Yaxın Şərqdə Diplomatik Təcil: ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı Razılaşmasının Mümkün Təsirləri – ANALİZ (FOTOLAR)

2024/05/salma-1716278143.jpg
Oxunub: 443     14:38     25 May 2024    
ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı İsrail və HƏMAS arasındakı münaqişələrə son qoymaq üçün İsraili də əhatə edən hərtərəfli müdafiə sazişi üzərində işləyir.

Bu müqavilə ilə kartlar Yaxın Şərqdə yenidən paylana bilər. Sözügedən razılaşmanın Səudiyyə Ərəbistanının Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) qabaqcıl silah sistemlərini satın almasını və mülki nüvə proqramının inkişaf etdirilməsini ehtiva etməsi gözlənilir, müqavilə iki ölkə arasında münasibətlərdə yeni dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Mayın əvvəlində Vaşinqton və Ər-Riyad arasında danışıqların son həftələrdə sürətləndiyi və bir çox rəsmilərin həftələr ərzində razılığa gələ biləcəkləri bildirilmişdi. “Bloomberg”ə danışan səlahiyyətlilər müqavilə layihəsinin hazırlandığını və müharibəni bitirəcəyi təqdirdə İsrailə müxtəlif təşviqlər veriləcəyini bildiriblər.

Müqavilə çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ-nin Süni Zəka (SZ) və kvant hesablamalarına böyük investisiyaları müqabilində Çin texnologiyasını məhdudlaşdırmağa razılaşacağı və mülki nüvə proqramını inkişaf etdirmək üçün ABŞ-dən yardım alacağı öyrənilib.


ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı razılığa gələndə, İsrailə seçim təklif edəcəklər. İsrail-Səudiyyə Ərəbistanı normallaşması Qəzzada müharibəni bitirib, Fələstin dövlətinin qurulmasına yol açacağı təqdirdə baş verəcək. Beləliklə, Səudiyyə Ərəbistanı ilə ilk dəfə rəsmi diplomatik əlaqələr qurulacaq, daha çox investisiyalar baş verəcək və regional inteqrasiya artacaq.

Müqavilənin Səudiyyə Ərəbistanına təhlükəsizlik zəmanəti vermək və İsraillə diplomatik əlaqələrin qurulmasına zəmin yaratmaq məqsədi daşıdığı məlum olarkən, həmçinin ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahuya Qəzzada hərbi əməliyyatların dayandırılması və Fələstin dövləti üçün konkret addımların atılması müqabilində Səudiyyə Ərəbistanı ilə diplomatik əlaqələr qurmaq fürsəti təklif edir.


Razılaşma Yaxın Şərqi yenidən formalaşdırmaq potensialına malikdir. Bu, nəinki İsrail və Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyini gücləndirəcək, həm də İran və Çin hesabına ABŞ-nin bölgədəki mövqeyini gücləndirəcək. Xüsusilə, sazişin Səudiyyə Ərəbistanına ABŞ Senatının təsdiqini tələb edən güclü tənzimləmələr təklif edəcəyi və krallığa əvvəllər qadağan edilmiş qabaqcıl ABŞ silahlarına giriş imkanı verəcəyi gözlənilir.

Bundan əlavə, bu mümkün müdafiə paktı ABŞ prezidenti Co Bayden, Səudiyyə Ərəbistanı vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salman və Netanyahu üçün də əhəmiyyətli faydalar təmin edir.

Bayden və ABŞ üçün strateji perspektivlər: Səudiyyə Ərəbistanı ilə müdafiə sazişi

ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında müdafiə sazişinin mümkün imzalanması Co Bayden administrasiyası üçün əhəmiyyətli strateji və siyasi qazanclar təqdim edir. Bu inkişaf beynəlxalq siyasət və daxili siyasət dinamikası baxımından Bayden üçün dönüş nöqtəsi ola və ABŞ-nin qlobal strategiyalarına dərin təsir göstərə bilər.

Regional güc balansında ABŞ-nin rolunun gücləndirilməsi

Yaxın Şərq qlobal enerji təchizatı təhlükəsizliyi və geosiyasi tarazlıqlar baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir. ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı bu müdafiə razılaşmasının ABŞ-nin regionda təsirli bir güc olaraq qalması, İran və Çin kimi rəqibləri ilə güc mübarizəsində gücləndirici rol oynaması gözlənilir. Çinin regionda artan nüfuzu və İranın regional siyasətə müdaxiləsi ABŞ üçün davamlı təhlükəsizlik narahatlığı yaradır. Bu narahatlıqlara cavab olaraq, bu saziş Səudiyyə Ərəbistanı ilə təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı dərinləşdirməklə ABŞ-nin regiondakı maraqlarını qorumağa kömək edə bilər.

Daxili siyasətdə güc qazanma və idarəetmə qanunvericiliyi

Bayden üçün bu razılaşma noyabrda keçiriləcək prezident seçkiləri öncəsi kritik bir zamanda xarici siyasətdə mühüm qələbə kimi təqdim oluna bilər. Baydenin liderlik qabiliyyəti və onun beynəlxalq arenada ABŞ-nin maraqlarını qorumaq bacarığı ABŞ xalqı və xüsusən də milli təhlükəsizlik məsələlərinə həssas olan seçicilər arasında güclənəcək. Bundan əlavə, bu saziş ABŞ-nin qlobal liderlik rolunu gücləndirmək və ABŞ xarici siyasətinin effektivliyini artırmaq üçün bir fürsət kimi qiymətləndirilə bilər.


Qəzzada vəziyyətin sabitləşdirilməsi və sülh yolu ilə həllə töhfə

Razılaşmanın digər mühüm cəhəti Qəzza zolağında mövcud toqquşmaların həllinə mümkün töhfələrdir. Bayden administrasiyası İsrail və Fələstin arasında davamlı sülhün təmin edilməsində mühüm rol oynamağı hədəfləyir. Bu razılaşma İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı arasında diplomatik əlaqələrin bərpası və regional sülh prosesinə doğru irəliləyiş üçün yeni qapılar aça bilər. Bu proses Baydenin beynəlxalq sülhməramlı kimi profilini gücləndirə və xüsusilə Yaxın Şərqdə davamlı sülhə nail olmaq səylərində mühüm addım ola bilər.

Texnologiya və müdafiə sahələrində əməkdaşlıq

Müqavilənin texnoloji aspektləri də nəzərdən qaçırılmamalıdır. Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ müdafiə texnologiyalarına çıxışı həm ABŞ müdafiə sənayesi üçün yeni bazarlar deməkdir, həm də Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə qabiliyyətinin modernləşdirilməsində ABŞ texnologiyasından səmərəli istifadə etməyə imkan verir. Bu, ABŞ-nin regionda texnoloji və hərbi mövcudluğunu gücləndirəcək və uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlığa yol açacaq.

Bu razılaşmanın mümkün nəticələri Bayden administrasiyasının beynəlxalq və daxili siyasətdəki məqsədlərinə əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verə bilər. Regional təhlükəsizliyi gücləndirmək, daxili siyasətdə legitimlik qazanmaq, beynəlxalq diplomatiya səhnəsində fəal rol almaq və texnoloji əməkdaşlığı inkişaf etdirmək potensialı bu sazişin ABŞ üçün strateji əhəmiyyətini vurğulayır.

Şahzadə Salman və Səudiyyə Ərəbistanı üçün strateji transformasiya: ABŞ ilə müdafiə sazişinin nəticələri

Səudiyyə Ərəbistanı ilə ABŞ arasında mümkün müdafiə sazişi vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salman üçün mühüm dönüş nöqtəsi və krallığın xarici siyasət strategiyalarında yeni başlanğıcdır. Bu razılaşma Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və diplomatik əlaqələr baxımından beynəlxalq aləmdə mövqeyini necə formalaşdıracağına dair müxtəlif aspektləri ehtiva edir.


Regional təhlükəsizlik və hərbi modernləşmə

Səudiyyə Ərəbistanı xüsusilə Yəməndəki müharibə və İranla davam edən regional rəqabət kimi məsələləri nəzərə alsaq, ciddi təhlükəsizlik problemləri ilə üzləşir. Birləşmiş Ştatlar ilə müdafiə sazişi krallığın hərbi imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaqla, bu təhlükəsizlik çağırışlarına cavab vermək qabiliyyətini gücləndirə bilər. Razılaşma çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının qabaqcıl silah sistemləri və texnologiyalarına çıxışı bu sahədə modernləşdirmə səylərini sürətləndirəcək və beləliklə, regional təhdidlərə qarşı daha təsirli müdafiə strategiyasının hazırlanmasına imkan verəcək.

İqtisadi diversifikasiya və texnologiya transferi

Vəliəhd şahzadə Məhəmmədin “Vision 2030” təşəbbüsü Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadiyyatını neft asılılığından uzaqlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu kontekstdə ABŞ ilə müdafiə sazişi mühüm rol oynaya bilər. Razılaşmanın gətirəcəyi texnologiya transferləri və investisiyalar Səudiyyə Ərəbistanının yüksək texnologiya, bərpa olunan enerji və müdafiə sənayesi kimi sahələrdə tutumunu artıra bilər. Bu, iqtisadi diversifikasiya səylərini dəstəkləməklə, uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığın təmin edilməsi üçün çox vacibdir.

Diplomatik əlaqələr və regional rəhbərlik

ABŞ ilə müdafiə sazişi Səudiyyə Ərəbistanının bölgədəki diplomatik çəkisini artıracaq və İsrail kimi digər ölkələrlə münasibətlərdə yeni qapılar aça bilər. Bu razılaşma, xüsusən də İsraillə potensial normallaşmanı sürətləndirə və beləliklə, Səudiyyə Ərəbistanını regional sülh prosesində mərkəzi aktora çevirə bilər. Vəliəhdin rəhbərliyi altında bu, Səudiyyə Ərəbistanını regional sülh və sabitlik qüvvəsi kimi yerləşdirməyə və krallığın ərəb və İslam dünyasında nüfuzunu gücləndirməyə kömək edəcək.

Daxili siyasətdə legitimlik və imic idarəetmə

Vəliəhd şahzadə Salman üçün bu müqavilə həm milli, həm də beynəlxalq səviyyədə üzləşdiyi müxtəlif çağırışlar və tənqidlər qarşısında legitimlik əldə etmək imkanı verir. Bu cür strateji razılaşmalar xüsusən Camal Qaşıqçı hadisəsindən sonra beynəlxalq arenada zədələnmiş imicini bərpa etmək üçün şahzadə Salmanın islahatçı və müasir lider kimi profilini gücləndirə bilər. Bu ona daxili siyasətdə daha geniş dəstək qazanmağa və krallığın gənc əhalisi arasında populyarlığını artırmağa imkan verə bilər.

Strateji muxtariyyət və Çinlə əlaqələr

Nəhayət, saziş Səudiyyə Ərəbistanının strateji muxtariyyətini artıra, Çin kimi digər böyük dövlətlərlə münasibətlərində daha balanslı siyasət yürütməsinə kömək edə bilər. Birləşmiş Ştatlarla müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi şahzadə Salmanın Çinlə iqtisadi və texnoloji əlaqələrini yenidən qiymətləndirməsi üçün əsas yaradacaq və bununla da Səudiyyə Ərəbistanına qlobal məsələlərdə daha müstəqil yol tutmağa imkan verəcək.

Bu müdafiə sazişi vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salman və Səudiyyə Ərəbistanı üçün təkcə təhlükəsizlik və iqtisadi baxımdan deyil, həm də regional və qlobal diplomatik səhnədə strateji transformasiya vasitəsi ola bilər.

Vaxt bitir: Netanyahu və İsrail üçün kritik qərar anı

ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında mümkün müdafiə sazişi Netanyahu və İsrail üçün mühüm strateji və siyasi nəticələrə səbəb ola bilər. Bu inkişafın İsrailin regional təhlükəsizliyinə, diplomatik münasibətlərinə və daxili siyasətinə təsir edəcək müxtəlif ölçüləri var.


Müharibə uzandıqca Netanyahunun mövqeyinə beynəlxalq dəstək getdikcə azalır. ABŞ-də keçirilən son sorğulara görə, yeddi hərəkətli ştatdakı respublikaçıların təxminən üçdə biri İsrailə yardımın davam etdirilməsinə qarşıdır, demokrat və müstəqil seçicilərin dörddə biri də bu cür yardımın əleyhinədir. Bu, İsrailin razılaşma əldə etməsi üçün təzyiqi artırır.

Regional təhlükəsizlik və hərbi alyanslar

Bu razılaşma İsrailin regional təhlükəsizlik vəziyyətini gücləndirmək potensialına malikdir. Səudiyyə Ərəbistanı kimi mühüm ərəb ölkəsi və ABŞ arasında imzalanan bu müdafiə sazişi İranın regional ekspansionizminə qarşı çəki rolunu oynaya bilər. İsrail İranı özünün ən böyük təhlükəsi hesab edir və İranın regional təsirini məhdudlaşdırmaq bilavasitə İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqlarına cavab verə bilər. Bundan əlavə, Səudiyyə Ərəbistanının bu razılaşma çərçivəsində müasir silah sistemlərinə çıxışı İranın regional üstünlüyünə qarşı çıxa biləcək güc balansı yarada bilər ki, bu da İsrail üçün strateji rahatlıq deməkdir.

Diplomatik yol və İsrail-Səudiyyə münasibətləri

Müqavilə dolayısı ilə İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı arasında diplomatik qapıları aça bilər. Səudiyyə Ərəbistanı ilə qeyri-rəsmi əlaqələri olan İsrail üçün bu müqavilə iki ölkə arasında münasibətlərin rəsmiləşməsi və dərinləşməsi üçün fürsət yaradır. Belə bir inkişaf İsrailin ərəb dünyası ilə normallaşma prosesini gücləndirə və bölgədə İsrail haqqında təsəvvürləri müsbət istiqamətdə dəyişə bilər. Netanyahu üçün bu, İsrailin beynəlxalq arenada legitimliyini və etibarını artırmaq üçün bir şansdır.

Daxili siyasət və Netanyahunun liderlik vəzifəsi

İsrailin daxili siyasətində Netanyahunun güclü beynəlxalq lider kimi qəbul edilməsi onun xüsusən koalisiya hökumətindəki mövqeyini gücləndirir. Müdafiə sazişi Netanyahuya təhlükəsizlik və xarici siyasətdə böyük nailiyyət kimi təqdim edilə bilən təsir imkanları təqdim edir. Bu, Netanyahuya xüsusilə müxalifətin tənqidi və ictimai təzyiqlər qarşısında siyasi manevr sahəsi yarada və onun hökumətinin sabitliyini artıra bilər.

Fələstin problemi və daxili sülh prosesi

Müqavilənin digər mühüm ölçüsü onun İsrail-Fələstin münaqişəsinə potensial təsiridir. İsraillə daha sıx əlaqələr qurmaq Səudiyyə Ərəbistanının Fələstin məsələsində vasitəçilik imkanlarını artıra bilər. İsrail üçün bu, Fələstin məsələsində beynəlxalq təzyiqi azalda və daha əlverişli həll prosesini təmin edə bilər. Lakin bu proses Netanyahunun koalisiya tərəfdaşlarının və İsrail ictimaiyyətinin dəstəyindən asılı olaraq mürəkkəb siyasi tarazlıqlar tələb edəcək.

İqtisadi əlaqələr və investisiyalar

İqtisadi baxımdan Səudiyyə Ərəbistanı ilə daha yaxşı münasibətlər İsrail texnologiya firmaları üçün yeni bazarlar aça və İsrail iqtisadiyyatına birbaşa xarici investisiya cəlb edə bilər. Bu, xüsusilə texnologiya, müdafiə və enerji sektorlarında İsrailin qlobal rəqabət qabiliyyətini artıra bilər.

Yekun olaraq, ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında müdafiə sazişi Netanyahu və İsrail üçün həm strateji, həm də siyasi baxımdan əhəmiyyətli imkanlar və problemlər təqdim edir. Bu razılaşma İsrailin regional təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına və beynəlxalq diplomatiyasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Yaxın-Şərq   Diplomatik-Təcil   ABŞ   Səudiyyə-Ərəbistan  


Bizi "telegram"da izləyin