024980/7835840/7835840_original.jpg

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Swathi   Hindistan   Ermənistan   Radar   Rusiya