"Yəmən" sözünə uyğun 750 nəticə tapıldı!

ABŞ HHQ Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının PUA-ları – HƏRBİ EKSPERT

2019/09/15684-1569239158.jpg
Oxunub: 1563     15:44     24 Sentyabr 2019    
Hazırda müxtəlif təyinatlı Pilotsuz Uçuş Aparatları ABŞ silahlı qüvvələrində geniş istifadə olunur və ABŞ rəhbərliyinin elan etdiyi terrorla mübarizədə mühüm rol oynayır. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının kəşfiyyat, müdafiə və hədəf təyinatı, habelə nöqtə zərbələri üçün bir neçə növ orta və yüngül sinif PUA-ları silahlanmaya qəbul etməsi tam təbiidir. Eyni zamanda, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığında dronların sayı daim artır və yeni heyətlər formalaşdırılır.

MQ-9A "Reaper" PUA-sı

ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının sərəncamında olan əsas kəşfiyat-zərbə pilotsuz uçuş vasitəsi, 2008-ci ildə arsenala qəbul edilən MQ-9A "Reaper" aparatlarıdır. MQ-9A PUA-sı MQ-1 "Predator" bazasında hazırlanıb, bunların əsas fərqi sonuncunun "Honeywell" TPE331-10 turbopərli mühərrik və 8.23-dən 11.6 m-ə qədər uzanan füzelyaj ilə təmin olunmasındadır.

"Reaper"in üzərində daha ənənəvi V formalı quyruq tətbiq olunur, qanad açılımı isə 14.24-dən 21.3 m-ə qədər artırılıb. Maksimal uçuş kütləsi 1050-dən 4760 kq-a qədər artıb. 115 at gücündə porşenli mühərrikdən 776 at gücündə turbopərli mühərrikə keçid maksimum uçuş sürət və yüksəkliyini ikiqat artırmağa imkan verib. Faydalı yük kütləsi 300 ilə 1700 kq arasında artıb. 2.233 kq boş kütləyə malik "Reaper" yanacaq çənlərində 1800 kq aviasiya kerosini daşıya bilir. Kəşfiyyat və patrul xidməti zamanı pilotsuz vasitə təxminən 30 saat havada qala bilər. Tam döyüş yükü ilə üçuş müddəti 14 saatdan çox olmur.

Kreyser uçuş sürəti 280-310 km/saat, maksimum sürət isə 480 km/saatdır. Maksimum döyüş yükü ilə uçuş yüksəkliyi 7500 m-dən çox deyil, lakin kəşfiyyat missiyalarında MQ-9A 14000 m-dən çox yüksəkliyə qalxa bilir.


Silah asqıları ilə MQ-9A

"Reaper" nəzəri cəhətdən 14 ədəd "Hellfire" hava-yer raketini daşımaq iqtidarındadır, sələfi "Predator" isə yalnız iki lazerlə idarə olunan raketlərlə silahlanırdı. Xarici asqının altı nöqtəsinə yerləşdirilən silahlar arasında 227 kq-lıq GBU-12 və GBU-38 bombaları və AGM-114 "Hellfire" TƏİRK də yer almaqdadır.

Hədəfləri tanımaq və vizual müşahidələr aparmaq üçün "Raytheon" tərəfindən istehsal olunan AN/AAS-52 optik elektron sistem istifadə olunur. Buraya 3 km məsafədən avtomobilin nömrəsini oxuya bilən, görünən və infraqırmızı diapazonda çalışan yüksək qətnaməli telekamera sistemi və silah sistemlərini hədəfə tuşlamaq üçün hazırlanan lazer məsafəölçən- hədəfgöstərəni daxildir. Tuşlama və hədəf təyinatı yerüstü operator və ya digər təyyarə vasitəsi ilə, həmçinin lazer hədəfgöstərəni ilə təchiz olunan öz optik elektron stansiyası tərəfindən həyata keçirilə bilər.

Müxtəlif növ döyüş başlıqları olan "Hellfire" ailəsinin raketləri əsasən düşmənin nöqtə hədəflərini - zirehli maşınları, avtomobilləri, qayıqları, atəş nöqtələrini, açıq və yüngül sahələrdə yerləşən canlı qüvvəni və s. - məhv etmək üçün nəzərdə tutulur. Asan idarə olunan raketlərin istifadəsinin effektivliyini məhdudlaşdıran əsas amil döyüş başlığının raketin özünün kütləsi ilə müqayisədə nisbətən aşağı olmasıdır. Dəqiqlik və döyüş başlığı gücü arasındakı kompromis nöqtəsi daha qısa məsafədə, qənaətbəxş dəqiqlik xüsusiyyətlərinə və daha güclü bir döyüş başlığına sahib olan idarəolunan aviasiya bombaları ola bilər.

GBU-12 "Paveway II" lazerlə idarəolunan bomba möhkəmləndirilən hədəflərə və infrastruktura, nəqliyyat mərkəzlərinə, müxtəlif avadanlıqlara, canlı qüvvəyə və hərbi infrastruktura zərbə endirərək onları məhv etmək üçün nəzərdə tutulur.


Tənzimlənən və ətalətli peyk tuşlama sisteminə malik GBU-38 JDAM aviasiya bombaları, bütün hava şəraitlərində istifadəni təmin edir. GBU-12 "Paveway II"dən fərqli olaraq, JDAM lazer şüasının keçməsinə mane olan duman, yağış və az buludların olmasını, yəni yaxşı hava şəraiti tələb etmir. Bununla yanaşı, GBU-38 bombalarının istifadəsi əvvəlcədən koordinatları məlum olan hədəflər üçün həyata keçirilir.

"Reaper" PUA-larının bort radioelektron avadanlıqları (avionikası) vizual əlaqə olmadıqda ərazinin xəritələşdirilməsini, həm hərəkətli, həm də sabit hədəflərin aşkarlanması üçün hazırlanan, çoxrejimli sintez edilən aparaturalı AN/APY-8 "Lynx II" radarını da əhatə edir. 2015-ci ildə "Reaper"in müasir hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən məhv edilmə riskini azaltmaq üçün bəzi dronlar ADM-160 MALD və MALD-J təqlid tələləri ilə təchiz edildi və AN/ALR-67 radiolokasiya şüalanması barədə radar xəbərdarlıq sistemi sınaqdan keçirildi.


MQ-9A açıq avionika bölməsi ilə

MQ-9A PUA-larının yerüstü idarəetmə avadanlıqları MQ-1B avadanlığı ilə uyğun gəlir. MQ-9A taktiki bölməsi bir neçə PYA-dan, yerüstü idarəetmə stansiyasından, rabitə vasitələrindən, ehtiyat hissələrindən və texniki heyətdən ibarət olur. Uçuşda PUA avtopilotla idarə olunur, onun fəaliyyətinə isə yerdəki pilot və elektron sistemlərin operatoru nəzarət edir. Əksər hallarda, pilotsuz təyyarənin birbaşa yerləşdiyi ön hava limanında yerləşən avadanlıqlar yalnız onun qalxma və enməsinə nəzarət edir və əməliyyatlar ABŞ ərazisindən peyk rabitə kanalları vasitəsilə idarə olunur. Bu vəziyyətdə alınan komandaya reaksiya müddəti təxminən 1.5 saniyədir.


Amerikanın orta və ağır sinifdənn olan PUA-larının əsas idarəetmə mərkəzi Nevada ştatındakı Creek aviabazasında yerləşir. Məhz buradan bütün dünyadakı PUA əməliyyatları idarə olunur. PUA-ların idarə edilməsinin bu üsulu, baza aerodromundan əhəmiyyətli məsafədə, yerüstü radiosiqnal ötürücülərinin imkanları xaricində onların avtonom fəaliyyətinə şərait yaradır. 2019-cu ilin mart ayında "General Atomics Aeronautical Systems"in MQ-9A "Reaper" pilotsuz uçuş aparatını idarə etmək üçün yeni "Blok 50"ni (GCS ("Ground Control Station"- Yerüstü İdarəetmə Stansiyası) sınaqdan keçirdiyi bildirildi. İdarəetmə Kaliforniyadakı "Great Butte" aerodromunda yerləşən idarəetmə kompleksindən həyata keçirildi.


Yeni "Blok 50" Yerüstü İdarəetmə Stansiyasının operatorunun iş yeri

Yeni "Blok 50" Yerüstü İdarəetmə Stansiyasının operatorunun iş yeri bütün idarəetmə displeylərinin uyğun vizuallaşdırılması və yaxınlaşması ilə bərabər məlumatın "tək ekranda" göstərilməsi ilə idarəolunan təyyarənin pilot kabinini təqlid edir, bu da operatorun vəziyyyət haqda biliklərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu həllin əsas üstünlüyü PUA operatorlarının sayını bir nəfərə endirməkdir. "Block 50" GCS stansiyası, eyni zamanda təhlükəsiz kanallar vasitəsilə PUA eskadrilyasının əməliyyat mərkəzinə və sonra digər istehlakçılara ötürülməsinə imkan verən "Multi-Level Secure/Integrated Communication System" (MLS/ICS)- Çox səviyyəli təhlükəsiz/İnteqrasiya olunan rabitə sistemi (MLS/ICS) ilə təchiz olunur.

Digər mühüm bir amil, MQ-9A "Reaper" PUA-larının dünyanın əməliyyat aerodromlarına tez bir zamanda ötürmə qabiliyyətidir. 2013-cü ildə Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının bunun üçün C-17A "Globemaster III" hərbi nəqliyyat təyyarəsindən istifadə etdiyi açıqlandı.


"Google Earth" peyk görüntüsü. Xüsusi əməliyyatların 724-cü taktiki qrupunun daimi bazası olan Poup Field aviabazasında C-17A hərbi nəqliyyat təyyarəsi

Birləşmiş Ştatların Hərbi Hava Qüvvələri Xüsusi Əməliyyatlar Qüvvələrinin yerüstü texniki qüvvələri 8 saatdan az bir müddət ərzində uzaq bir aerodromda fəaliyyət üçün pilotsuz uçuş aparatı, yerüstü idarəetmə kompleksi və avadanlıqları hazırlamalı və hərbi nəqliyyat təyyarəsinə yükləməlidirlər. Daşıyıcının gəlişindən sonra onun boşaldılmasına və xüsusi təyinatlıların maraqlarına uyğun fəaliyyətlərə başlaması üçün MQ-9A PUA-sının hazırlanmasına da 8 saatdan çox vaxt ayrılmır. S-17A seçimi, bu hərbi nəqliyyat təyyarəsinin kifayət qədər daşıma qabiliyyətinə, nisbətən yüksək sürətə, uzaq uçuş məsafəsinə, havada yanacaq doldurma sisteminə və zəif hazırlanan zolaqlara enmə və qalxma qabiliyyətinə malik olması ilə bağlıdır.


Hazırda Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı MQ-9A PUA-sı ilə silahlanan beş döyüş eskadrilyasına sahibdir. Florida ştatındakı Hurlburt Hava Qüvvələri bazasında yerləşən 2-ci Xüsusi Əməliyyat eskadrilyası, 2009-cu ilə qədər Nevadadakı Nellis aviabazasında yerləşirdi. Əslində, onun avadanlıqları və personalı əsasən ABŞ-dan kənardakı aerodromlarda yerləşirdi. Əvvəllər ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyat Qüvvələrinin 2-ci eskadrilyası 2018-ci ilin mart ayında rəsmi olaraq silahlanmadan çıxarılan MQ-1 "Predator" PUA-ları ilə ilə təchiz edilirdi. 3-cü, 12-ci və 33-cü eskadriliyalar isə Nyu Meksikodakı Cannon aviabazasında qeydiyyatdadır. Canon bölgəsində yerləşən 12-ci eskadriliya Birləşmiş Ştatların Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyat Qüvvələrində xüsusi yer tutur. Onun mütəxəssislərinə dronların fəaliyyətlərini birbaşa ön aerodromlardan idarə etmək üçün təlim də keçilir. Bu, peyk rabitə sistemlərinin sıradan çıxması halında edilir. 2018-ci ilin dekabr ayında Hurlburgh Field aviabazasında MQ-9A ilə silahlanan daha bir pilotsuz eskadriliya yaradıldı.


"Google Earth" peyk görüntüsü. MQ-9A, ABŞ-ın Nigerdəki Niamey aviabazasında

Xüsusi təyinatlı bölmələrin pilotsuz vasitələrinin döyüş fəaliyyəti reklam olunmur. Bununla yanaşı, onların avadanlıq və personalının İraq, Əfqanıstan, Niger və Efiopiyada yerləşdiyi bilinir. Xüsusilə böyük bir dron donanması, 2013-cü ildə Cibutidəki ABŞ PUA-ları üçün xüsusi olaraq inşa edilən Çabella aviabazasında yerləşdirilib.


"Google Earth" peyk görüntüsü. MQ-9A PUA-sı ABŞ-ın Cibutidəki Çabella hava bazasında

Buradakı PUA-lar Yəməndəki döyüşlərdə fəal iştirak edirlər. Eyni zamanda, ən azı iki MQ-9A husilərin HHM vasitələri ilə məhv edilib, İraq və Əfqanıstanda da bir neçə silahlı pilotsuz vasitə itirilib.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının yüngül pilotsuz uçuş vasitələri

ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı MQ-9A PUA-larından başqa bir neçə yüngül dron modellərindən istifadə edir. 2004-cü ilin avqust ayında əvvəlcə "ScanEagle" kimi tanınan MQ-27A PUA-sı ilk dəfə İraqda istifadə edildi. Bu pilotsuz vasitə "Boeing" korporasiyasının törəməsi olan "Insitu" tərəfindən "SeaScan" mülki aparatının əsasında yaradılıb.


MQ-27A PUA-sı

MQ-27 PUA-sı 22 kq çəkiyə malikdir və 1.5 at gücündə ikitaktlı porşenli mühərrik ilə təchiz edilir. Maksimal sürət 148 km/saat, kreyser sürəti isə saatda 90 km-dir. Uçuş yüksəkliyi 5900 m, havada qalma müddəti 20 saat, qanad açılımı 3.11 m, faydalı yükü 3.4 kq, uzunluğu isə versiyadan asılı olaraq 1.55-1.71 metrdir. Faydalı yük olaraq, yüngül sabit platformada optik elektron və ya infraqırmızı kameradan, yaxud da inteqrasiya edilən rabitə sistemindən istifadə edilir.


MQ-27A-nın işə salınması "SuperWedge" pnevmatik atıcı qurğu vasitəsi ilə həyata keçirilir. Naviqasiya üçün "Navtech" GPS peyk avadanlığı istifadə olunur. Yerüstü idarəetmə stansiyası PUA-ları idarə edərək 100 km məsafədən görüntü qəbul edə bilər. 2006-cı ildə dörd drondan, yerüstü stansiyadan, pnevmatik katapultdan, ehtiyat hissələri dəstindən və uzaq bir video terminaldan ibarət "ScanEagle" sistemi 3.2 milyon dollara başa gəlirdi.

2008-ci ilin mart ayında "Boeing" mütəxəssisləri "ImSAR" və "Insitu" nümayəndələri ilə birlikdə "ScanEagle" vasitəsini göyərtəyə quraşdırılan "NanoSAR" A radarı ilə sınaqdan keçirdilər. "İmSAR"ın reklam məlumatlarına görə, "NanoSAR" A dünyanın ən yığcam və ən yüngül sintez edilən radarıdır. Cəmi 1.8 kq ağırlığında və 1,6 litr həcmdədir. Bu radar əlverişsiz hava, qatı tüstü və toz şəraitində yer obyektlərinin real vaxt rejimində yüksək keyfiyyətli görüntülənməsini təmin etmək üçün hazırlanıb.

2014-cü ilin oktyabr ayında MQ-27V PUA-larının istismarına başlandı. Bu model daha güclü bir mühərrikə və bir az daha uzun füzelyaja malikdir. Mühərrik gücünün artmasının əsas səbəbi yeni elektrik generatorunun istifadəsindən ibarət idi. Bu, bortda olan avadanlıqların artan enerji istehlakı səbəbindən baş verdi.

MQ-27A ilə müqayisədə uçuş xüsusiyyətləri çox dəyişmədi, lakin uçuş müddəti 16 saata qədər azaldı. MQ-27V yeni universal gündüz gecə-gündüz müşahidə sistemi, təkmilləşdirilən naviqasiya və rabitə vasitələri ilə təchiz edildi. Radiotexniki kəşfiyyat avadanlığı və radioelektron mübarizə avadanlıqları quraşdırmaq üçün şərait yarandı. 2007-ci ildə Xüsusi Əməliyyat Komandanlığının silahlanmasına RQ-11V "Raven" daxil oldu.

Əvvəlcə ABŞ ordusunun tabor səviyyəsi üçün nəzərdə tutulan PUA sonradan xüsusi təyinatlılar tərəfindən də fəal şəkildə istifadə edilməyə başlandı. Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı hər birində dörd ədəd PUA olan 179 kompleks sifariş verdi. İki idarəetmə stansiyası, dörd dron və ehtiyat hissələrini özündə birləşdirən bir kompleksin qiyməti 173 min dollardır. 2004-cü ildən bəri təxminən 1900 ədəd RQ-11 PU-sı hazırlanıb.


Yüngül RQ-11 "Raven" PUA-sının buraxılması

1.9 kq kütləyə malik PUA "Aveox 27/26/7-AV" elektrik mühərrikini fırladan iki pər tərəfindən hərəkətə keçir. Qanad açılımı 1.5 metrdir. Maksimal uçuş sürəti təxminən 90 km/saat, kreyser sürəti 30 km/saat, havada qalma müddəti isə 1.5 saata qədərdir.


İdarəetmə stansiyası və RQ-11 PUA-sı təhlükəsiz konteynerlərdə saxlanılır və avtomiobil ilə nəql olunur. Qısa məsafədə pilotsuz aparat və avadanlıq olan konteyner iki hərbi qulluqçu tərəfindən daşınır.


ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Xüsusi Əməliyyat Komandanlığının hərbi qulluqçusu Əfqanıstanda RQ-11 PUA-sını idarə edir

"Raven" müstəqil olaraq GPS naviqasiyası və ya yerüstü idarəetmə stansiyası ilə əl rejimində uça bilər. Operator tərəfindən düyməni bir dəfə basmaqla PUA-nı start nöqtəsinə qaytara bilir. Standart faydalı yük rəngli gündüz kamerasından və ya bir gecə infraqırmızı kamerasından ibarətdir. ABŞ Silahlı Qüvvələri və müttəfiqləri Əfqanıstanda, İraqda və Yəməndə RQ-11A və RQ-11B modifikasiyalı PUA-lardan çox fəal istifadə ediblər. Bu model dronlar Ukraynanın şərqindəki müharibə bölgəsində də görünüb. İstifadəçilər bu sinif cihazlar üçün tətbiq sadəliyini və rahatlığını qeyd edirlər. Bununla birlikdə, Ukrayna hərbçiləri isə idarəetmə və məlumat ötürmə kanalının müasir REM üçün həssaslığını qeyd edirlər. Bununla əlaqədar, 2015-ci ildə ABŞ müdaxilədən qorunan rəqəmsal rabitə avadanlığı olan "Harris SSDL" ilə təmin edilən RQ-11B DDL (Digital Data Link) modifikasiyasını qəbul etdi.

Bundan əvvəl "AeroVirvironment" istehsal şirkəti RQ-11B "Raven Rigged 3d" model modifikasiyasını gündüz və gecə kanalları olan "Raven Gimbal" fırlanan kamera ilə təchiz etməyə başladı.


Havada daha uzun müddət qala biləcək bir modifikasiya yaratmaq üçün də işlər görülür. 2012-ci ilin noyabr ayında Ohayo ştatındakı "Wright Patterson" Hava Qüvvələri Araşdırma Laboratoriyasının mütəxəssisləri"Solar Raven"i sınaqdan keçirdilər. Seriyalı RQ-11V-də qanadlara çevrilən günəş panelləri quraşdırdılar və enerji təchizatı dövrəsini dəyişdirdilər. Buna görə gündüz uçuş müddəti əhəmiyyətli dərəcədə artdı.

ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələrinin Əfqanıstanda və Yaxın Şərqdə daimi olaraq istifadə etdiyi ən kiçik pilotsuz uçuş aparatı "Wasp III" oldu. Bu cihaz ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının və Müdafiə üzrə Perspektiv Tədqiqat Layihələri Agentliyinin (DARPA) sifarişi ilə yaradılıb və 2008-ci ildə AFSOC tərəfindən silahlanmaya qəbul edilib.


Wasp III PUA-sı

Elektrikli mühərrikli "Wasp III" PUA-sının qanad açılımı 73.5 sm, uzunluğu 38 sm, çəkisi 454 qramdır və o, rəqəmsal görüntü sabitləşməsi ilə ön və yan görünüş üçün optik elektron rəngli kameralar daşıyır. Fəaliyyət radiusu yerüstü idarəetmə məntəqəsindən 5 km-ə qədərdir. Qanadda yerləşdirilən litium-ion batareya 45 dəqiqəyə qədər havada qalma müddətini təmin edir. Maksimal uçuş sürəti 65 km/saatdır. Uçuş hündürlüyü isə 300 m-ə qədərdir .


"Wasp III" PUA-sını idarə etmək üçün RQ-11B-dən bir sıra avadanlıq istifadə edilə bilər. Yerüstü idarəetmə stansiyası ilə birlikdə kürək çantasında daşınan yüngül bir idarəetmə paneli də mövcuddur. Bu pilotsuz uçuş aparatları artilleriya və minaatan atəşini nizamlamaq, düşmənin arxasında kəşfiyyat aparmaq, mümkün pusqu üçün əraziləri araşdırmaq və maskalı atəş nöqtələrini müəyyənləşdirmək üçün nəzərdə tutulur. Bununla birlikdə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyatlar Komandanlığında və Dəniz Piyada Korpusunda kiçik ölçülü PUA-ların istifadəsi metodologiyası fərqlidir. Dəniz piyadaları "Wasp III" PUA-larından tabor və bölük səviyyəsində, xüsusi təyinatlı dəstələr isə 10 nəfərdən ibarət qruplarda istifadə edirlər.


2012-ci ilin may ayında "AeroVironment" şirkəti "Wasp AE" təkmilləşdirilən modifikasiyanı təqdim etdi. Bu cihazın çəkisi 1.3 kq-dır və 1 saata qədər havada qala bilər. "Wasp AE" gündüz və gecə rejimləri ilə fırlanan kamera ilə təchiz edilir.

Hazırda "Wasp AE" və "Wasp II"I dronları eyni vaxtda Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri və Dəniz Piyada Korpusu tərəfindən istifadə olunur. İraq və Əfqanıstandakı döyüş təcrübəsinə əsasən, əsgərləri düşmənlə birbaşa atəş təmasında olan bölmə komandirlərinin sərəncamında yüngül PUA-ların istifadəsi, canlı qüvvə və texnika itkilərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaqla yanaşı, artilleriya-minaatan zərbələrinin effektivliyini artıra biləcək.

Yazı Linnik Sergeyə məxsusdur
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: ABŞ   HHQ   PUA