Aİ Ermənistan üçün etibarlı alternativdir? – ANALİZ

2022/04/123df-1650535328.jpg
Oxunub: 264     15:28     22 Aprel 2024    
Ermənistan hakimiyyətinin Rusiyaya qarşı münasibətlərini mümkün qədər yaxınlaşdırmaq üçün səy göstərdiyi və son zamanlar bu barədə gizli bəyanatlar verməyə başladığı, bir vektordan digərinə keçməyə çalışdığı Avropa İttifaqı heç vaxt və Ermənistan üçün alternativ ola bilməz.

Söhbət siyasi olmasa da (bu mənada da heç nə verməyən bəyanatlar istisna olmaqla, böyük gözləntilər ola bilməz), ən azından iqtisadi tərəfdaşlıqdan gedir. Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə iqtisadi əlaqələri elədir ki, sabah bütün məhdudiyyətlər aradan qaldırılsa belə, bu gün əsas tərəfdaş ölkələrlə mövcud olan münasibətləri əvəz edə bilməz. Problem hətta məhdudiyyətlərdə deyil. Bu məhdudiyyətlər aradan qaldırılsa belə, Ermənistan iqtisadiyyatının bugünkü iqtisadi potensialla Avropa bazarlarına inteqrasiyasını təsəvvür etmək mümkün deyil.

Bunun üçün ilk növbədə o bazarın tələblərinə cavab verən lazımi ixrac potensialına malik olmaq lazımdır, Ermənistan iqtisadiyyatı buna malik deyil və belə davam edərsə, heç vaxt malik ola bilməz. İqtisadiyyatın ixrac sektorunda Ermənistan məhsulları Avropa bazarlarının tələblərinə cavab verməkdən çox uzaqdır. Sərbəst ticarət münasibətləri şəraitində belə bunları bu bazarlarda yerləşdirmək mümkün deyil.

Ən yaxşı halda, məhdud həcmdə çox məhdud məhsullar ola bilər. Ermənistan iqtisadiyyatının mövcud imkanları bu gün bundan o tərəfə uzanmır. Bu vəziyyəti birtəhər dəyişmək üçün on illər lazımdır. Geosiyasi mərkəzlərlə siyasi və iqtisadi əlaqələr qurmaq cəhdlərində bunu nəzərə almamaq ən azından avantüradır. Belə siyasətin həm siyasi, həm də iqtisadi nəticələri Ermənistanın gələcəyi üçün ciddi risklərdir.

Bu halı, hətta ən böyük istək halında belə, görməmək və dərk etməmək çətindir. Lakin bu, bugünkü Paşinyan hakimiyyətinin ölkənin və xalqın maraqlarından deyil, öz siyasi komandasının məqsədəuyğunluqlarından çıxış edərək, barmaqlarının arasından baxdığı bir şeydir. Ermənistanla Avropa İttifaqı arasında iqtisadi əlaqələrin səviyyəsi mövcud olan təvazökar ticarət dövriyyəsində özünü göstərir.

Son illər Avropa ölkələrində qarşıdurmalar və sanksiyalar nəticəsində yaranan iqtisadi problemlər səbəbindən bu münasibətlər daha da gərginləşib.

Ermənistanın ixracında Aİ ölkələrinin payı 10 faizdən azdır. Ötən il bu, sadəcə olaraq geriləmə qeydə aldı, 14,3 faizdən cəmi 8,4 faizə düşdü, bir anda 5,9 faiz bəndi azaldı. Azalma təkcə ixraca aid deyil, idxal tərəfdaşlığı baxımından Aİ ölkələrinin Ermənistanla münasibətlərdə payı da böyük deyil. Getdikcə kiçilir. Ötən il bu, 15,9 faiz təşkil edib ki, bu da bir il əvvəlkindən 1,3 faiz bəndi azdır.

Bu ilin əvvəlində münasibətlər daha da pisləşdi. Ermənistanın ixracının yalnız 3,6 faizi Avropa İttifaqı ölkələrinə gedib. Yanvarda bu, 38 faiz azalaraq, cəmi 33,5 milyon dollar olub. Ötən il Aİ ölkələri ilə ixrac meylləri ürəkaçan olmayıb. Bütün il ərzində bu ölkələrin bazarlarına 709 milyon dollarlıq məhsul çıxarılıb. Bu, bir il əvvələ nisbətən bir neçə on milyon azdır. Həmin ixraclar arasında əsasən mineral məhsullar və qiymətli daşların üstünlük təşkil etdiyi məlumdur. Digərlərində isə ixracın həcmi cüzidir.

Fransa ilə münasibətlər baxımından çox böyük gözləntilər formalaşıb. Ancaq Fransanın Ermənistan iqtisadiyyatındakı rolu son dərəcə təvazökardır. Ötən il ərzində Ermənistandan Fransaya ixrac cəmi 9,5 milyon dollar təşkil edib. Erməni səlahiyyətlilərin bəhs etdiyi iqtisadi və ticari artım vəziyyətində Fransaya ixrac hətta azalıb. Bu il mənzərə daha pisdir, ilin əvvəlində Ermənistandan Fransaya cəmi 215 min dollarlıq mal ixrac edilib. İxrac 60 faiz azalıb.

Bu ilin əvvəlində Avropa İttifaqının idxal strukturunda iştirakı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Bu, idxalda 8,8 faiz təşkil edib. Ötən il bu, 18,9 faiz olub. 20-dən çox Avropa İttifaqı ölkəsi Ermənistanın xarici ticarətində təkcə Rusiyadan daha az paya malikdir. İxracda Rusiyanın payı 40 faizdən çoxdur, Avropa İttifaqının payı isə 10 faizə çatmır. İdxalda da eyni vəziyyətdir. Rusiyanın idxalda payı iki dəfə böyükdür.

Ticarət münasibətlərinin bu növü ilk növbədə Ermənistan iqtisadiyyatının strukturundan və istehsalın keyfiyyətindən, rəqabət qabiliyyətinin aşağı olmasından irəli gəlir. Erməni məhsulları bu gün mövcud olan məhsuldarlıq keyfiyyətləri ilə Avropa bazarlarında rəqabətədavamlı deyil, yaxın illərdə və onilliklərdə də ola bilməz. Belə bir şəraitdə Ermənistan məhsulları üçün bazarlar nə qədər açılsa da, vəziyyət dəyişə bilməz.

Avropa ölkələri iqtisadi əməkdaşlıq baxımından da Ermənistan üçün təsirli tərəfdaş deyil. İqtisadiyyatda münasibətlərin dərinləşməsinə nə qədər cəhd edilsə də, nəticəsi yoxdur və ya çox azdır. Ermənistanın investisiya mühiti avropalı investorlar üçün maraqlı deyil. Onlar əsasən Ermənistanda investisiya layihələrinin həyata keçirilməsindən yayınırlar. Əvvəla, yaxşı investisiya mühiti yoxdur, üstəlik, bazar eyni deyil, reallaşdırma imkanları məhduddur, əsasən artıq məşğul olan bir-iki sektordan başqa investisiyalar üçün kifayət qədər yer yoxdur.

Belə bir şəraitdə Ermənistan baxımından Aİ tərəfdaşlığı çərçivəsində iqtisadiyyat üçün hətta qısa müddətdə də alternativ imkanlar gözləmək mənasızdır. Bu cür cəhdlər özünü uzun müddət gözlətməyəcək kritik nəticələrlə doludur.

Aqil Məmmədov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər:   Ermənistan  


Bizi "telegram"da izləyin