Rusiya üçün İran PUA-ları?I İranlı hərbçilər Ukrayna torpaqlarına daxil olacaq

2022/08/1659688618.jpg
Oxunub: 1302     12:29     05 Avqust 2022    
İyulun 11-də Ağ Ev bəyan edib ki, Rusiya Ukraynada davam edən müharibəsi üçün İrandan “yüzlərlə” Pilotsuz Uçuş Aparatı (PUA), o cümlədən zərbə tipli PUA-lar əldə etmək niyyətindədir.

Bu açıqlamadan sonra Rusiya prezidenti Putinin növbəti həftə İran lideri Rəisi və Türkiyə lideri Ərdoğanla görüşəcəyi açıqlandı. Buna cavab olaraq Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin iyulun 19-da İrana səfəri zamanı PUA-ların alınması məsələsini müzakirə etməyəcək.

“Xeyr”, - deyə Peskov jurnalistlərə Putinin Tehrana səfəri zamanı bu məsələnin müzakirə edilib-edilməyəcəyi ilə bağlı suala cavab verib.

ABŞ-ın Milli Təhlükəsizlik müşaviri Ceyk Sallivanın sözlərinə görə, İranın Rusiyaya hər hansı PUA verib-vermədiyi hələlik məlum olmasa da, İranın bu ayın əvvəlində Rusiya qüvvələrinə onları idarə etmək üçün təlim keçməyi planlaşdırdığı bildirilir.

Vurğulamaq yerinə düşər ki, İranın regional rəqibləri olan Səudiyyə Ərəbistanı və İsrail Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini pisləsələr də, siyasi və iqtisadi maraqlarına görə sanksiyalar tətbiq etməkdə çətinlik çəkiblər. ABŞ Prezidenti Co Bayden bir neçə həftə əvvəl Yaxın Şərqə səfəri zamanı bu iki ölkədə səfərdə olub.

Sallivan, İranın bu ilin əvvəlində atəşkəs razılaşmasından əvvəl Səudiyyə Ərəbistanına hücum edən Yəməndəki “Husi” qiyamçılarına da oxşar PUA-lar verdiyinə diqqət çəkib. İranın dəstəklədiyi “Husi” qiyamçıları Yəməndə vuruşan BƏƏ-Səudiyyə Ərəbistanı koalisiyasının mülki infrastrukturuna bir neçə ölümcül PUA zərbələri endirib.

Bundan əvvəl İsrail İranı Venesuelaya zərbə PUA-ları verməkdə ittiham edib və ABŞ-ın iki əleyhdarının bu PUA-lardan “terrorizmi” təşviq etmək üçün istifadə edə biləcəyini bildirib.

Əgər Vaşinqtonun iddiaları reallaşsa, İranın Rusiyaya yardımı Tehranın təcrid olunmuş vəziyyətdə qaldığı geosiyasi nizamın tektonik dəyişməsindən irəli gəldiyi demək olacaq. Balansda olan nüvə razılaşması İran və ABŞ-İsrail əlaqəsi arasındakı yadlaşmanı daha da gücləndirdi.

Bundan əlavə, Rusiya və İran arasında xoşagəlməz münasibətlər dərinləşir, çünki onlar Suriyada Bəşər Əsəd rejimi üçün birlikdə vuruşurlar. Bəzi spekulyativ xəbərlərdə iddia edilir ki, Rusiya Ukraynaya qarşı davam edən müharibə fonunda İranın silah qaçaqmalçılığı şəbəkələrindən silah əldə edir.

Rusiyanın İrana öz ərazisində 100 min hektar əkin sahəsi verə biləcəyi ilə bağlı şayiələr də dolaşır. İRNA xəbər verir ki, bu təklif ötən ay Rusiya nümayəndə heyətinin İrana səfəri zamanı irəli sürülüb.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp İranla nüvə sazişindən imtina etdikdən və ona qarşı sarsıdıcı sanksiyalar tətbiq etdikdən sonra İran Amerikanın iki ən böyük rəqibi olan Rusiya və Çinlə münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışır. Tehranla qərbli rəqiblər arasındakı münasibətlər müşahidəçiləri alternativ dünya nizamının davam etdiyinə inanmağa vadar edib.

İranın PUA Gücü

1980-ci illərin ortalarında İran-İraq müharibəsi Tehranın PUA-lara olan marağının başladığı zamandır. İranın nüvə proqramı və imkanlarının diqqət mərkəzində olmasına baxmayaraq, o, PUA sənayesində ciddi irəliləyişlər əldə edib.

İranın PUA təcrübəsi son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. İran hazırda Qəzza, Yəmən, Livan, Suriya və İraqda PUA texnologiyasından istifadə edərək regionda yüksələn PUA gücü kimi daha böyük rol oynayır.

Yəmən və Suriya kimi toqquşma nöqtələrində Səudiyyə Ərəbistanına və ya ABŞ qüvvələrinə qarşı istifadə edilən PUA-ların əksəriyyəti kamikadze tiplidir. Bu PUA-lar partlayıcılarla təchiz olunub və hədəfi vurmaq üçün əvvəlcədən proqramlaşdırılmış koordinatlarla uçurlar.

İran kəşfiyyat, müşahidə və məzarət (ISR) üçün kiçik, yüngül qısa mənzilli sistemlərdən tutmuş orta və ağır platformalara qədər müxtəlif PUA-lara malikdir.

İrandakı hazırkı PUA-ların bir hissəsinin ABŞ istehsalı olduğu güman edilir. Böyük ehtimalla, PUA-ların bəzi hissələri "qara bazar"dan alınıb. Tehran bir neçə Amerika PUA-sını vurub və onlar üzərində tərsinə mühəndislik işləri aparıb.

İran, adətən illik 15-20 milyard dollar arasında dəyişən hərbi büdcəyə və ona qarşı tətbiq edilən sanksiyalara baxmayaraq, müdafiəyə iki dəfə çox pul xərcləyən bir çox dövlətlərdən daha çox zərbə PUA-larına malikdir.

Ölkənin arsenalında çoxlu PUA-lar olsa da, bəzi yüksək səviyyəli zərbə PUA-larına “Mohajer”seriyası daxildir, “Mohajer-6”lar isə ən son versiyadır.

“Mohajer-6” havada 18.000 fut-a qədər uça bilir ki, bu da bir çox qısa mənzilli hava hücumundan müdafiə sistemlərinin mənzilindən daha yüksəkdir və maksimum 124 mil məsafəyə, 12 saatlıq uçuş müddətinə malikdir.

İran arsenalında ikinci ölümcül PUA İsrailin “Hermes 450” PUA-ları ilə müqayisə oluna bilən “Şahid-129”dur. O, Avstriya istehsalı olan “Rotax 914” pistonlu mühərriklərindən istifadə edir.

“Şahed” 2014-cü ildən bəri Əl-Tanfdakı Amerika xüsusi təyinatlı qüvvələrinin obyektlərində və Suriyanın digər aviabazalarında Əsəd əleyhinə qiyamçıları izləmək və onlara hücum etmək üçün istifadə edilib.

1970-ci illərdə, Şah dövründə ABŞ-dan MQM-107A “Streaker” praktiki hədəf PUA-ları aldıqdan sonra İran 2002-ci ildə onların üzərində tərs mühəndislik işlərinə başladı. Nəticədə ortaya çıxan “Karrar” platformaları daha böyük qanadları olan qanadlı raketə bənzəyir və sürəti saatda 560 mildir.

Kamikadze silahı kimi istifadə edilə bilən və hələ də əsasən hədəf PUA kimi istifadə edilən “Karrar” 500 kiloluq “Mark 82” idarə olunmayan bomba, iki 250 kiloluq “Mark 81” bombası və ya iki “Kowsar” və ya “Nasr-1” raketi daşıyacaq şəkildə dəyişdirilib.

“Karrar” Amerikanın “Sidewinder” raketinin “Azaraxş” adlı İran versiyası kimi qısa mənzilli hava-hava raketləri ilə havadan hədəfi məhv etmək üçün sınaqdan keçirilib.

2011-ci ilin dekabrında İranda qəzaya uğrayan ABŞ-ın RQ-170 PUA-sı demək olar ki, zədəsiz ələ keçirilib. İranlı mühəndislər 2014-cü ildə “Şahed 171 Simurq” adlı maket yaradaraq RQ-170-i tərsinə çevirməyə cəhd etdilər.

Porşen mühərrikli “Saegheh-1” və reaktiv mühərrikli “Saegheh-2” də İran PUA-ları arasındadır.

İranın ən böyük PUA-sı olduğu iddia edilən “Fotros” 2013-cü ildə nüvə silahlarına nəzarət danışıqlarından əvvəl xüsusilə nümayiş etdirildi. Onun 1200 mil məsafəyə, 30 saatlıq uçuş müddətinə, 25.000 fut yüksəkliyə və 6 “Qaem-1” bombası daşıma qabiliyyətinə malik olduğu deyilir.

İran Hərbi Hava Qüvvələri 2021-ci ilin fevralında üçlü quyruq üzgəclərinə qədər Amerikanın MQ-9 "Reaper" platformalarına olduqca oxşar olan yeni, daha uzun mənzilli MALE tipli platformalarını nümayiş etdirdi. Məlumatlara görə, “Kaman-22” 1860 mil məsafəyə malikdir, 24 saatdan çox uça bilir və 661 funt ağırlığında qanad altındakı asqı nöqtələrində altıya qədər silah daşıya bilir.

Lakin ABŞ bu qabaqcıl PUA-lardan hansının Rusiyaya göndərildiyini açıqlamayıb. Prezident Co Baydenin İranın nüvə proqramı və PUA fəaliyyətlərinin müzakirə mövzusu olacağı İsrail və Səudiyyə Ərəbistanına səfərindən bir neçə gün əvvəl Sallivanın ifşası əhəmiyyətli təsir göstərəcək.

İyunun 20-də İsrailin müdafiə naziri Benni Qantz bəyan edib ki, ABŞ İrana qarşı regional hava hücumundan müdafiə koalisiyasına rəhbərlik edir. Alyans artıq İranın müəyyən zərbə cəhdlərinin qarşısını alıb.

İran İsrailin əsas düşməni kimi qəbul edilir, habelə regionda İsrailə qarşı olan qeyri-dövlət aktorlarını dəstəklədiyi və Təl-Əvivin zərərinə nüvə proqramını inkişaf etdirdiyi güman edilir. Bununla mübarizə aparmaq üçün İsrail Körfəz-Ərəb ölkələri ilə ittifaqlar yaradır, həmçinin regiondakı digər ölkələrlə də gizli danışıqlar aparır.

ABŞ-ın regionu İrana qarşı birləşdirməsi ilə sonuncunun Rusiya tərəfinə daha sıx yaxınlaşması mümkündür. Beləliklə, Tehranın Moskvaya PUA dəstəyi iki dövlət arasında dərinləşən tərəfdaşlığın bir çox aspektləri arasında birinci ola bilər.

Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Rusiya   İran   PUA  


Bizi "telegram"da izləyin