"Uran" sözünə uyğun 899 nəticə tapıldı!

Qarabağ müharibəsində batalyonları kustar “Qrad”larla təmin edənlər… MÜSAHİBƏ

2019/07/2_305-3128983216.jpg
Oxunub: 789     12:05     31 İyul 2019    
1988-ci ildə münaqişənin başlaması, Azərbaycanı elan olunmamış müharibəyə tamamilə hazırlıqsız bir vəziyyətdə sürükləmişdi. Yerli əhali vəziyyətdən çıxış yolunu ərazi özünümüdafiə batalyonlarının yaranmasında görürdü. Təbii ki, batalyon təsis edilsə də silah təhcizatı tam ödənilmirdi. Ermənilərin hərbi silahlarla təhciz olunduğu zamanlarda, Azərbaycanda yaradılan silahlı dəstələr yalnız ov tüfənglərilə təmin edilirdi. O çətin vaxtlarda insanların gücü kustar üsulla hazırlanan iriçaplı silahlara qalırdı.

Ordu.az saytı həmin zaman silahlanmalara dəstək olan şəxslərdən biri, Baş Meliorasiya və Su Qurğuları İdarəsinin o zamankı rəhbəri, Vəli Albəndovla müsahibəni təqdim edir:


- Vəli müəllim o zamanlar sizin rəhbərliyinizlə yeni yaradılan ordunun silahlanmasına xeyli köməklik edilib. O günlərdə cərəyan edən hadisələri necə xatırlayırsınız?

- O zaman bizim yaşımız təbii ki, döyüşə getməyə imkan vermirdi. Amma hər halda əsgərlərimizin yanında olmaq, yeni yaradılan batalyonların təhcizatını təmin etmək üçün bir neçə vəzifəli şəxs birləşmişdik. Mən və mənim 5-6 dostum belə qərara gəldik ki, biz gedib döyüşə bilmirik, lakin ordunun silahlanmasında müəyyən işləri öz üzərimizə götürə bilərik. O vaxt hələ də Sovet imperiyasının xofu olduğuna baxmayaraq, biz bu qərarımızdan dönmədik və bəzi üsullarla müəyyən silahların alınmasına, hətta yenisinin yaradılmasına nail olduq. Bu gün düşünəndə bu işləri gördüyümüz üçün çox sevinirəm. Bu bizim bir vətəndaşlıq borcumuz idi. Bu işlərin aparılmasında madiyyatla bərabər, həm də o zaman tutduğumuz vəzifə və cəmiyyət arasında az-çox tanınmağımız da böyük rol oynadı.

- Hansı silahları düzəldirdiniz və bu ideya kimdən gəldi?

- Minaatan və “Qrad” qurğularının düzəlməsini təşkil edirdik. Ermənilər hər zaman kəndlərimizə o zamanın müasir silahları ilə atəş açır və hücum edirdilər. Elə oldu ki, bizim əsgərlər ermənilərdən, onların atdıqları bu qurğulardan birini ələ keçirdilər. Düzü həmin zamanlar bu qurğudan elə də güclü istifadə etməyi bacaranlar yox idi. Bilirsiniz ki, o zamanlar Sovet imperiyasında, açığı desək yarı özümüz, elə yarı da hakimiyyətin özü tərəfindən azərbaycanlıları döyüş taborlarına göndərmirdilər. Buna görə də o zamanın müasir sayılan silahlarını əldə edəndə mütəxəssis çatışmazlığı da öz sözünü deyirdi. Çox çətinliklə bu qurğunun istifadə olunmasını bilən bir nəfər tapdıq.


Artıq o zaman, Ağdamın Uzundərə ərazisindəki hərbi hissəsindən gətirilən mərmilərdən istifadə edərək kustar üsulla düzəldilən “Qrad” qurğusunun düzləməsini həyata keçirə bildik. İlk sınağımızı edəndə bəzi çatışmazlıqlar vardı. Aradan qaldırıldıqdan sonra ilk dəfə bu qurğulardan istifadə edərək ermənilərə atəş aça bildik. Biz Ağdamın Şotlanlı kəndi istiqamətində ermənilərin hücumunun dəf edilməsində “Qrad”lardan istifadə etdik və uğurlu da nəticə əldə edildi.

- Bəs o zaman bu qurğuların düzəldilməsini harda təşkil edirdiniz?

- Bərdədə mexaniki təmir zavodu var idi. Həmin zavodda “Qrad”ların düzəlməsini təşkil etdik. Amma həmin vaxt ən böyük çətinliklərimizdən biri də qurğunun düzəldilməsi üçün lazım olan materialların tapılması idi. Nə qədər qəribə olsa da, həmin mərmilərin atılmasına lazım olan materialları ilk olaraq artezian üçün nəzərdə tutulan materiallardan əldə etdik. Əslində “Qrad”ın lüləsinin çapı 122 mm olur. Amma bu çapda boru istehsal olunmurdu. İlk olaraq da 122 çaplı, 12 lüləli qurğunu düzəltdik. Daha sonra artıraraq 40 lüləyə qədər qaldıra bildik. 40 lüləli “Qrad” o qədər də effektiv olmadı. Buna görə də gətirdiyimiz mütəxəssisin rəyi ilə əsas 12-24 lüləli qurğunu hazırlamağa başladıq. Yüksək dərəcədə olmasa da, lakin çox effektiv alındı. Yalnız bundan sonra həmin qurğuların istehsal sayını çoxaltdıq. Ən çox ona sevinirik ki, bizim düzəltdiyimiz qurğulardan yalnız Tərtərə yox, Şuşa, Laçın, Qazax, Qubadlı, Zəngilana da aparırdılar. O vaxt Zəngilan-Qubadlı tərəfdən Vaqif adlı şəxs gəlmişdi. Deyirlər, indi də yaşayır, birini də o gəldi apardı. Bilirsinizmi bu cür əməyimizin bəhrəsini gördükcə çox sevinirdik ki, ən azından Qarabağ boyu bir neçə rayonda ermənilərin qarşısının alınmasında bizim də bir vətəndaş kimi zəhmətimiz var.


- Həmin zamanlar siz Xocalı və Malıbəyılidə aparılan tikinti işlərində də yaxından iştirakınız olub. Həmin vaxtlarda ermənilər sizi həbs etdirmək istəyiblər. Bunun səbəbi nə olub. Bu düzəldilən silahılarla bağlı olub?

- Yox onunla bağlı deyildi, burada başqa bir məsələ varıydı. Onsuzda ermənilər o vaxt; bizim rəhbər vəzifədə olan şəxslərlə bağlı tam və dolğun məlumatlara malik idilər. Bunu özümüz də bilirdik. Lakin ermənilərin mənim həbs olunmağımla bağlı canfəşanlıqlarına gəlincə, bunun səbəbi girovluqda olan iki işçimin azad olunması üçün gördüyüm işlər olub.

- Bu hadisə necə olub?

- Sürücümlə mexanikim Malıbəylidən gələndə Xankəndinin aşağı hissəsində Uzundərə deyilən yer vardı, orda İbrahimov İsmayıl Qaraş oğlu və Mehdiyev Yaşar Əhməd oğlunu girov götürmüşdülər. O vaxtkı hakimiyyətin boşluq dövründə onları çox çətinliklə geri ala bildik. O işçilərin azad edilməsi qarşılığında Şuşa türməsinin 11-ci kamerasında həbsdə olan Akopyan Aşot Nikolay oğlunu (keçmiş Ağdərənin Kiçan kəndindən) buraxmağımızı istəyirdilər. O və Xankəndi prokurorunun oğlu girov götürülmüşdü. Girovların birinin digərinə dəyişdirməsi şərtini qoymuşdular. Bu girovların işçilərimin azad ediməsi qarşılığında onlara qaytarılması şərtini qoyduğum üçün məni həbs etdirmək niyyətində idilər. Buna görə də rus ordusunun bir neçə zabiti ilə razılığada gəlmişdilər.


Dəyişdirilmədən bir neçə gün sonra məni və yanımda olan qonaqları, biz Malıbəyliyə gedərkən o vaxt orda olan rus hərbiçilərinin əli ilə saxladıb Gevorkovun daçası deyilən bir yerə apardılar. Bu hadisələrə qədər həmin yer pioner lageri kimi, fəaliyyət göstərirdi. Halbuki, mən getməyə də bilərdim. Çünki mənə xəbər çatdırılmışdı ki, mən Xocalı, Malıbəyli istiqamətinə getməyim. O vaxt bizdə belə bir amal var idi ki, biz Qarabağda nə qədər çox tikib yaratsaq torpaqlarımız işğal edilə bilməz. Bizi girov saxladıqları yerdə bir tatar zabit var idi. Onunla söhbət etmək istədiyimi dedim. O, ilk öncə mənə baxıb bir an dinmədi. Sonra əlində oxuduğu kitabı kənara atıb, nə istədiyimi soruşdu. Vəziyyəti olduğu kimi ona deyib, buraxılmağımız üçün kömək istədim. Düzü gözləmədiyim bir reaksiya ilə qarşılaşdım. O bildirdi ki, bir müsəlman olaraq ermənilərin burda azərbaycanlılara qarşı olan münasibətindən narahatdır. Bir BTR çağıraraq bizi Ağdama kimi gətirməyi əmr etdi.

Ordan qayıdandan bir neçə gün sonra, belə bir hadisə olmuşdu. Bizim işçilər axşam saatlarında işdən dönərkən Əsgəranın içərisində avtobusları daş-qalaq etmişdilər. Həmin hadisələr zamanı bir neçə işçimiz xəsarətdə almışdı. Bu cür çətinliyə baxmayaraq, sabahı gün bütün işçilərin hamısı yenidən işə getmək üçün cəm olmuşdu. Baxmayaraq ki, bu qədər təhlükəli vəziyyət yaranmışdı. O zaman insanlarda olan vətənpərvərlik hissləri ölüm hisslərindən çox yüksək idi. O hadisədən sonra artıq yollar bağlandı. Daha bu məsələnin barışıq yolu ilə həll edilməyəcəyini bilirdik. Ona görə də var-gücümüzü batalyonların tam olaraq formalaşmasına yönəltdik. Nə yaxşı ki, buna da nail olduq.

- Çox sağ olun səmimi münasibət və müsahibə üçün minnətdaram.

- Mən minnətdaram. Amma bir tövsiyyə etmək istərdim. Hərb tariximizdən, ordumuzun gücündən çox yazın. Qoy erməni bilməsin ki, kiminsə havadarlığı ilə bu xalqı məğlub edə bilər. Artıq onların qarşısında 90-cı illərin kustar üsulla düzəldilən silahları ilə duran sakinlər yox, güclü bir ordu var. Bunu da aprel döyüşlərində əyani olaraq gördülər.

Daşqın Güneyli
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: