“Müharibənin ən böyük hiyləsi”| Azərbaycanın Qarabağ müharibəsi üçün nümunə götürdüyü “Bodiqard” – ARAŞDIRMA (II YAZI)

2022/12/1670307081.jpg
Oxunub: 835     10:21     06 Dekabr 2022    
(II yazı. I yazını BURADAN oxuya bilərsiniz)

“Bodiqard” üçün təkrarlanan mövzulardan biri siyasi aldatmadan istifadə idi. 1944-cü ilin əvvəlində o, “Bodiqard” elementlərini gücləndirmək üçün tamamilə siyasi hiylə, “Graffham” əməliyyatının həyata keçirilməsini təklif etdi. Ronald Vinqeyt bir neçə ay sonra daha böyük “Royal Flush” əməliyyatını yaratmaq üçün bu fikirləri genişləndirdi.

Hədəf ölkələrdəki hökumətlərlə çox müzakirə edilməməsinə baxmayaraq, “Graffham” Alman komandirlərinin düşüncəsinə təsir etdi və onları “Bodiqard”ın digər aspektlərini qəbul etməyə sövq etdi.


Bununla belə, “Royal Flush” daha az müvəffəqiyyətli oldu, Abvehr tərəfindən hazırlanan bir hesabatda hədəf ölkələr “açıq aldatma mərkəzləri” adlandırılırdı. Bu, “Bodiqard”ın bir hissəsi kimi edilən son siyasi uvertüra idi.

“Graffham” əməliyyatı

“Graffham”ın siyasi hədəfi İsveç idi və onun əsas məqsədi “Fortitude North”un məqsədlərinə dəstək olmaq idi. Bu, Müttəfiqlərin Norveçə qarşıdan gələn işğala hazırlıq üçün İsveçlə siyasi əlaqələr qurduğunu ifadə etmək məqsədi daşıyırdı. Əməliyyatda bir neçə Britaniya və İsveç rəsmiləri arasında görüşlər, o cümlədən Norveç qiymətli sənədlərinin alınması və yalan şayiələr yaymaq üçün “Double-Cross” sistemindən istifadə edilib. Müharibə zamanı İsveç neytral mövqe tutdu və əgər İsveç hökuməti Müttəfiqlərin Norveçə yaxınlaşacağına inansa, bunu Alman kəşfiyyatı da biləcəkdi.

Əməliyyatın planlaşdırılması 1944-cü ilin fevralında başladı, Bevan “Fortitude North”un Norveçə qarşı təhlükə yaratmaq üçün kifayət etmədiyindən narahat idi və ona görə də əlavə tədbir olaraq “Graffham”ı təklif etdi. “Bodiqard”ın digər aspektlərindən fərqli olaraq, əməliyyat Amerikanın iştirakı olmadan ingilislər tərəfindən planlaşdırılıb və icra edilib.

“Graffham” müttəfiqlərin neytral mövqeyinə son qoymaq üçün İsveçə tətbiq etdiyi mövcud təzyiqin genişləndirilməsi kimi nəzərdə tutulmuşdu, buna bir misal hərbi texnikanın mühüm komponenti olan diyircəkli yastıqların Almaniyaya ixracına son qoymaq tələbləridir. Əlavə yalan tələblərlə bu təzyiqi artırmaqla Bevan almanları İsveçin Müttəfiqlərə qoşulmağa hazırlaşdığına daha da inandırmağa ümid edirdi.


“Qraffham”ın təsiri minimal idi. İsveç hökuməti görüşlər zamanı tələb olunan güzəştlərin bir neçəsi ilə razılaşdı və bir neçə yüksək səviyyəli məmur müttəfiqlərin Norveçi işğal edəcəyinə əmin idi. Ümumiyyətlə, “Graffham” və “Fortitude North”un Skandinaviyada Alman strategiyasına təsiri mübahisəlidir.

“Royal Flush” əməliyyatı

“Royal Flush” 1944-cü ilin aprelində LCS-dən Ronald Vinqeyt tərəfindən təklif edilib və planlaşdırılıb. “Graffham”ın yanaşmasına əsaslanaraq o, İsveç, İspaniya və Türkiyəyə siyasi təkliflər edərək Qərb və Aralıq dənizi teatrlarında “Bodiqard”ın digər aldatmalarına dəstək olacağına ümid edirdi. Əməliyyat Böyük Britaniya, ABŞ və Sovet İttifaqı səfirlərinin Norveçə Müttəfiqlərin işğalından sonra almanların ölkəyə girişinin qadağan edilməsini tələb etməsi ilə “Graffham”ın İsveçdəki işini davam etdirdi.

Aralıq dənizi teatrı

“Bodiqard”ın ümumi nəzarəti Londondan alınaraq, Aralıq dənizi hissələrindəki “A” qüvvələrinə verildi. O vaxta qədər Klark qrupu strateji və ya taktiki aldatma üçün məsuliyyət daşıyan Misir və İtaliya arasında bir neçə hissəyə bölmüşdü. Əvvəldən, “Bodiqard” Qərb Cəbhəsində inkişaf etdirilən “Fortitude” təhlükəsinə diqqət yetirdi. Aralıq dənizində planlaşdırılan aldatmalar kifayət qədər realizmə malik olan təhdidlər yaradaraq qüvvələri əngəlləmək məqsədi daşıyırdı.


1943-cü ilin sonlarında müttəfiqlər İtaliyada yeni cəbhə açdılar və 1944-cü ildə Normandiya əməliyyatından sonra ikinci cəbhə müzakirə olunduğu üçün diqqət yenidən Aralıq dənizinə qayıtdı. Aldatma əməliyyatı Müttəfiqlərin yeni hücum planlarına uyğunlaşdırılmalı idi.

“Zeppelin” əməliyyatı

“Zeppelin” “Fortitude”un Aralıq dənizindəki ekvivalenti idi. Balkanlara, xüsusən Krit və ya Rumıniyaya desant çıxarılması ilə hədələyərək, alman qüvvələrini bölgədə sıxışdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. “A” qüvvələri təlimlər və radio trafiki vasitəsilə Misirdə Doqquzuncu, Onuncu və On İkinci Orduların mövcudluğunu simulyasiya edərək əvvəlki kimi oxşar taktikalardan istifadə etdi. Alman yüksək komandanlığı qüvvələrin həqiqi olduğuna inansa da, əslində ərazidə yalnız 3 zəif diviziya var idi.

“Copperhead” əməliyyatı

“Copperhead” Klark tərəfindən təklif edilən və “A” qüvvələri tərəfindən planlaşdırılan “Bodiqard” çərçivəsində kiçik bir hiylə əməliyyatı idi. “D-Day” ərəfəsində edilən aldatma Bernard Montqomerinin yeri ilə bağlı alman kəşfiyyatını çaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. Montqomeri, tanınmış bir döyüş komandiri kimi İngiltərədən kənarda olsaydı, bu, almanlara işğalın qaçılmaz olmadığına işarə edərdi.


Generala çox bənzəyən aktyor ME Klifton Ceyms Cəbəllütariq və Şimali Afrikada ictimaiyyət qarşısında çıxış etdi. Müttəfiqlər bunun Aralıq dənizi üzərindən gələcək işğala işarə edəcəyinə ümid edirdilər.

Əməliyyatın əhəmiyyətli bir təsir göstərdiyi haqqında məlumat yoxdur. Tutulan düşmən generallarının dediyinə görə, alman kəşfiyyatı onun Montqomeri olduğuna inansa da, bunun saxtakarlıq olduğunu təxmin edirdi.

Normandiya əməliyyatı

“Bodiqard” planının elementləri 6 iyun 1944-cü ildə Neptun əməliyyatını (Normandiyanın amfibiya hücumu) dəstəkləmək üçün fəaliyyətə başladı. La-Manş boğazında hazırlanmış dəniz aldatmaları (“Glimme”r, “Taxable” və “Big Drum”) edildi. Kiçik gəmilər və təyyarələr Pas-de-Kale, Kep Dantifer və real işğal qüvvələrinin qərb cinahında yerləşən işğal donanmalarını təqlid etdilər. Eyni zamanda “Titanik” əməliyyatı Britaniya HHQ-nin Normandiya desantlarının şərqinə və qərbinə saxta paraşütçülər buraxmasını əhatə edirdi.

Almanlarla yüksək mövqedə olan İngilis kəşfiyyatı üçün işləyən ispan ikili agenti (“Garbo”) Juan Pujol Qarsia Normandiya işğalının təxribat olmadığına dair əlavə xəbərdarlıqla Müttəfiqlərin işğal planı haqqında məlumat ötürdü. Bu məlumat İngilis Ali Komandanlığının göstərişi ilə onun almanlara olan etibarını artırmaq və Normandiyanın möhkəmləndirilməsi üçün çox gec olduğu bir vaxtda edilmişdi.


Desant çıxarılmasından sonra daha çox çaşqınlıq yaratmaq üçün bəzi kiçik taktiki hiylələrdən istifadə edildi. “Cənnət” əməliyyatı çərçivəsində alman hücumlarını bu istiqamətə çəkmək üçün Normandiya çimərlikləri ətrafında bir sıra yalançı texnika quruldu.

Aldatma üsulları

“Bodiqard” aldatmaları ikiqat agentlər, radio trafiki və vizual aldatma da daxil olmaqla bir neçə yolla həyata keçirilirdi. Hər bir mərhələnin planlaşdırılması başa çatdıqdan sonra müxtəlif əməliyyat bölmələrinə saxtakarlıqları həyata keçirmək tapşırıldı. Bəzi hallarda bu məsuliyyət “R” qüvvələri kimi mütəxəssis birləşmələrə, digər hallarda adi bölmələrin üzərinə düşdü.

Xüsusi vasitələr

“Bodiqard”ın müxtəlif əməliyyatlarının böyük bir hissəsi ikili agentlərin istifadəsini əhatə edirdi. İngilislərin “Double Cross” anti-casus əməliyyatı müharibənin əvvəlindən çox uğurlu olduğunu sübut etdi. LCS Müttəfiqlərin işğal planları haqqında yanlış məlumatı geri göndərmək üçün ikili agentlərdən istifadə edə bildi.

Əksinə, Müttəfiqlərin kəşfiyyatı çox yaxşı idi. “Ultra” deşifrə edilmiş Alman radio ötürülməsindən əldə olunan kəşfiyyat siqnalları əsasında planlaşdırıcılar Alman yüksək komandanlığının “Bodiqard”ın hiylələrinə inandığını və buna əsasən döyüş əmri verdiyini təsdiqlədi.

Vizual aldatma


Sınaq məqsədilə hazırlanmış tanklardan və digər hərbi texnikadan istifadə təcrübəsi Şimali Afrika kampaniyası zamanı, xüsusən Əl-Alameyndəki hücum üçün Bertram əməliyyatında inkişaf etdirilmişdi.

Müttəfiqlər bu aldatma formalarından çox istifadə etmirdilər, çünki onlar Almaniyanın İngiltərəni birbaşa kəşf etmək qabiliyyətinin məhdud olduğuna inanırdılar. Buna baxmayaraq bəzi saxta avadanlıqlar, xüsusilə saxta desant gəmisi yaradılmışdı.

Nəticə

“Bodiqard” əməliyyatı taktiki uğur kimi qəbul edilir. O, Pas-de-Kaledəki On Beşinci Ordunu yeddi həftə gecikdirərək, Müttəfiqlərə Normandiya döyüşündə qalib gəlməyə imkan verib. General Omar Bradley xatirələrində “Bodiqard”ı “müharibənin ən böyük hiyləsi” adlandırıb.

Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Bodiqard   Qarabağ   Müharibə   Aldatma  


Bizi "telegram"da izləyin