Döyüş meydanından gələn görüntülər: Tanklar üçün yolun sonu görünür? (ANALİZ)

2024/02/tank--11960668440.jpg
Oxunub: 3870     14:20     24 Fevral 2024    
Ukrayna və İsraildən gələn görüntülər tanklarla bağlı müzakirələri yenidən qızışdırıb. Ukraynada meydanda nisbətən köhnə tanklar olsa da, İsraildə belə deyil. “Dünyanın ən yaxşıları” arasında sayılan İsrail tankları asan hədəf olmaqdan qaça bilmədi. Demək olar ki, hər kəsin beynində eyni sual var: Tankların dövrü bitdi?

Bir zamanlar ən güclü döyüş elementlərindən biri olan tanklar bəlkə də heç vaxt olmadığı qədər çətin bir dövrdən keçir. Əslində, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ilkin mərhələlərində tankların çox pis sınaqdan keçdiyini görəndə “Köhnə tanklar yeni dövrlə ayaqlaşa bilmədi” deyirdik, lakin çox keçmədi ki, İsrail-Fələstin müharibəsindən oxşar görüntülər ortaya çıxdı.

Orada da dünyanın ən yaxşılarından sayılan “Merkava” tanklarının demək olar ki, hər gün hansısa formada vurulmasını izlədik. Üstəlik, “Merkava”lar heç vaxt qabaqcıl ATGM-lər və ya yüksək texnologiya ilə qarşılaşmayıb.

Müxtəlif coğrafiyalarda tankların yüksək dəyişkən tutumlu elementləri üstələyə bilməməsi özü ilə yeni suallar doğurdu. Bu məqamda ən çox danışılan məsələ tankların indiki vəziyyətini nə qədər saxlaya bilməsi oldu.


Tanklar dövrü bitdi?

Bu suala birbaşa “bəli” və ya “yox” cavabını vermək hələlik mümkün görünmür. Bununla belə, xüsusilə Soyuq müharibə dövrünün doktrinası ilə istehsal edilən tankların yolun sonuna gəldiyini söyləmək səhv olmaz.

Ukrayna-Rusiya müharibəsi başlayanda kilometrlərlə uzanan rus zirehli texnikası və tanklarının peykdən çəkilmiş görüntüləri o günlər üçün kifayət qədər qorxulu idi. Kağızdakı məlumatlar və meydandakı ilk görüntülər Rusiyanın son dərəcə güclü və hərtərəfli quruculuq həyata keçirdiyini göstərdi və bəzi şərhçilərin ağzında “72 saatda Kiyev” sözləri var idi.

Amma evdəki hesablama döyüş meydanının reallığına uyğun gəlmirdi. Bəzi rus zirehli texnikası və tankları ilk 24 saat ərzində tərk edilmiş, xarab olmuş, yanacaqları bitmiş və ya başqa bir problem üzündən yolda qapalı vəziyyətdə qalmış halda lentə alınıb. Rusiya son dərəcə zəif maddi-texniki hazırlıq səbəbindən ilk sınaqdan keçə bilmədi.

İlk dövrlərdə “heyət planının olmaması” səbəbiylə bu görüntüləri tankların verdiyini düşünsək də, sonrakı günlərdə çox şey dəyişmədi. Rus tankları tez-tez vuruldu və ya yolda qaldı.


Min dollarlıq Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA) milyon dollarlıq tanklara qarşı

Rus tanklarının əsl kabusu Ukraynanın PUA-lardan çox intensiv və effektiv istifadə etməsindən başladı. Tankların üstündə müvəqqəti qəfəsə bənzər konstruksiyalar quraraq, tədbir görmək istəyən rusların bu addımı o dövrdə beynəlxalq mediada tez-tez müzakirə olunurdu. Ancaq bu da kömək etmədi. PUA-larının sayını durmadan artıran Ukrayna demək olar ki, hər gün bir rus tankını rahatlıqla məhv edə biləcək həddə çatıb.

Bir müddət sonra Rusiyanın öz inventarındakı ən müasir tanklardan bir neçəsini meydana çıxarması tarazlığı dəyişmədi. Ukrayna ixtiyarında olan çoxlu sayda tank əleyhinə raketlər və PUA-lar ilə hansısa yolla sahədə olan hər bir rus tankını vurmağı, zədələməyi, məhv etməyi və ya yararsız hala salmağı bacardı.

Bu gün gəldiyimiz nöqtədə iki illik müddətdən sonra müharibənin əvvəlində atmalı olduğu addımı atan Rusiya cəbhə xətti boyunca çox güclü Radioelektron Mübarizə (REM) sistemi qurduğunu və bu həmlədən sonra Ukraynanın PUA hücumlarının 30-40 faiz azaldığını iddia edir. Bununla belə, demək olar ki, hər gün sahədən yeni bir tank çəkiliş videosu gəlir.


İsrail tankları sınaqdan necə keçdi?

Qeyd etmişdik ki, Ukrayna-Rusiya müharibəsində tanklar daha çox köhnə texnologiyalarla təchiz edilib və Soyuq müharibə dövrünə uyğun doktrina tətbiq edilir. İsrail-Fələstin müharibəsi başlayanda ilk dəfə oktyabrın 7-də ələ keçirilən və ya birbaşa vurulan “Merkava” tanklarını gördük. Həmin gün ümumi rəy bu idi ki, İsrail belə bir hücuma hazır deyildi və buna görə də tanklar vuruldu.

Günlər sonra “Merkava” tankları İsrailin Qəzzaya doğru irəliləməsində aparıcı rol oynadı. Bu tanklar dünyanın ən yaxşılarından biri hesab olunur və İsrail istehsalı olan “Trophy” Aktiv Qoruma sisteminə malikdir. Tanklar və mühafizə sistemi ilə bağlı hissəyə keçməzdən əvvəl mötərizəni açmaq lazımdır. İsrail tanklarını piyadalarla irəlilətmək əvəzinə, heç bir hərbi qüvvə olmadan tanklarını birbaşa sahəyə göndərir. Təbii ki, düşmən atəşi və tank arasında bunu əngəlləyəcək hər hansı bir başqa qüvvə yoxdur.


“Trophy” Aktiv Qoruma Sistemi xəyal qırıqlığıdırmı?

İsrail tanklarının pis sınaqdan keçdiyini söyləmək düzgün olmaya bilər. Çünki birbaşa atəş altında qalan bu tanklarda nə qədər İsrail hərbi qulluqçusunun həyatını itirdiyinə dair heç bir məlumatımız yoxdur. Vurulan tankların görünüşündən belə bir nəticə çıxarmaq mümkün deyil. Bununla belə, mövcud olan məhdud məlumata əsasən, İsrail tankları bir növ öz üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirmiş kimi görünür.

Bu məqamda bəlkə də tankın özündən çox, tankın üzərindəki texnoloji sistemlərə diqqət yetirmək lazımdır. İsraillilərin fikrincə, “Trophy” Aktiv Qoruma dünyada öz sahəsində ən qabaqcıl sistemdir. Onun kağız üzərindəki məlumatları o qədər yaxşıdır ki, ABŞ-dən Böyük Britaniyaya, Fransadan Almaniyaya kimi bir çox ölkə öz tanklarını bu sistemlə təchiz edib. Bu gün 17 fərqli platforma sistemi satan İsrail buradan ciddi gəlir də əldə edir.

Ancaq bölgədən gələn görüntülər sistemin deyildiyi qədər yaxşı olmadığını ortaya qoyur. Çoxlu sayda tankla meydanda olan İsrailin “Trophy” ilə əngəllədiyi hücum anına dair izlədiyimiz video sayı barmaqla sayılacaq qədərdir. Bu məqamda “HƏMAS çox yaxın məsafədən atəş açır” tezisi irəli sürülür. Bunda müəyyən qədər həqiqət payı olsa da, Livanın cənubunda “Hizbullah”ın çox uzaq məsafədən İsrail tanklarını uğurla vurduğu və “Trophy” sisteminin buna mane ola bilmədiyi anlar da olur.


Tanklar üçün çıxış yolu mümkündürmü?

Bildiyimiz, klassikləşən konsepsiyadakı tanklar üçün yolun bitdiyini söyləmək mümkündür. Bununla belə, məlumdur ki, sahədəki hərbi qulluqçular da “zireh müdafiəsi altında güclü atəş gücünə” ehtiyac duyurlar. Aydındır ki, tanklar yeni yol xəritəsi ilə davam etməlidir. Bu yeni yol xəritəsindəki ən vacib element tankları bir şəkildə qorumaqdır. Əsas məsələnin “vurulmamaq” olduğu bu yeni dövrdə yeni nəsil tanklar üçün çox yaxşı bir aktiv müdafiə və ya çox təsirli bir PUA müdafiə sistemi mütləqdir.

Bundan əlavə, bütün bunları edərkən xərci də nəzərə almaq lazımdır. Əks halda, milyonlarla dollarlıq tankların min dollarlıq PUA-larla vurularaq, meydandan sıxışdırıldığı bu proses hücumçu ilə müdafiəçi arasındakı asimmetrik uçurumun getdikcə artması deməkdir ki, bu da artıq tanklar üçün daha bir çıxılmaz nöqtə hesab olunur.


Türkiyə tanklarını necə qoruya bilər?

Bu məqamda həm “Altay” tankı, həm də bəzi digər layihələr üçün aktiv müdafiə sistemlərinin hazırlandığı məlumdur. İlk ağıla gələn “Trophy”nin ekvivalenti olan “Akkor”dur. Sistemin sınaqları davam edir. Mövcud görüntülər türkiyəli mühəndislər tərəfindən hazırlanmış bu layihənin rəqiblərini qabaqladığı təəssüratını yaradır. “Akkor”un “Altay” tankı ilə inventara daxil olması gözlənilir. Təbii olaraq unutmaq olmaz ki, o, əsl döyüş meydanında öz yetkinliyini sübut edə bilməyib.

Bundan əlavə, “Pulat” Aktiv Qoruma Sistemi də seçimlər arasındadır. “Pulat”ı yüksək texnologiyalı radarı ilə havada tank əleyhinə raketləri aşkar edən və tanklara dəyməzdən əvvəl uyğun məsafədə məhv edən bir sistem olaraq təyin etmək mümkündür. Tankların ən mühüm düşmənlərindən birinin PUA-lar olduğunu qeyd etdik. Bu nöqtədə tankların irəlilədiyi bölgələrdə antidron sistemlərindən istifadə edilməsi ağla gələn ilk variantlardan biridir.

Türkiyənin bu cür hücumları “İhtar”, “Kapan” və buna bənzər sistemlərlə aradan qaldırmağa çalışacağı məlumdur. Bundan əlavə, hədəfi lazerlə məhv edən “Alka” da inventardadır. Digər tərəfdən hədəfini fiziki olaraq məhv etməyi hədəfləyən “Şahin” də hazırda Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin istifadəsindədir. Ankara dünyanın müxtəlif yerlərində döyüş meydanlarından alınan görüntülər əsasında mümkün risk və təhdidlər kitabxanasını daim təkmilləşdirəcək və qüvvələrini ən uyğun həll yolları ilə gücləndirəcək bir yol xəritəsini izləyir.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ukrayna   İsrail  


Bizi "telegram"da izləyin