İrəvan yenidən Moskvanı “fəth etməli” olacaq, əksinə yox - REGNUM

2022/11/1669230655.jpg
Oxunub: 307     16:32     03 Dekabr 2022    
Rusiyanın “Regnum.ru” saytında “İrəvan Moskvanı yenidən “fəth etməli” olacaq, əksinə yox” başlıqlı məqalə dərc olunub. Müəllif yazır ki, KTMT-yə üzv ölkələrin İrəvan sammiti bəzi proqnozların əksinə olaraq, qətiyyətli qərarların qəbulu baxımından sensasiyalı olmadı. Yeni geosiyasi reallıqların və konturların yarandığı Cənubi Qafqazda blokun yeni siyasəti formalaşır

“Nikol Paşinyan sammitin 17 yekun sənədindən ikisinə imza atmayıb. Paşinyanın sözlərinə görə, onları “baxmağa göndəriblər”. Söhbət Ermənistana yardımın göstərilməsi ilə bağlı qərar layihəsindən və ümumi bəyannamədən gedir. Bu, KTMT-nin uzun tarixində ilk belə haldır. Sammitdə Paşinyanın müvafiq bəyanatı da səslənib: “Son iki ildə KTMT üzvü olan Ermənistan ən azı üç dəfə Azərbaycan tərəfindən hücuma məruz qalıb. Ermənistanın KTMT-yə üzv olması Azərbaycanı saxlaya bilmədi”.

O, həmçinin əlavə edib ki, reaksiyanın olmaması İrəvanın təşkilata sədrliyinin əsas uğursuzluğu hesab edir və həmçinin xatırladıb ki, “Qazaxıstanda KTMT məsələni həll etmək üçün bir gün vaxt sərf edib”. Formal baxımdan Paşinyan haqlıdır. Müqavilənin 4-cü maddəsində bu açıq şəkildə qeyd olunub.

Bəs Qazaxıstanda xarici təcavüz olubmu və Azərbaycan tərəfindən Ermənistana qarşı oxşar hadisə baş veribmi? Beləliklə, sentyabrın 13-nə keçən gecə Azərbaycan-Ermənistan sərhədində bir çox cəhətdən müəmmalı görünən gərginliyin artmasına qiymət vermək vacibdir. Fakt budur ki, o zaman münaqişə tərəfləri müxtəlif səviyyələrdə və müxtəlif beynəlxalq platformalarda fəal diplomatik dialoq aparırdılar. Bakı və İrəvanın mövqeləri fərqlidir, lakin heç nə silahlı eskalasiyadan xəbər vermirdi. Ona görə də bu baş verəndə bunun səbəbləri və hadisələrin belə inkişafında maraqlı olan qüvvələr haqqında sual yarandı. Təbii ki, Bakı və İrəvan “mübahisəli ərazilər”in mülkiyyətinə dair müzakirələrə girərək bir-birini günahlandırır.

Ən vacib nəticə nədir? Moskva 10 noyabr 2020-ci il tarixli sülh sazişinin müddəalarını və digər sənədləri həyata keçirmək üçün fəal səylərə baxmayaraq, Cənubi Qafqazda vəziyyətə nəzarəti itirir. İkinci nəticə ondan ibarətdir ki, Bakı problemin həllinin güc ssenarisinə keçidini göstərir ki, bu da, fikrimizcə, İrəvan üçün sürpriz deyil. Eyni zamanda naməlum səbəbdən Ağdamda xüsusi olaraq vəziyyətə nəzarət etmək üçün yaradılmış Rusiya-Türkiyə mərkəzi də susur. Silahlı toqquşmaların təşəbbüskarı barədə məlumat verməli olan o idi. Ermənistan özünəməxsus xarakterli cavab tədbirləri görür. Bir tərəfdən Paşinyan KTMT-yə müraciət edir, Rusiya prezidenti Vladimir Putin, digər tərəfdən Fransa prezidenti Emmanuel Makron və ABŞ dövlət katibi Antoni Blinkenlə dialoq aparır. Moskva bu dəfə eskalasiyanı dayandıra bilib.

Söhbət İrəvanla Bakının avqustda Brüsseldə işləməyə razılaşdığı sülh müqaviləsindən gedir. Münaqişə zonasında Aİ-nin mülki missiyası və hətta ATƏT müşahidəçiləri də tez bir zamanda peyda oldu. Məhz buna görə də KTMT-nin digər üzvlərində məqsədi alyansa xaos gətirmək olan belə hisslər formalaşıb. Prinsipcə, Paşinyan böyük siyasi ziyan vurmadan sammitin bütün yekun sənədlərini imzalaya bilərdi, lakin o, Moskvanı və bütün KTMT-ni şantaj etmək qərarına gəlib ki, onun rolunu mümkün zəiflətmək, hətta onu süquta uğratsın. Bakı isə susur və İrəvanla oynayıbsa, o əməliyyatda obyektiv iştirak edibsə, deməli, bu, doğrudan da məqsəddir. İlham Əliyevin mövqeyinə gəlincə, o, qalib görünür. “Üzvü olmadığımız təşkilatlarda belə, çoxlu dostlarımız var”, - deyə o, KTMT-ni misal çəkib.

Amma fakt budur ki, Moskva artıq Azərbaycan-Ermənistan problemlərinə sırf lokal regional hadisə kimi baxmır, onları həm Avropada, həm də Yaxın Şərqdə baş verən bir sıra paralel proseslərə və hadisələrə inteqrasiya edir. Ona görə də onun Azərbaycan və Ermənistan münasibətləri ilə bağlı qiymətləndirmələri təmkinli və hətta ehtiyatlıdır, çünki Qərbdən blokada şəraitində onun üçün “Zaqafqaziya pəncərəsi”ni qoruyub saxlamaq vacibdir. Nəticədə məlum olur ki, Bakı KTMT üzvü olmadığı üçün həmin alyansın üzvləri ilə İrəvandan daha geniş əlaqələrə malikdir. Ona görə də nəzəri cəhətdən Ermənistanın Qərbə güman edilən dönüşü Rusiya ilə Azərbaycan arasında strateji müttəfiqliyi aktivləşdirəcək. Amma yaranan geosiyasi paradiqmanın əsas mənası ondan ibarətdir ki, Qərb İrəvanı çətin ki, “qəbul etsin”, belə bir hazırlıq görünmür. Nəticədə İrəvan Moskvanı yenidən “fəth etməli” olacaq, əksinə yox”, - deyə məqalədə qeyd olunub.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Rusiya   Ermənistan   KTMT  


Bizi "telegram"da izləyin