"Yezidilər" sözünə uyğun 31 nəticə tapıldı!

Yaxın Şərqdə erməni terrorizmi: Rəsmi İrəvanın Əsəd və YPG arasında "balanslı oyun"u nə ilə nəticələnəcək? - ARAŞDIRMA

2019/06/15561-3119101718.jpg
Oxunub: 3000     15:17     03 İyun 2019    
Erməni terrorizmi dedikdə, erməni millətçi qruplarının və təşkilatlarının sistematik təhdid və fərdi intiqam aktları başa düşülür. Erməni terrorizmi mütəşəkkil və yaxşı təşkilatlanan bir şəbəkə olmaqla, beynəlxalq terrorçululuğun ən geniş qanadlarınından hesab edilir.

Osmanlı İmperiyası dövründən etibarən yaranan erməni terrorizminin inkişafında əsasən Suriya və Livanda, o cümlədən ABŞ-da yaşayan erməni tacirlərinin yardımları və xarici kapitalın axını mühüm rol oynayıb. 100 illər boyu türk dünyasına qarşı terror aktları törədən təşkilatlar, SSRİ-nin süqutundan sonra, yəni 90-cı illərin əvvələrində Ermənistanın rəsmi dairələri tərəfindən açıq şəkildə təkrar dəstəklənməyə başlandı. Ermənistanda “Daşnaksütun”, ASALA, MAQ, “Erməni birliyi”, “Erməni Azadlıq cəbhəsi” və digər məşhur erməni terror təşkilatları fəallarının reabilitasiyası məqsədi ilə geniş miqyaslı kampaniyaya başladılar, onlara yaşayış yeri və sığınacaq verdilər, fəaliyyətləri üçün şərait yaratdılar və müvafiq maliyyə dəstəyi göstərdilər. Qısa müddət sonra bu təşkilatlarının qonşu ölkə ərazilərində, xüsusilə Türkiyə və Azərbaycanda terrorçuluq fəaliyyətləri bərpa edildi. Onlardan bəzilərini xatırlatmaq da yerinə düşər.

Terror təşkilatları və Ermənistan: dəyişməyən dövlət maraqları


Erməni millətçiləri XIX əsrin sonunda, 1885-ci ildə Marseldə “Armenakan” partiyasını yaratdılar. Onlar Türkiyənin Van, Muş, Bitlis, Trabzon bölgələrində və İstanbulda silahlı toqquşmalar və terror aktları törətmək üçün İran, həmçinin Rusiyada yaşayan ermənilərlə əməkdaşlıq ediblər.

“Hnçak” partiyası 1887-ci ildə Cenevrədə yaradılıb. Qurumun əsas məqsədi Türkiyənin Anadolu bölgəsini, “Rus və İran Ermənistan”ları adlandırdıqları əraziləri birləşdirməklə “Böyük Ermənistan” dövləti yaratmaqdan ibarət olub. Partiyanın proqramının 4-cü bəndində göstərilirdi: “Qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq üçün təbliğat, təşviqat, terrorizm və dağıdıcı təşkilat yaradılması metodu seçilməlidir”.

“Daşnaksütun” erməni federativ inqilab partiyası 1890-cı ildə Tiflisdə yaradılıb. Əsas qayəsi Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ, Naxçıvan və Türkiyənin Anadolu torpaqlarında “Böyük Ermənistan” dövlətini qurmaqdan ibarət olub. 1892-ci ildə Tiflisdə ilk qurultayını keçirən “Daşnaksütun”un türklərə qarşı sui-qəsdlərin təşkil olunması barədə qərarlarının da çap edilərək partiya üzvlərinə paylandığı məlumdur.

“Daşnaksütun” partiyası tərəfindən yaradılan bir sıra terror qrupları da mövcuddur. 1973-cü ildə fəaliyyətə başlayan “Erməni “soyqırımının intiqamçıları” qrupu 1980-82-ci illər ərzində Avstriya, Danimarka və Portuqaliyada türk diplomatlarını qətlə yetirib.
Məxfi terror qrupu olan DRO və onun DRO-8, DRO-88, DRO-888, DRO-8888 kimi bölmələrin bu istiqamətdə fəaliyyəti davam edir.

“Erməni gizli azadlıq ordusu” (ASOA) 1975-ci ildə Beyrutda yaradılıb. Mənzil-qərargahı Dəməşqdə yerləşir. Fələstin bazalarında hazırlıq keçən mindən artıq döyüşçüsü var. Fəaliyyətinin ilk 6 ilində təşkilat dünyanın müxtəlif ölkəsində 19 türk diplomatının ölümünə səbəb olan terror aktları həyata keçirib.


“Ermənistanın azadlığı uğrunda gizli erməni ordusu” (ASALA) 1975-ci ildə yaradılıb. Təşkilatın qərargahı Beyrutda, təlim-məşq bazaları isə Suriyada yerləşir. Təşkilatın məqsədi Şərqi Türkiyə, Şimali İran və Azərbaycanın Naxçıvan, Dağlıq Qarabağ əraziləri üzərində “Böyük Ermənistan” yaratmaqdır. Bu təşkilat əsasən Türkiyə və Azərbaycan vətəndaşlarına qarşı terror aktları həyata keçirib. Təşkilatın “Əbu Nidal”, “Qara sentyabr” kimi terror qrupları ilə əməkdaşlıq etməsində əsas rolu ASALA-nın lideri Hakop Hakopyan icra edib.

1980-ci ildə Afinada qətlə yetirilən türk səfirinin ölümünə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürən A.Akopyann 1980-cı il avqustun 1-də “Nyu-York Tayms” qəzetinə verdiyi müsahibəsində bildirirdi: “Bizim düşmənimiz türklər, NATO və bizlə əməkdaşlıq etməyən ermənilərdir”.

1988-ci il aprelin 28-də A.Akopyan Afina şəhərində öldürüldü. 1980-ci ilin aprelində Livanda ASALA birgə terror aksiyalarının keçirilməsinə dair PKK ilə razılığa gəlir və bu niyyətlərini rəsmiləşdirir. ASALA, 1993-cü il avqustun 28-də Beyrutdan etdiyi bəyanatında Bakı-Tbilisi-Ceyhanla bağlı layihənin həyata keçirilməsinə imkan verməyəcəyini bildirirdi.

“Geqaron” 2001-ci ilin fevralında ASALA tərəfindən yaradılıb. Məqsədi Cənubi Qafqaz və Orta Asiya ərazilərində türk mənşəli siyasi lider, diplomat və biznesmenlərə qarşı terror aktlarının həyata keçirilməsidir.

“Erməni azadlıq hərəkatı” (AOD) 1991-ci ildə Fransada yaradılıb. Terror fəaliyyətini ASALA ilə sıx əlaqədə həyata keçirir.

1979-cu ildə yaradılan “Erməni azadlıq cəbhəsi” terrror təşkilatı ASALA-nın tərkib hissəsi sayılır. Türkiyə və Azərbaycana qarşı terrorçular hazırlayır.

“Orli qrupu” 1981-ci ildə Fransada yaşayan erməni gəncləri tərəfindən yaradılıb. Təşkilat 1987-ci ilədək dünyanın müxtəlif hava limanlarında 10-dan artıq terror aktı həyata keçirib.


“Erməni soyqırım ədalət komandosları” 1972-ci ildə Vyanada “Daşnaksütun” partiyasının qurultayı zamanı yaradılıb. Onun məqsədi erməni əsilli gənc Livan vətəndaşlarını hərbi birləşmələrdə cəmləşdirmək, türklər və azərbaycanlılara qarşı qanlı terror aksiyaları təşkil etməkdir.

“Erməni birliyi” 1988-ci ildə Moskvada yaradılıb. ASALA ilə sıx əlaqələri mövcuddur, keçmiş sovet məkanında terrorçuların fəaliyyəti üçün onları saxta sənədlərlə təmin edir. Qarabağa silah və muzdluların ötürülməsində fəal iştirak edir.

“Gənc ermənilər ittifaqı” diplomatların oğurlanması ilə məşğul olur və bu təşkilat 1990-cı ildə Fransada yaradılıb.

“9 iyun qrupu” həbsdə olan erməni terrorçularının azad olunmasına çalışan bu təşkilat 1991-ci ildə İsveçrədə yaradılıb.

Avropanın bir çox ölkəsində fəaliyyət göstərən “İsveçrə qrupu” təşkilatı isə Fransa, İtaliya və Yunanıstanda keçirilən 4 terror aktının məsuliyyətini öz üzərinə götürüb.

“Demokratik cəbhə” ABŞ, Kanada və Qərbi Avropada fəaliyyət göstərir. Başlıca məqsədi türk dövlətinin parçalanmasıdır.


“İntiharçılar eskadronu” 1981-ci ildə Parisdə yaradılıb. Həmin ildə bu təşkilat Türkiyənin Fransadakı baş konsulluğunun zəbt edilməsində iştirak edib, nəticədə qrupun 4 nümayəndəsi, həmçinin keçmiş rəhbəri Yan Kaşkayan həbs edilib.

“Apostol” 2001-ci il aprel ayının 29-da əsasən Ermənistan, Suriya və Livan vətəndaşlarından ibarət olan Ermənistan Müdafiə Birliyi tərəfindən yaradılıb. Məqsədi Türkiyə və Azərbaycan ərazilərində terror aktlarının həyata keçirilməsidir.

Bütün bu təşkilatların əksəriyyəti bu gün də Ermənistan diasporu və hakimiyyətinin dəstəyi ilə fəaliyyətdədir, “Böyük Ermənistan” yaratmaq iddiaları isə artıq yeni mərhələyə qədəm qoyub. Erməni terror təşkilatları bu planı həyata keçirmək üçün siyasi terror aksiyalarından geniş istifadə edilməsini proqram sənədlərində başlıca vasitə kimi nəzərdə tutublar və bu plan məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilir.

Erməni terrorizminin əsas istinadgahı – Suriya

Sadalananan terror təşkilatlarına sahib olan Ermənistanın regionun digər qanunsuz silahlı qrupları ilə əməkdaşlıq etməsi heç kim üçün sirr deyil.


Təsadüfi deyil ki, son illərdə erməni KİV-ləri PKK/YPG terrorçularının Ermənistana keçməsi barədə tez-tez məlumatlar dərc etməyə başlayıb. Müxtəlif şəhərlərdə erməni polisinin gücləndirilən nəzarət həyata keçirməsi ilə bağlı yayılan xəbərlər isə diqqətləri fərqli bir istiqamətə yönləndirmək, sanki hökumətin terrorçulara dəstək vermədiyini və onları axtardığını nümayiş etdirmək məqsədi daşıyırdı. Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti isə adətən bu səpkili xəbərlərə münasibət bildirməkdən imtina edir.

Bənzər məlumatları ilkin olaraq yayan “Jamanak” qəzeti, türkiyəli hərbçilərlə toqquşmalardan qaçan YPG/PKK terrorçularının Türkiyə-Ermənistan sərhəddini keçməsini və ən əsası Ermənistan-Türkiyə sərhəddini qoruyan rus hərbçilərinin onların girişinə mane olmadıqlarını bir neçə dəfə qeyd edib. Maraqlıdır ki, Ermənistanın müstəqilliyindən əvvəl başlayan bu axın hazırkı Baş nazir Paşinyanın hakimiyyəti dövründə də davam etməkdədir. Belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, bu addımlar hakimiyyətdə kimin olmasından asılı olmayaraq, dövlətin strateji maraqları çərçivəsinə daxil edilib. Ermənistan dövlətinin digər qruplaşmalar kimi bu terrorçulara da açıq-aşkar dəstək və sığınacaq verməsi, ehtiyac yarandıqda onların həm Türkiyəyə, həm Gürcüstana, həm də Azərbaycana qarşı istifadə edilməsi məqsədini daşıdığı şübhəsizdir, çünki Ermənistanın sahib olduğu bütün terror təşkilatlarının ortaq təmas nöqtəsi və ümumi məqsədi məhz “Böyük Ermənistan” konsepsiyası üzərində formalaşdırılıb.


PKK/YPG terrorçuları tərəfindən Türkiyə-Ermənistan sərhəddinin keçilməsi ilə bağlı faktlar Türkiyənin Suriya ilə sərhəddə, sonra isə Suriya ərazisində əməliyyatlara başlaması ilə daha da aktivləşdi. Bu faktlara daha əvvəllər də rast gəlinib. 90-cı illərdə Türkiyənin İraqın şimalında apardığı geniş miqyaslı əməliyyatlar və Qarabağ müharibəsi zamanı da bu kimi hallar baş verib. Türkiyə xalqına qarşı çoxsaylı terror aktları həyata keçirən terrorçular canlarını qurtarmaq və məsuliyyətdən azad olmaq üçün ASALA-nın vasitəsilə Ermənistana, oradan isə Dağlıq Qarabağda gedən aktiv hərbi əməliyyatlar zonasına göndərilirdilər. 90-cı illərin əvvəllərində Dağlıq Qarabağda məhv edilənlər arasında erməni millətindən başqa digər, əsasən də ərəb mənşəli İraq, Livan və Suriyadan olan terrorçuların mövcudluğu bu faktların birbaşa sübutu kimi şərhsiz qəbul edilməlidir.

Hazırkı geosiyasi vəziyyət bəzi amillərdən asılı olduğuna görə bir az fərqlidir. Ermənistana keçən terrorçuların sayı artıq kifayət qədər böyük rəqəmlərlə ifadə olunur. Terrorçuların sayının 100 nəfərdən az olmadığı bildirilir. Lakin reallıqda bu göstəricinin dəfələrlə yüksək olduğu düşünülür.

Terrorçuların Ermənistana daxil olmasında günahkar ruslardır?

Ermənistan-Türkiyə sərhəddini ruslar qoruduğuna görə, Ermənistan hökuməti məsuliyyətdən yaxa qurtarmaq üçün, sərhəd pozuçularını saxlamaqla bağlı məsuliyyəti də rusların daşıdığını sətiraltı olaraq vurğulamaqdan çəkinmir.

Lakin sərhədi pozan YPG və ya PKK üzvləri rus sərhədçilər tərəfindən Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinə təhvil verilir və sonrakı atılan addımlar barədə ictimaiyyət məlumatlandırılmır. Ermənistanın onları yenidən Türkiyəyə geri göndərərək terror aktlarında istifadə etməsi də heç bir zaman istisna edilmir.


Türkiyə və Rusiya münasibətlərinin yaxınlaşması fonunda Ermənistanın Türkiyəyə qarşı PKK/YPG qruplaşmalarını dəstəkləməsi Moskva üçün qəbuledilməz addım kimi qiymətləndirilməlidir. Digər tərəfdən isə Ankara-Moskva yaxınlaşması ABŞ-ın ciddi dəstəyini qazanan YPG-yə qarşı fəaliyyət kimi də qiymətləndirilməlidir. Keçən il yanvarın 20-də Afrin şəhərindən hərbi polis qüvvələrini çıxartdığı üçün YPG terrorçularının Rusiyanı xəyanətdə günahlandırması və açıq şəkildə cavab verəcəkləri ilə bağlı rəsmi Kremli təhdid etməsi də bunu sübut edir.

Bu terrorçuların Ermənistanda və işğal altındakı ərazilərdə yerləşməsini sübut edən kifayət qədər tutarlı dəlillər mövcuddur. Ermənistanda yaşayan yezidilər Paşinyan hakimiyyətinin etnik azlıqlara qarşı formalaşdırdığı siyasətə etiraz edərək 2018-ci ilin noyabrın 13-də yaydıqları bəyanatda, Ermənistanın Araqatsotn vilayətinin Rya Taza kəndində PKK terror təşkilatının ofisinin yerləşməsi və fəaliyyətləri barədə məqamları açıqlayırdılar. Yezidilər Türkiyə sakinləri olan PKK terrorçuları tərəfindən müxtəlif təzyiqlərə məruz qaldıqlarını da bildirirdilər. Bu prosesdə dünyada terror təşkilatlarının yaradılmasına və onların tətbiq edilməsinə yüksək səviyyədə dəstək verən Ermənistanın bu proseslərdə kifayət qədər yaxından iştirak etməsi əslində heç təəccüblü də deyil.

“Zeytun budağı”ndan sonra terrorçu qrupların Ermənistana daşınması


Terror qruplaşmalarının üzvlərinin Ermənistanda və Dağlıq Qarabağda yerləşdirilməsi prosesinin intensivləşməsinin səbəbi, Suriya torpaqlarının bir hissəsini işğal edən YPG-yə qarşı ötən il Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən “Zeytun budağı” adlı əməliyyatın həyata keçirilməsi və nəticədə Afrin bölgəsinin terrorçulardan azad olunması hesab edilir. Suriyada vətəndaş müharibəsi başlandığı andan etibarən həm Afrindən, həm də digər bölgələrdən 13 mindən artıq suriyalı erməninin işğal altında olan Qarabağa gətirildiyi məlumdur.

Gətirilənlər arasında neçə nəfərin dəqiq olaraq PKK və ya YPG üzvü olduğu məlum deyil, lakin bu sayın üçrəqəmli ədədlə ifadə olunduğu ehtimal edilir. Hazırda bu proseslərə Suriyadakı erməni əsilli YPG üzvləri nəzarət edir.

Faktiki olaraq, YPG ilə əlaqə mexanizmlərinin əvvəlki tempdə saxlanılması Rusiyanın maraqlarına cavab vermir. Rusiya yaxşı başa düşür ki, bu məsələ Türkiyə ilə isti münasibətlərə mənfi təsir edə bilər. Digər tərəfdən isə Rusiya hakimiyyəti üçün həssas olan digər məsələ, İŞİD tərəfdarlarının nəinki Dağlıq Qarabağda, hətta Ermənistanda movcud olmasından ibarətdir.


Həm Türkiyə ilə münasibətlərin qorunması, həm də Ermənistan ərazisindəki hərbi bazasının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə 2018-ci ilin fevralın 19-da Rusiyanın Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru Sergey Narışkinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Ermənistana səfər etdi. Səfər zamanı həm YPG terrorçularının Ermənistana keçməsi, həm də işğalçı ölkə ərazisində İŞİD terror təşkilatının artan (102-ci hərbi bazanın 21 yaşlı müqaviləli hərbi qulluqçusu Dmitri Yalpayevin öldürülməsi) təhlükəsinin müzakirə edildiyini xatırlayırıq. Bu əslində aysberqin görünən tərəfi və ya səs-küyə səbəb olan müzakirələrin mətbuata sızan hissələrindən biridir. Narışkinin səfərindən sonra erməni mətbuatında YPG terrorçuları ilə bağlı gedən məlumatlar sonlandırıldı. Görünür, Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Ermənistana görə Türkiyə ilə münasibətlərin səviyyəsinə xələl gətirəcək addımlardan çəkinmənin vacibliyi İrəvana ehtiyac duyulduğu tonda başa salınıb.

Ermənistanın Suriyadakı maraqları

Hazırda ermənilərin həm işğal altında olan Dağlıq Qarabağa, həm də öz ordusuna xidmət etmək üçün qarşılaşdığı əsgər çatışmazlığı ilə bağlı problemlər ən üst səviyyədə etiraf edilir və hər dəfə Təhlükəsizlik Şurasında müzakirə edilir. Özü güc strukturlarının ciddi komplektləşdirmə problemi ilə qarşı qarşıya olan rəsmi İrəvan, Əfqanıstanda və Vyetnamda olduğu kimi Kreml və Ağ Evin maraqlarının toqquşduğu, İsrail, İran, Səudiyyə Ərəbistanının, Türkiyənin və qismən Misirin cəlb olunduğu Suriyaya məhdud hərbi kontingent göndərməsi hamıdan çox ermənilərin özünü təəccübləndirib. Belə bir vəziyyətdə ölkə hüdudlarından kənara əsgər yollamaq ilkin mərhələdə Rusiyanın iradəsinin yerinə yetirilməsi görüntüsünü yaradır, lakin bir az dərin araşdırdıqda digər faktorlar da ortaya çıxır.


Qeyd edək ki, Suriyada təriqətlər arasında ciddi problemlər mövcuddur, bir tərəfi İran və Rusiya, digər tərəfi isə ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı dəstəkləyir. ABŞ-ın illərdir İŞİD və Əsədə qarşı silahlandırdığı YPG-dən Türkiyəyə qarşı istifadə etməsi, Türkiyənin bölgədə aktivləşməsinə səbəb oldu. ABŞ, Rusiya, Tükiyə, İsrail və İran kimi divlərin sayı on minlərlə olduğu ehtimal edilən piyada, tank, artilleriya birliklərinin HHQ və HHM qoşunlarının dəstəyi ilə nailiyyət əldə edə bilmədiyi Suriya ərazisinə daxil olan Ermənistan rəhbərliyinin əsl məqsədi doğrudanmı Moskva və Dəməşqə yardım etməkdən ibarətdir sualı da yerinə düşür.

İlk növbədə İrəvan hakimiyyətinin “Ermənistan Rusiyanın xahişi ilə 83 hərbçidən ibarət bölməsini Suriyaya göndərib” rəsmi məlumatında kiçik bir korrektəyə ehtiyac var: Burada Rusiyanın xahişi sözlərini “böyük qardaşın israrlı tələbi” ifadəsi ilə əvəz edilməsi real hadisələri daha düzgün və dolğun əks etdirə bilərdi.


Ermənistanın ”humanitar” vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün Rusiya bayrağı altında Suriyaya əsgər göndərməsi, mənə rəhmətlik Brejnevin Çexoslovakiyaya və Əfqanıstana eyni məqsədlər üçün əsgər göndərməsini xatırlatdı. Eyni retro stil və əmr verilən məkan olduğu kimi saxlanılıb, sadəcə “böyük qardaş”ın ad soyadı, tutduğu vəzifə və müdaxilə motivi bir az fərqli səslənir.

Bəzilərinin “döğrudanmı Rusiya 83 nəfərlik erməni olmadan Suriyada hərbi əməliyyatlar və ya “humanitar“ vəzifələri yerinə yetirə bilmir? sualına indidən cavab verə bilərəm. 170 minlik Sovet Ordusunun Çexoslavakiyaya müdaxiləsi zamanı SSRİ rəhbərliyinin 2.5 min nəfər bolqar hərbçidən istifadə etməsi, bu aksiyanın tərəfdarı olan koalisiyada daha çox ölkənin yer almasını nümayiş etdirmək məqsədi daşıyırdı. Suriya məsələsində də ssenari eynidir, burada Ermənistandan “Kremlim peyki” kimi istifadə edildiyi şübhəsizdir. Lakin burada bir fərq mövcuddur. Adı çəkilən müdaxilədə digər Varşava müqaviləsinə üzv dövlətlər sadəcə Kremlin iradəsini yerinə yetirirdilər, Ermənistan isə bu “humanitar fəaliyyətlər” fonunda özünün əsas tarixi türk düşmənçiliyinə və terror qruplarının dəstəklənməsinə xidmət edən məqsədlərini paralel olaraq həyata keçirməyə nail olmasını təəssüflə etiraf etməliyəm. Ermənistanın istehkam bölüyünü Hələbə yollamaqla, Suriyadan gələn kontingenti araşdırmadan qəbul etməklə bu proseslərdə kifayət qədər maraqlı tərəf qismində çıxış etdiyini ortaya qoyması aşkardır. Bu maraqlardan biri də erməni hərbçilərin Türkiyəyə qarşı terror aktları həyata keçirən PKK və digər qruplara dəsətək verməsindən ibarətdir.


Erməni əsgərlərin Hələbə göndərilməsinin əsas məqsədi “hərbi əməliyyatlarda iştirak deyil, humanitar tapşırıqların yerinə yetirilməsindən” ibarət olacağı bildirilsə də, bu ilin martın 7-də minadan təmizləmə və ekspertiza mərkəzinin ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə mütəxəssisi Nazeli Elbakyan KİV-lərə açıqlamasında bildirdi ki, Suriyada mina partlaması nəticəsində bu qrupdan bir nəfər erməni istehkamçı əsgər yaralanib və hospitala yerləşdirilib. Öz ölkə vətəndaşını digər bir ölkəyə, üçüncü tərəfin və ya "böyük qardaşın maraqları üçün" ölümə göndərmək üçün formula Brejnev dönəmində də, indi də dəyişməyib- "humanitar vəzifələrin" və "beynəlxalq borcun" yerinə yetirilməsi. Bu formulaya inanaların illüziyası, İrəvana gələcək ilk sink tabut ilə bitəcək. Yeri gəlmişkən, Əfqanıstandan fərqli olaraq bu dəfə sink tabutlar Moskvaya deyil, birbaşa İrəvana göndərilə biləcək.

Paşinyan ritorikasını niyə dəyişir?

Paşinyan hakimiyyətə gələnə qədər Ermənistanın KTMT və Gömrük İttifaqına daxil olmasını Kremlin təzyiqləri ilə əlaqədar olduğunu qeyd edərək Rusiyanı sərt tənqid edirdi, NATO və Avropaya üz tutmağın vacibliyini vurğulayırdı.


Hakimiyyəti zəbt etdikdən sonra Paşinyan anladı ki, İrəvan siyasi, hərbi, iqtisadi və enerji sahəsində əsasən Kremldən, qismən də Tehrandan asılıdır. Bir birlərini qarşılıqlı olaraq “həzm etməsələr” də, real vəziyyətdə onların sözündən çıxmaq, bu ölkələrin sərhədlərində Şimal Alyansının silah sistemlərinin yerləşdirilmək, ümumiyyətlə Kremlin sözündən çıxmaq Nikol üçün fəlakətlə nəticələnə bilər.

Məhz bu səbəblə artıq Paşinyan həm Rusiyanın tənqidi ilə bağlı ilk bəyanatlarını, həm də NATO və Avropaya yönələn birmənalı frazalarını leksikonundan çıxarıb, çünki bu bəyanatları səsləndirərkən hakimiyyətdə deyildi, Ermənistanı yerləşdiyi real çoğrafi ərazini nəzərə almırdı, ölkənin imkanlarının miqyasından xəbərdar deyildi və s.

Suriya-erməni deyil, Hələb-erməni diasporası?

Ermənistan əsgərlərini Suriyanın erməni əhalinin ən sıx yaşadığı Hələb şəhərinə göndərməsi və Rusiya Silahlı Qüvvələri tərkibində, onların bayrağı altında Bəşər Əsəd rejiminin əleydarlarına qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməsi rəsmən ilk dəfə açıqlanır. Ermənilər tərəfindən Hələb və başqa şəhərlərdə mülki müsəlman əhaliyə qarşı qətliam törədilməsi barədə dəfələrlə məlumatlar, foto və videogörüntülər yayılıb. Digər aktlar kimi bunlar da hələ hüquqi qiymətini almayıb.


Hələb erməniləri Yaxın Şərq erməni diasporları arasında daim əhəmiyyətli mövqe tutub. Hətta bir çox ədəbiyyatda Suriya-Erməni diasporu yerinə Hələb-erməni diasporu ifadəsi də işlədilir. Ermənistan diasporu tərəfindən verilən məlumata görə, 2015-ci ilin birinci yarısında Ermənistanda 12 min suriyalı erməninin yaşadığı bildirilib. 2016-cı ildə Ermənistanın Dəməşqdəki səfirliyinin dərc etdiyi rəsmi məlumatlara görə, Suriyada yaşayan ermənilərin sayı son 5 ildə 5 dəfə azalaraq 15 minə enib, əsasən Suriyanın Hələb, Dəməşq, Latakiya, Kessab və Qamışlı şəhərlərində yaşayan ermənilərin real sayı 8 mindən çox deyil. Onlardan bir çoxu Suriyadakı terror qruplaşmalarının tərkibində fəaliyyət göstərərkən öldürülüb, bəziləri isə Ermənistana və ya digər ölkələrə köçüb. Ermənistan qəbul etdiyi Suriya ermənilərinin sayını 20 minə qədər artırmaqla, ABŞ və Aİ tərəfindən qaçqınlara ayrılan 5 milyard dollarlıq yardımdan öz nəsibini əldə etmək niyyətini heç zaman gizlətməyib. Beləliklə Suriyada nə baş verirsə versin, Ermənistan bu vəziyyətdən qazancla çıxmağa, istənilən ssenarinin inkişafını öz xeyrinə çevirməyə çalışır.

Qeyri-leqal miqrasiya nəticəsində, Dağlıq Qarabağ ərazisində yerləşən şübhəli keçmişə malik Suriya erməniləri ilə birlikdə bu sayın iki dəfəyə qədər artıq ola biləcəyini və onların yerli əhali kimi qeydiyyata alındıqlarını iddia edənlər də mövcuddur. Bunların ən azı yarısı Ermənistan vətəndaşlığına qəbul edilib. Lakin onların tərkibindən nə qədəri hansı hansı terror qruplaşmasına aid olduğu, hansı əməliyyatlarda iştirak etdiyi barədə dəqiq məlumatlar mövcud deyil.

Ermənistan hökuməti tərəfindən Suriyadan gələn qaçqınların yerləşdirilməsi üçün paytaxt İrəvan yaxınlığında yeni bir bina tikilib. 5 hektar sahəni əhatə edən bu bina "Yeni Hələb" adlandırılır.

Suriyada hərbi iştirak kimə vacibdir?

Ortaya çıxan faktorlardan biri də Nikol Paşinyanın bu addımları atmaqda məqsədi, hakimiyyətə gələnə qədər səsləndirdiyi bəyanatlar səbəbindən Rusiya ilə münasibətlərdə yaranan soyuqluğu aradan qaldırmaqdan ibarət idi. Lakin bu addım Rusiya tərəfindən müsbət qarşılansa da, həm ölkə daxili audiotoriyada, həm də ABŞ-da etirazlara səbəb oldu. Ardınca Moskvanın Ermənistana satdığı qazın qiymətini qaldırması, Moskvanın Paşinyanı sıxışdırmaqda davam edəcəyini göstərir.


Tarixi daim terrorla sıx bağlı olan Ermənistan son dövrlərdə bu istiqamətdə fəaliyyətini Suriyada yerləşdirilən məhdud kontingent hesabına daha da genişləndirməyə hazırlaşır. Ermənistan bir tərəfdən Suriyaya Rusiya qüvvələri tərkibində hərbi yardım etdiyi görüntüsünü yaradır, digər tərəfdən isə ölkə ərazisində ermənilərdən ibarət yeni terror dəstəsi formalaşdırır.

Belə ki, bu ilin aprel ayının 24-də YPG/PYD terror təşkilatı Türkiyəyə qarşı vuruşmaq üçün Suriya və Livan kimi ölkələrdə yaşayan ermənilərdən ibarət yeni silahlı dəstə yaradıb və həmin gündən etibarən fəaliyyətə başlayıb. Suriyanın Hasaka bölgəsində Şimali və Şərqi Suriya ermənilərindən ibarət yaradan yeni terror qruplaşmasına Suriyada öldürülən PKK terror dəstəsinin üzvünün adı verilib və dəstə “Nubar Ozanyan (Orhan Bakırçıyan) Taboru” adlandırılıb.

PKK da ASALA ilə birgə Azərbaycana qarşı döyüşüb

PKK terror təşkilatının Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinin işğal altında saxlanılmasında Ermənistana dəstək verməsi, döyüşlərdə təcavüzkara yardım etməsi, “Nubar Ozanyan (Orhan Bakırçıyan) Taboru”nun yaradılmasına həsr edilən tədbir zamanı dəstə başçıları tərəfindən etiraf edilib. Azərbaycana qarşı döyüşdə iştirak üçün Ermənistana göndərilən “Ağrı Qartalları” dəstəsinin üzvləri bomba və təxribat üzrə təlim görənlər arasından seçilirdi. Onlara Livan Karadağ, Hemaran Kerveçiyan və Servet Bagopşin adlı 3 terrorçu başçılıq edib.


400 nəfərlik terrorçu (PKK-ya Sevan gölü ətrafında ayrılan Vardenes bazasında) Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatların şiddətlənməsi nəticəsində qaynar bölgələrə göndərilmişdi.

Yeni yaradlan terrorçu dəstə isə hələlik 90 nəfərdən ibarətdir, lakin bu sayın 3-4 dəfə artacağı gözlənilir. “Rojava inqilabı”nın onları bir araya gətirdiyini və əsas məqsədlərinin “Rojavanı Türkiyədən qorumaq” olduğunu iddia edən terrorçular arasında Masis Otanyaf kimi isimlər də yer alır. Masis Otanyaf Suriyanın Qamışlı, Hasaka, Serekaniyə, Dirbesiyə və Amudə şəhərlərində erməniləri bir yerə toplayaraq, hər gün onlara hərbi və ideoloji təlim keçdiklərini söyləyir. Onların yerləşdiyi qərargahda 1982-ci ildə Türkiyəni Eseboğa bölgəsində 9 nəfərin ölümü, 72 nəfərin yaralanması ilə nəticələnən terror aktını törədən ASALA qruplaşmasının üzvü Levon Ekmeçiyanın və digər terrorçuların fotosu vurulub. Dəstənin artıq Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Abyad, Aynularab ve Rəsulayn ərazilərində yerləşdirildiyi bildirilir. Terrorçu dəstənin quruluş toplanışında yaraqlılar azərbaycanlılara qarşı qətliamlar törədən, daha sonra ASALA-da fəaliyyət göstərən Levon Ekmemçiyan, Monte Melkonyan və Osmanlı dövründə günahsız insanları qətlə yetirən Kevork Çavuş, Andranik Ozanyan, o cümlədən, İbrahim Kaypakkaya və Abdullah Öcalanın şəkillərini qaldırıblar. Uzun müddətdir üzərində işlər görülən dəstənin hazırlıqlarının demək olar ki, tamamlandığı bildirilir. Uzun bir təlim prosesindən keçirilən qrup üzvlərinin əsas təlimlərindən biri də erməni dilinin öyrənilməsidir. Terrorçular demək olar ki, hər gün erməni dili üzrə tədris alırlar. Eyni zamanda terrorçulara qondarma “erməni soyqırımı” barəsində də dərslərin keçildiyi bildirilir.


Terrorçu dəstənin üzvləri arasında qadınlar da var. Komandirlərdən biri olan Tamara Kasapyan da qondarma “soyqırım”la bağlı iddialar səsləndirib və birləşmələrinin məqsədi kimi, guya belə bir qırğının yenidən yaşanmasının qarşısını almaq olduğunu bildirib. Bütün bunlar növbəti erməni terror dalğasının yaxınlaşmasından xəbər verir.

Qan düşmənləri Ermənistanda birləşir

Görünən odur ki, Ermənistan və işğal altında olan nəzarətsiz Dağlıq Qarabağ dünya miqyasında terrorçuların əsas dayaq məntəqələrindən birinə çevrilir. Son dövrlərdə fərqli terrorçu qrupların təkibinə qoşulan ermənilərin sayı da artmaqda davam edir. Suriyada PKK terror təşkilatına tabe olan, ermənilərdən ibarət yeni və daha çoxsaylı terror qrupları yaradılıb, onların tərkibinə Ermənistandan Suriyaya gedən ermənilər və Suriya ərazisində yaşayan bəzi erməni qrupları da qoşulub. PKK-nın tərkibində qurulan yeni erməni qruplaşması təşkilatının Suriya qolu olan YPG-nin tabeçiliyinə verilib.


Digər tərəfdən isə Suriyada demək olar ki, ciddi itkilərə məruz qalaraq mövqelərini itirən İŞİD həm Ermənistanı, həm də nəzarətsiz Dağlıq Qarabağ ərazisini özünün maraqları dairəsinə daxil edib. Bu məlumatları Ermənistanın müttəfiq olduğu bir neçə ölkənin rəsmiləri, o cümlədən Rusiya da təsdiqləyib. Bütün bunlar artıq Ermənistan və onun işğal etdiyi ərazilərin PKK/YPG ilə bərabər İŞİD üçün də plasdarma çevrilməsi prosesinin aktiv fəzada olduğunu göstərir. Nəticə etibarı ilə hazırda dünya ictimaiyyəti presedentsiz bir proseslə qarşı-qarşıyadır: Yaxın Şərqdə, xüsusilə də İraq və Suriya ərazilərində bir-biri ilə illərdir ki, qanlı müharibə aparan PKK/YPG və İŞİD terror qruplaşmaları, Ermənistan və onun işğalı altında olan Dağlıq Qarabağda ciddi problemlərlə qarşılaşmır, əksinə əməkdaşlıq etdiyi ehtimal edilir.

Türkiyə və Azərbaycana qarşı mübarizə aparan istənilən qüvvə ilə əməkdaşlıq Ermənistanın dövlət siyasətidir

Bütün sadalananlar isə bu rəqiblərin fəaliyyətlərinin, onlara qucaq açan və daim terrorla sıx bağlı olan Ermənistan tərəfindən əlaqələndirilməsinin dövlət siyasəti səviyyəsində həyata keçirilməsini daha aydın şəkildə göstərir. Nəticə etibarı ilə Ermənistan məqsəd və fəaliyyət istiqamətindən asılı olmayaraq, Türkiyə və Azərbaycana qarşı mübarizə aparan istənilən qüvvə ilə əməkdaşlıq etməyə, onu himayə etməyə, yerləşdirməyə, silahlandırmağa və təchiz etməyə hazır olduğunu nümayiş etdirir. Bu tip faktlarla bəşəriyyət, xüsusilə də türk dünyası artıq 135 ildir ki, davamlı olaraq rastlaşır.

Ermənistan PKK-nı terror təşkilatı kimi tanımır


Dünyada əksəriyyətin terror qrupaşması kimi qəbul etdiyi PKK-nı Ermənistan nəinki terror təşkilatı kimi tanımayıb, əksinə on illər boyu onun maliyyələşdirilməsində aktiv iştirak edib. Hazırda PKK/YPG kimi İŞİD, xüsusilə də onların erməni əsilli üzvləri, terror təşkilatlarına qarşı Suriyada aktiv mübarizə aparan Türkiyə və Rusiyaya qarşı real təhdiddir. Türkiyə bu mübarizədə 30 illik acı təcrübəyə malikdir. Rusiyanın isə bu qruplaşmaların real imkanları ilə tanışlığı məhduddur. Bütün sadalanan amillər Rusiyanın yaxın zamanlarda PKK/YPG və ya İŞİD tərəfindən terror hücumlarına məruz qala biləcəyini ehtimal etməyə əsas verir. Terror qruplaşmalarının bu hücumları həyata keçirmək üçün 2-3 ölkə ərazi və sərhəddini aşmaqdansa, Ermənistan və ya Dağlıq Qarabağ ərazisində yerləşən Rusiya hərbçilərini və ya obyektlərini hədəf seçəcəyi gözləniləndir. Belə bir akt əvvəllər xəbərdarlıq məqsədilə bir dəfə artıq törədilib. Daha öncə də olduğu kimi, bu dəfə də hədəf qismində Rusiyanın Ermənistan ərazisindəki sərhəd qoşunlarının və ya 102-ci bazanın hərbçiləri seçilə bilər.

Rusiya üçün bu təhdidin qarşını almaq zəruridir, lakin bu PKK/YPG kimi təşkilatları himayə edən, İŞİD-lə sıx əlaqədə olan İrəvan hakimiyyətinin arzusunda olmayacağı təqdirdə elə də asan olmayacaq.

Dünyada indiyə qədər bir çox təşkilatların adı terrorçuluqla bərabər səsləndirilib. Lakin ermənilərdən başqa heç bir millətin adı, rəsmi səviyyədə terrorizm ilə birgə vahidlik təşkil etməyib. “Erməni terrorizmi” termini ilk dəfə rəsmi səviyyədə 1982-ci ilin avqust ayında ABŞ-da nəşr olunan Dövlət Departamentinin aylıq bülletenində istifadə edilib. Məhz bu hesabatdan sonra bu ifadə termin kimi qəbul edildi və bu günə qədər də aktuallığını tam qoruyur.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Suriya   Terror   ASALA   YPG