Ərdoğan-Putin münasibətlərində gərgin oyun - Uğur kimin tərəfindədir?

2022/08/erdo--1660731781.jpg
Oxunub: 725     14:21     17 Avqust 2022    
Avqustun 5-də Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında Rusiyanın Soçi şəhərində keçirilən görüş iki lider arasında qarşılıqlı səbrin sərhədlərini sınamaq və uzunmüddətli sövdələşmənin növbəti mərhələsidir. Putinin Ukraynadakı müharibəsi Rusiyanın beynəlxalq mövqelərinə ciddi zərbə vurub və Ərdoğan Moskvanın Qərblə qarşıdurması çərçivəsində fayda əldə edə bilər. Türkiyə prezidenti mayın sonundan bəri heç bir Qərb lideri ilə danışmayan və nadir hallarda Çin prezidenti Si Cinpinlə söhbət etmək imtiyazına malik olan Rusiya lideri üçün əvəzolunmaz həmsöhbətə çevrilib. Ərdoğan Soçidə şam yeməyinə qalmamaq qərarına gəlib və planlaşdırılan birgə mətbuat konfransını ləğv edib.

Söhbətin əsas mövzusu enerji məsələləri olsa da, bu, o qədər də zəngin gündəm deyildi. Çünki Türkiyə Rusiyanın Avropada qəsdən yaradılmış qaz böhranını manipulyasiya etmək siyasətindən kənarda qalır. Rusiya mediası Türkiyənin idxal qazının bir hissəsini rublla ödəməyə razılıq verdiyini bildirir, lakin nağd pul axınının sərt tənzimlənən valyutaya çevrilməsi sxemi çoxdan həyata keçirilir. Moskva həqiqətən də Qərbin sanksiyalarından yan keçmək üçün yeni kanallarda, xüsusən də müdafiə-sənaye kompleksi üçün texnologiyaların idxalında maraqlıdır.

Putin Türkiyədə cərəyan edən iqtisadi və maliyyə problemlərini mükəmməl bilir və Rusiya lideri bu fürsətdən istifadə etməyə can atır. O, həmçinin "Rosatom"un yeni gecikmələrə yol verdiyi Akkuyu Atom Elektrik Stansiyasının tikintisində Ərdoğanın şəxsi marağından istifadə etmək istəyir.

Hər iki liderin maksimum yararlanmağa çalışdığı uğur hekayələrindən biri qarğıdalı və günəbaxan yağı ilə yüklənmiş gəmilərin İstanbula doğru Odessa limanlarını tərk etməyə başladığı “taxıl dəhlizinin” açılmasıdır. Şübhəsiz ki, bu qeyri-müntəzəm göndərişlər qlobal ərzaq böhranının tam həlli deyil, lakin bu addımla Putin Qlobal Cənubun narahatlığını nəzərə aldığını iddia edə bilər.

Ərdoğan isə ABŞ və əsas Avropa dövlətlərinə Türkiyənin Rusiyaya qarşı sanksiya rejimindən çəkinməsinə əsaslanan vasitəçiliyinin bəhrə verdiyini nümayiş etdirə və gələcək sülh danışıqları üçün müvafiq platforma təqdim edə bilər. Türkiyə lideri Finlandiya və İsveçin Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatına (NATO) qoşulmasına razılıq verərək Vaşinqton və Brüsseldə müsbət imic qazanıb, bu isə Moskvanı məyus edib və hazırda Ərdoğan taxıl diplomatiyasından istifadə etməyə ümid edir.

Moskvadakı müşahidəçilər Soçi danışıqları zamanı digər əsas mövzunun iyulun 19-da İranın paytaxtı Tehranda keçirilən üçtərəfli İran-Rusiya-Türkiyə sammitinin əsas gündəmi olan Suriya olduğunu iddia edirlər. Türkiyə qüvvələri Münbici ələ keçirmək və təhlükəsizlik zonasının iki sektorunu birləşdirmək məqsədi daşıyan əməliyyata başlamağı planlaşdırır. Suriyanın şimalında gərginlik artmaqda davam edir. Kreml YPG-nin acınacaqlı vəziyyətindən xüsusilə narahat deyil, lakin Ankaranın keçirəcəyi əməliyyatın Türkiyə boğazlarının Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinə bağlanmasından sonra Suriyadakı hərbi qruplaşmasının zəifliyini ifşa edəcəyindən narahatdır. Bu yaxınlarda Tartusda keçirilən dəniz paradı da bu zəifliyi gizlədə bilmədi. Türkiyəni sakitləşdirməyə çalışan Rusiya İdlib əyalətinə altı ay müddətinə BMT-nin humanitar yardımının çatdırılmasına razılıq versə də, müharibədən əziyyət çəkən Suriyada iqtisadi vəziyyət çıxılmaz olaraq qalır.

Ərdoğan Rusiyanın Suriyadakı mövqelərinin daha da zəifləyəcəyini gözləyə bilər. Bununla yanaşı, o, indi YPG terrorçularına qarşı qələbə qazanmalıdır.

Türkiyə Prezidenti Soçidə Qarabağ kartı ilə oynayaraq Putinin müqavimətini dəf etməyə çalışıb. 2020-ci ilin sonunda hərbi əməliyyatların artmasından sonra orada yerləşdirilən kiçik Rusiya sülhməramlı qüvvələri orada nəzarəti bərpa edə bilmir, lakin Moskva bunu gizlətməyə çalışır.

Rusiya-Türkiyə qarşılıqlı əlaqələrinin intensiv rəqabət xarakteri Putin və Ərdoğan arasında diqqətlə cilalanmış əməkdaşlıq pərdəsi ilə örtülüb. Putin Ərdoğanı əsas sanksiyalardan yayınan şəxsə çevirməyə çalışır, lakin Ərdoğan bunu getmir. Buna baxmayaraq Türkiyə lideri daxili mövqeyini gücləndirmək üçün bəzi real güzəştlərə getməlidir. Rusiyada seçkilər Kreml tərəfindən o qədər sərt şəkildə idarə olunur ki, Putin Ərdoğanın seçki məsələlərini tam dərk etməyə bilər, lakin o, şübhəsiz ki, tərəfdaşının uzun illər hakimiyyətdə qalmasını istəyir.

Ərdoğan üçün də Putinlə sövdələşmə sərfəlidir, lakin bu, həm də Türkiyənin mühüm iqtisadi tərəfdaşları və təhlükəsizlik müttəfiqləri olan ABŞ və Avropa İttifaqında onun reputasiyasını zədələyə bilər.

Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkiyə   Rusiya   Ərdoğan  


Bizi "telegram"da izləyin