Rusiya-Ukrayna müharibəsi Aİ və Azərbaycan arasındakı münasibətləri sıxlaşdırır – TƏHLİL

2022/03/15ef7-1648279177.jpg
Oxunub: 1992     11:02     01 İyul 2022    
“Bu gün Azərbaycan və Avropa İttifaqı (Aİ) bir-birinə həmişəkindən daha çox yaxınlaşıb”, - deyə mayın 12-də Bakıda Avropa Gününə həsr olunmuş tədbirdə Aİ-nin Azərbaycandakı səfiri Peter Mixalko bildirib.

Litvanın səfiri Eqidiyus Navikasın sözlərinə görə, Azərbaycan ilə Aİ arasında əlaqələr intensivləşib. 2020-ci il Qarabağ Müharibəsindən sonra Avropa şirkətləri Ermənistanın işğalından azad edilmiş ərazilərdə yenidənqurma işlərində fəal iştirak edir və Aİ Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh münasibətlərinin qurulmasında təsirli vasitəçilik rolunu oynayır. Rusiyanın Ukraynaya hücumunun nəticələri, xüsusən də regional siyasi gərginlik, təhlükəsizlik təhdidləri və çağırışları, ənənəvi əlaqə marşrutlarının pozulması və Avropadakı enerji böhranı Aİ və Azərbaycan arasında daha sıx əlaqələr üçün əlavə stimullar və zərurətlər yaradıb.

Bu münasibətlərin əsası çoxşaxəli və əlverişlidir. Azərbaycan Aİ-nin doqquz üzvü ilə strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalayıb və onların bir çoxu ilə möhkəm əlaqələr qurub.

İllik 15 milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi ilə Aİ Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır və ölkənin ümumi ticarətinin təxminən 45 faizini təşkil edir və Aİ-nin bütün Cənubi Qafqaz regionu ilə ticarətinin üçdə ikisini təşkil edir. Aİ Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas investorudur və Azərbaycanda müxtəlif layihələrə 20 milyard dollara qədər sərmayə qoyub.

Cənubi Qafqaz respublikası Aİ-nin neft tələbatının təxminən 5 faizini təmin edir və 2020-ci ildən Avropa bazarına qaz ixrac edir. 2020-ci ilin dekabrında Azərbaycan Cənub Qaz Dəhlizi (CQC) vasitəsilə Avropaya qaz ixracına başlayıb, bu layihə 33 milyard dollar dəyərindədir. Azərbaycan qazının Aİ-nin ümumi qaz idxalında payı 2 faizdən az olsa da, bu, Şərqi Avropadakı bəzi idxalçılar üçün strateji əhəmiyyətini saxlayır.

Avropanın Rusiyadan qaz asılılığını azaltmaq səyləri fonunda Azərbaycanın qaz ixracına alternativ kimi baxılır. Məsələn, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin təklif etdiyi Avropanın Rusiya qazından asılılığını azaltmaq üçün on bəndlik planda bu kontekstdə alternativ mənbə kimi Azərbaycan da yer alır. Azərbaycan qazının ixracını artırmaq imkanlarını araşdırmaq üçün son həftələrdə Avropa rəsmilərinin Bakıya intensivləşən səfərləri yaxın gələcəkdə müsbət nəticələr verəcəyini vəd edir. Hər iki tərəf bu əməkdaşlığa böyük maraq göstərir.

Azərbaycan həm də Avropa-Asiya əlaqələrində mühüm aktordur. Ukrayna müharibəsindən sonra trans-Rusiya şimal marşrutu boyunca yaranan fasilələrə görə, Orta Dəhliz kimi tanınan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu sürət qazanıb. Son bir neçə ay ərzində çoxsaylı beynəlxalq logistika şirkətləri Orta Dəhliz vasitəsilə Avropa-Asiya əməliyyatlarını genişləndirmək qərarına gəliblər.

Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstan potensialı ildə 10 milyon ton və ya 200 min konteyner olan bu daşıma marşrutunun inkişafında maraqlıdır. Üç ölkə yerli yükgöndərənlər üçün vahid tariflər müəyyən etməyi və trek dəhlizində daşıyıcıların işini təkmilləşdirməyi və sadələşdirməyi planlaşdırır. Bu, Cənubi Qafqazın Avropa-Asiya əlaqəsi üçün tranzit rolunu artıracaq və Aİ-nin bu regionla daha yaxından əlaqəsi üçün daha bir həvəsləndirici amil rolunu oynayacaq.

Bunun fonunda Aİ son aylarda Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesində fəal rol oynamağa başlayıb. İki Cənubi Qafqaz respublikasının liderləri fevralın 4-də onlayn, aprelin 6-da təkbətək, mayın 22-də isə Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Çarlz Mişelin vasitəçiliyi ilə görüşüblər. Tərəflər bu prosesdə müəyyən irəliləyiş əldə ediblər, sülh müqaviləsi üzrə hazırlıq işlərinə başlayıblar və iki ölkə müstəqilliklərini bərpa etdikdən sonra delimitasiya olunmayan Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərinin demarkasiya və delimitasiyası üzrə beynəlxalq komissiyanın yaradılması barədə razılığa gəliblər.

Qeyd edək ki, bu ilin əvvəlindən iki Cənubi Qafqaz respublikasının nümayəndələri Aİ-nin vasitəçiliyi ilə görüşüblər, Rusiyanın vasitəçiliyi ilə yeganə görüş xarici işlər nazirlərinin mayın 12-də keçirilən görüşü baş tutub.

Hesab olunur ki, Ermənistanın son vaxtlar Aİ-nin vasitəçiliyi ilə keçirilən görüşlərdə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməkdən çəkinməsinin əsas səbəblərindən biri (məsələn, aprelin 29-da və mayın 7-12-də Azərbaycan tərəfi ilə görüşməkdən imtina etməsi) Rusiya və rusiyayönlü müxalifət qruplarının təzyiqidir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın aprelin 19-20-də Moskva səfərindən sonra bu addımları atması onun bu səfərdən əvvəlki daha konstruktiv bəyanatlarından fərqli olaraq Rusiyanın prosesə müdaxiləsi ilə bağlı bu iddiaları əsaslandırır. Bununla belə, regionda nikbinlik var ki, Aİ-nin danışıqlarda irəliləyişə nail olmaq səyləri qarşıdakı aylarda müəyyən nəticələr verəcək.

Bütün bu hadisələr Azərbaycan və Aİ-ni ikitərəfli əlaqələri dərinləşdirməyə və münasibətlərində yeni fəsillər açmağa sövq edir. Beləliklə, hər iki tərəfin yeni çərçivə sazişi (2017-ci ildən danışıqlar aparılır) üzrə danışıqları yekunlaşdıracağı və yaxın vaxtlarda onu imzalayacağı gözlənilir. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, proses pandemiya ilə bağlı məhdudiyyətlər və Ermənistanla Azərbaycan arasında 2020-ci ildə baş verəcək müharibə səbəbindən ləngiyib. Bununla belə, Prezident razılaşmanın 90 faizindən çoxunun hazır olduğunu bir daha bəyan edib. “Bizim müqaviləmiz var, lakin o, uzun illər əvvəl (1996-cı ildə) imzalanıb. Yeni saziş çox əhatəlidir. O, İkinci Qarabağ Müharibəsindən sonrakı yeni reallıqları özündə birləşdirir və mütləq dünyada yeni vəziyyəti həll edəcək”, - deyə İlham Əliyev bildirib.

Asif Cəfərov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Rusiya   Ukrayna   Müharibə    


Bizi "telegram"da izləyin