Ermənistanda minlərlə ailə sosial müavinətlərdən necə məhrum olacaq?

2024/04/1713942769.jpg
Oxunub: 254     15:33     24 Aprel 2024    
İllər əvvəl Ermənistanda hökumət həddindən artıq yoxsulluğu qısa müddət ərzində aradan qaldırmaq qərarına gəlmişdi. Amma bu gün də Ermənistanda son dərəcə yoxsul insanların sayı az deyil. Son rəsmi məlumatlara görə, əhalinin 1,2 faizi son dərəcə yoxsuldur.

Söhbət gəliri 30 min dramdan çox olmayan 40 min nəfərdən gedir. Son 5-6 ildə Ermənistanda ifrat yoxsulluq demək olar ki, dəyişməyib. Hakimiyyət dəyişikliyinə qədər əhalinin 1,4 faizi son dərəcə yoxsul idi. Hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu, 1,2 faiz olub. Paşinyan hökuməti bir-iki ilə ifrat yoxsulluğu aradan qaldıracağına söz versə də, onu cəmi 0,2 faiz bəndi azalda bilib.

Paşinyanın vədini yerinə yetirməsi və ifrat yoxsulluğu aradan qaldırması üçün bu sürətlə daha neçə belə 5-6 il lazım olacağını təsəvvür etmək çətin deyil. Bu səbəbdən Ermənistanda həddindən artıq yoxsulluğu aradan qaldırmaq məqsədilə təminatsızlığın qiymətləndirilməsi meyarlarını dəyişmək niyyətindədirlər. Hesab edirlər ki, ifrat yoxsulluğun aradan qaldırılması təhlükəsizliyin qiymətləndirilməsindən keçir.

Ermənistanda imkansız ailələrin sayı 70 mini ötüb. Onların 48-49 mini ailə müavinəti, qalanları isə sosial müavinət alanlardır. Yaxın 2 ildə və ya 2026-cı ilə qədər Paşinyan hökuməti onların sayını 20 faiz azaltmağa hazırlaşır. Buna görə də onlar təminatsızlığın qiymətləndirilməsi konsepsiyasını dəyişdirmək qərarına gəliblər.

Lakin bu konsepsiyanın tətbiqi və təminatsızlığın qiymətləndirilməsi meyarlarının dəyişdirilməsi ilə bir neçə min ailə sistemdən kənarda qalacaq. Sistemdə islahatlar apardıqlarını elan edəcəklər, nəticədə müavinət alanların sayını azaldacaqlar. “Qənaət edilən” pulla ifrat yoxsulluğu aradan qaldırmaq və ya azaltmaq niyyətindədirlər.

Paşinyan hökumətinə sosial müavinətlərdən məhrum olacaq şəxslərin nə olacağı önəmli deyil. Ermənistan cəmiyyətində gəlir qütbləşməsi böyük ölçülərə çatıb. Əslində yoxsulların bir qrupundan gəlir götürüb, digər qrupa vermək yox, gəlirin yenidən bölüşdürülməsini düzgün həyata keçirmək lazımdır. Amma Paşinyan hakimiyyəti əks istiqamətdə gedir, sosial qütbləşməni təşviq edir. Mənfəət vergisinin differensial dərəcələrini ləğv etməklə, gəlir vergisinin sosial sistemini ləğv ediblər. Bundan sonra gəlirlərin yenidən bölüşdürülməsinə yanaşmanı dəyişməli olsalar da, bunu da etməyiblər.

Ermənistanda gəlirlərin yenidən bölüşdürülməsi çox qeyri-bərabər aparılır. Sosial cəhətdən əlverişsiz sektorun gəlirləri bir neçə min dram, təminatlı sektorun gəlirləri isə onlarla, bəzən yüzlərlə və minlərlə dram artır.

İrəvanda pensiya və müavinətlərə bir neçə dəfə yenidən baxılması barədə çox danışmağı xoşlayırlar. Halbuki bu, bir neçə dəfə ərzində cəmi 9-10 min dram artıb. Bu arada Ermənistanda dövlət məmurlarının və xüsusilə yüksək vəzifəli şəxslərin maaşları və ona bərabər tutulan digər ödənişlər yüz minlərlə dram artıb. Həm birbaşa, həm də dolayı yolla diferensial gəlir vergisi dərəcələrinin aradan qaldırılması və sabit dərəcəyə keçid yolu ilə əlavələr ediblər.

Bununla nəinki Ermənistanda cəmiyyətin qütbləşməsinə təkan veriblər, həm də təminatsız sosial sektorun təminatsızlıq vəziyyətinin dərinləşməsinə töhfə veriblər. Sosial ödənişlərin və xərclərin artımının qeyri-mütənasibliyini nəzərə alsaq, başqa cür ola da bilməzdi. Xərclər sosial ödənişlərdən qat-qat sürətlə artıb. Bu, həm inflyasiya nəticəsində, həm də Paşinyan hökumətinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən bir çox başqa xərc artımları nəticəsində baş verib.

Ermənistanda təkcə əmlak vergisinin artırılması müavinət və pensiyalar məsələsində son illərdə baş verən bütün artımları neytrallaşdırmaq üçün kifayətdir. Bütün bunlardan sonra təəccüblənirlər ki, niyə Ermənistanda sosial vəziyyət düzəlmir, ifrat yoxsulluq aradan qalxmır? Külli miqdarda pul xərcləyirlər, amma insanların həyatı yaxşılaşmır: bu yaxınlarda Nikol Paşinyan yeni təhlükəsizlik konsepsiyası ilə bağlı hökumətdə keçirilən məsləhətləşmə zamanı təəccüblə deyirdi.

Bəs Ermənistanda sosial təzyiq insanların gəlirlərinin artımından böyükdürsə, niyə yaxşılaşmalı idi? Paşinyan hökumətinin yaxın gələcəkdə yeni təhlükəsizlik konsepsiyası tətbiq etməklə həyata keçirməyə hazırlaşacağı addımlar da nəticə verməyəcək və müxtəlif sahələrdə həyata keçirilən müntəzəm formal tədbirlərdən biri olacaq. Sosial cəhətdən aztəminatlı qrupun gəlirlərinin kəsilməsi, digər qrupa verilməsi problemin həlli ola bilməz. Bu, yalnız pulun formal köçürülməsi və yenidən bölüşdürülməsi olacaq, heç bir nəzərəçarpacaq nəticə olmayacaq.

Təminatsızlığı və ya yoxsulluğu aradan qaldırmağın bir yolu var, o da gəlirləri birbaşa və ya dolayı yolla minimum xərclərdən çox artırmaqdır. Ən yaxşı yol, təbii ki, insanları işlə təmin etməkdir. Ancaq bunu edə bilmirsinizsə, bunu gəlirin ədalətli yenidən bölüşdürülməsi ilə etməlisiniz. Bu isə Paşinyan hakimiyyətinin xoşuna gəlmədiyi üçün edilməyən bir şeydir.

Erməni səlahiyyətlilər yüksək gəlirlərindən məhrum olmaq istəmirlər və həllini tapmayan qeyri-müəyyənlik və yoxsulluq, üstəlik, ifrat yoxsulluqla bağlı problemləri bunların hesabına həll edirlər. Paşinyan hakimiyyəti bu cür formal addımlarla bunu etməyə çalışdığı müddətcə, bu problemlər həllini tapmayacaq.

Aqil Məmmədov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Sosial-müavinət  


Bizi "telegram"da izləyin