"Təlim" sözünə uyğun 4253 nəticə tapıldı!

Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinə perspektiv baxış - HƏRBİ EKSPERT (ANALİZ)

2019/12/20021-1575979038.jpg
Oxunub: 1666     16:13     10 Dekabr 2019    
Cari ilin dekabrın 6-da Azərbaycan Respublikasının Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov Qətər Dövlətinin ölkəmizdə yeni təyin olunan fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Feysal bin Abdullah Həməd Abdullah Al Hinzab ilə görüşündə ölkələrimiz arasında hərbi sahədə də əlaqələrin uğurla inkişaf etdiyini, hərbi sahədə əməkdaşlıq üçün böyük potensialın mövcudluğunu, bu əməkdaşlığın inkişafında maraqlı olduqlarını, həmçinin hərbi əlaqələrin inkişafı baxımından hərbi qulluqçuların qarşılıqlı səfərlərinin, Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Səfiri Feysal bin Abdullah Həməd Abdullah Al Hinzab isə öz növbəsində dost və qardaş olan Azərbaycanda səfir kimi fəaliyyətə başlamasından məmnun olduğunu, ölkələrimiz arasında əlaqələrin, xüsusilə hərbi sahədə əməkdaşlığın inkişafı üçün səylərini əsirgəməyəcəyini bildirib.


İlk baxışdan hər şey kifayət qədər planlı və proqnozlara uyğun görünürdü. İsti münasibətlər fonunda hər iki ölkə rəsmisinin qarşılıqlı hərbi əməkdaşlığın inkişafına və genişləndirilməsinə eyni baxış bucağından yanaşması da gözlənilən idi. Burada bir qədər yeni hesab ediləcək mövzu, Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsinin vacibliyi ilə bağlı səslənən fikirlər idi. Lakin bu görüşdən 3 gün sonra Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidməti Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsinin mümkünlüyü barədə məlumatın bəzi yerli KİV-lər tərəfindən təhrif edildiyini bildirərək çoxmillətli təlimlərin keçirilməsi barədə təklifin ilk dəfə Türkiyə Baş Qərargahının ikinci rəisi general-polkovnik Metin Gürakın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin ölkəmizə səfəri zamanı səsləndirildiyini və Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsi məsələsinin hazırda Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin yaxın perspektiv fəaliyyət planına daxil olmadığını bildirdi. Xatırladaq ki, general-polkovnik Metin Gürakın ölkəmizə səfəri noyabrın 5-də baş tutmuşdu.

Əslində bu qədər rezonansa səbəb olan çoxmillətli təlimlər mövzusu Azərbaycan və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Döyüş Hazırlığı Planına uyğun olaraq, hər tədris ilində bir neçə dəfə icra edilən fəaliyyətlərin vacib bir hissəsidir, buradakı yenilik təlimlərə Qətərin qatılmasından ibarət idi. Əslində isə bunu heç yenilik də adlandırmaq olmaz, çünki Azərbaycan-Türkiyə-Qətər daha əvvəl çoxmillətli təlimlərdə birgə iştirak ediblər. Təlimlər mövzusuna başlamazdan əvvəl Azərbaycan və Qətər arasındakı mövcud münasibətlərə qısaca nəzər salaq.

Azərbaycan Qətər arasında diplomatik əlaqələrin tarixi


Qətər dövləti ilə Azərbaycan Respublikası arasında diplomatik əlaqələr 1994-cü il sentyabrın 14-də qurulub. 2007-ci ildən isə hər iki ölkə arasında diplomatik əlaqələrin intensivləşdirilməsi məqsədilə hər iki ölkədə səfirliklər fəaliyyətə başlayıb. Bundan sonra Azərbaycan və Qətər ərazisində səfirliklərin fəaliyyətə başlaması ilə əlaqələr, o cümlədən yüksək səviyyəli rəsmilərin qarşılıqlı səfərləri daha da intensivləşdi.

BMT, İƏT, Bloklara Qoşulmamaq Hərəkatı və digər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsindən başqa, hər iki ölkə arasında müxtəlif sahələrdə sıx əməkdaşlıq mövcuddur. Qətər dövləti beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü ilə bağlı qətnamələrin qəbul edilməsində daim Bakının rəsmi mövqeyini dəstəkləyib. Müstəqilliyimizin ilk illərində erməni təcavüzü nəticəsində Azərbaycanda yaranan humanitar böhranın aradan qaldırılmasında Qətərin verdiyi dəstəyi də xatırlatmaq yerinə düşər.

Dünya geosiyasətində əhəmiyyətli yer tutan Qətər əhalisinin az olmasına baxmayaraq, nəhəng maliyyə ehtiyatlarına və əhalinin adambaşına düşən gəlirlərinə görə yüksək göstəriciyə malikdir. Azərbaycan Respublikası və Qətər Dövləti arasında hərbi sahədə əməkdaşlıq haqqında sazişin imzalanmasına aid ilk məlumatlara 2008-ci ildə rast gəlinir.

2016-cı il memorandumları


Qətər Körfəz regionunda kiçik əraziyə malik olsa da, kifayət qədər ciddi siyasi çəkisi olan bir ölkədir. Azərbaycan Respublikası ilə Qətər Dövləti arasında indiyə qədər müxtəlif sahələri əhatə edən 30-dan çox sənəd imzalanıb. Digər Körfəz ölkələri ilə olduğu kimi, Qətərlə də münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, Azərbaycan üçün əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın Qətər ilə turizm və iqtisadi əlaqələrindən başqa hərbi və hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıq münasibətləri mövcuddur.

2016-cı ilin martında Qətər dövlətinin Əmiri Şeyx Təmim bin Həməd Al-Taninin Azərbaycana rəsmi səfəri çərçivəsində Azərbaycan Qətər vətəndaşları üçün viza prosedurlarını asanlaşdırılması qərara alındı. Keçən ayın son günlərində Azərbaycan və Qətər arasında mövcud olan sadələşdirilmiş viza rejiminin tamamilə ləğv edilməsi ilə bərabər digər sahələr üzrə əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirə olunduğu məlum oldu.

Adı çəkilən səfər çərçivəsində iki ölkə arasında bir neçə prioritet sahədə əməkdaşlıq haqqında, o cümlədən hərbi əlaqələrin genişləndirilməsi barədə memorandumlar imzalanıb. Hərbi memorandumun mətni barədə məlumat olmasa da, onun hər iki ölkənin silah istehsal edən qurumları arasında qarşılıqlı əlaqələrinin yaradılmasını nəzərdə tutduğu ehtimal edilir. Hələlik bu əlaqələrin həcmi kifayət qədər böyük hesab edilə bilməz, lakin gələcəkdə bu əməkdaşlığın genişlənməsi potensialı mövcuddur.


Hər iki ölkənin bu əməkdaşlığı heç bir üçüncü dövlətə qarşı yönəltməməsi, əsasən müdafiə xarakterli silahlara önəm verməsi həm Körfəz zonasında, həm də Cənubi Qafqazda sülh və əmin-amanlığı təmin etmək məqsədi daşıdığına işarə edir.

Qonşuları ilə münasibətlərində qismən soyuqluq yaranandan sonra Qətərin diqqətini Azərbaycan, Pakistan və Türkiyə müdafiə sənayesinin istehsal etdiyi məhsullara yönəldəcəyi ehtimal edilirdi. Açıq mənbələrdə bu əməkdaşlığın real həcmi barədə dəqiq məlumatlara rast gəlinmir, lakin Qətərin son satınalmalarda Qərb məhsullarına, xüsuslə Fransa istehsalına üstünlük verdiyi aşkar görünür. Hərbi sahədə Azərbaycan müdafiə sənayesi ilə Qətərin daha geniş miqyasda əməkdaşlığının hansı səbəblərdən bu günə qədər gerçəkləşdirilməyini birmənalı şəkildə iddia etmək doğru olmazdı, lakin digər sahələrdə əməkdaşlıq və qarşılıqlı səfərlər kifayət qədər intensiv xarakter daşıyıb. 2017-ci ildən Azərbaycan və Qətər arasında Hökumətlərarası İqtisadi Komissiya da fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan, Türkiyə və Qətər Silahlı Qüvvələrinin birgə hərbi təlimləri


Azərbaycan, Türkiyə və Qətər Silahlı Qüvvələri arasında əməkdaşlıq əlaqələrinin daha əvvəllər mövcud olduğunu, hər 3 ölkənin birgə çoxmillətli hərbi təlimlərdə iştirak etdiyini məqalənin əvvəlində qeyd etdik. 2018-ci ilin oktyabrında Türkiyənin İzmir Körfəzində təşkil edilən və 5 gün davam edən “Nusret-2018” hərbi təlimlərində digər ölkələrlə bərabər hər 3 tərəfdaş ölkənin hərbi qulluqçuları iştirak ediblər. Hava və dəniz komponentlərinin cəlb edilməsi ilə NATO-çərçivəsində keçirilən hərbi dəniz qüvvələrinin təlimlərinə adı çəkilən ölkələrdən başqa ABŞ, Bəhreyn, Bolqarıstan, Gürcüstan, Küveyt, Pakistan, Rumıniya, Yunanıstan, Cənubi Koreya və Səudiyyə Ərəbistanından hərbçilər də cəlb edilmişdi. Təlim çərçivəsində mina müharibəsinin planlaşdırılması, icrası və qiymətləndirmə sahələri üzrə tədbirlər icra edilib.


Təlimlərdə TCG "Bayraktar" idaretmə gəmisindən başqa Türkiyənin yeddi ədəd mina əleyhinə gəmiləri, mina (tral) gəmisi, korvet, polis kateri, helikopter, sualtı müdafiə qrupu (SAS), avtonom pilotsuz sualtı qrupu (AUV ), Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığından F16 qırıcıları və C-130 mina təyyarəsi, Sahil Mühafizəsi Komandanlığının isə 2 ədəd kateri cəlb edilmişdi.

“Nusret-2018” təlimlərinin məqsədi minaların dəniz döyüşündə istifadəsinin planlaşdırılması, tətbiqi və qiymətləndirilməsi üzrə iştirakçılara praktiki biliklər verməkdən, bu sahədə müxtəlif ölkələrin minalara qarşı mübarizə bölmələrinin qarşılıqlı fəaliyyətini razılaşdırmaqdan ibarət idi.

Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan-Qətər birgə təlimlərinin keçirilməsi ehtimalı

Bəzi mütəxəssislər son 3 il ərzində Azərbaycan ilə Qətər arasında hərbi sahədə əməkdaşlığın ikinci planda yer almasına səbəb kimi Dohanın münasibətlərinin gərginləşdiyi Səudiyyə Ərəbistanı ilə Bakının isti münasibətlərə malik olmasını göstərirdilər. Hazırda Doha ilə Ər Riyad arasında buzlar əriməyə başladığından bu faktor öz əhəmiyyətini itirməkdədir və onu nəzərə almamaq mümkündür.


Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsi barədə yayılan məlumatların sonradan Müdafiə Nazirliyinin yaxın perspektiv fəaliyyət planına daxil olmadığı barədə bəyanatla rəsmən təkzib edilməsi əslində doğru addımdır. Diqqət etsəniz rəsmi məlumatda təlimin özü deyil, onun yaxın müddətdə keçirilməsi müddəti asqıya alınıb. Çünki çoxmillətli təlimlər ən azı bir il, bəzən isə iki il əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Təlimlərin keçiriləcəyi zaman, cəlb ediləcək güc və vasitələrin tərkibi, təlimin müddəti, mövzusu, təlim sualları, mərhələləri, məqsədi, keçiriləcəyi ərazi (poliqon) və onun uyğunlaşdırılması, təlim rəhbərlərinin seçilməsi və hazırlığı və s. ekspromtla təyin edilə bilməz. Bütün bu tədbirlər hər bir iştirakçı tərəf ilə detallarına qədər razılaşdırılmalıdır. Təlimlərin maddi texniki təminat məsələlərinin razılaşdırılması da az əhəmiyyət daşımır.

Bütün bunlardan sonra isə təlimdə iştirak edəcək tərəflər bu tədbirləri gələcək il üçün hazırlanan Döyüş Hazırlığı Planına daxil edirlər. Bu Plan isə yalnız ölkə rəhbərliyi tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə minir. Təbii ki, bir aydan qısa bir müddət ərzində, həm də yuxarıda sadalanan prosedurlara riayət etməklə hər 3 ölkə tərəfindən bu qədər tədbirin qarşılıqlı razılaşdırılmasına nail olmaq, onu Plana daxil etmək və ölkə rəhbərliyi tərəfindən təsdiqlənməsinə nail olmaq mümkün deyil. Lakin bu Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin daha sonrakı müddət ərzində keçirilməyəcəyi anlamına gəlmir, çünki hər 3 ölkə hərbi sahə də daxil olmaqla, müxtəlif sahələrdə uzun illər boyu uğurla əməkdaşlıq edir, bu əməkdaşlıq üçün vacib olan iki və üçtərəfli hüquqi baza da artıq mövcudur. Bütün bu faktorlar gələcək birgə hərbi layihələrin, o cümlədən birgə hərbi təlimlərin həyata keçirilməsi üçün real tramplin rolunu oynaya bilər.


Digər tərəfdən isə həm Azərbaycan, həm də Qətər Türkiyənin ən yaxın hərbi-strateji tərəfdaşlarıdır. Azərbaycanla mövcud olan münasibətlərə məqalənin əvvəlində toxunduğum üçün təkrara yol vermirəm, lakin Qətərlə Türkiyə arasındakı münasibətlərdə bəzi detalları qısaca xatırlatmağa dəyər. Rəsmi Ankaranın Doha ilə münasibətləri daim müsbət dinamika ilə inkişaf edib. Qətərdə böhran yaşandığı zaman da Türkiyə birmənalı şəkildə Dohanı tam müdafiə edib. 2015-ci ilin oktyabrından Dohadan cənubda 3 minədək hərbçinin xidmət etdiyi Türkiyənin birinci hərbi bazası fəaliyyət göstərir. Qətər ərazisində Türkiyəyə məxsus ikinci hərbi bazanın tikintisi isə yeni başa çatıb.

Qətərdə açılan Türkiyəyə məxsus hərbi baza dəniz yolu ilə enerji daşınması marşrutlarına nəzarəti təmin etməklə bərabər, müttəfiq ölkələrin müdafiə qabiliyyətini artırmaq və birgə təlimlər keçirmək məqsədi ilə yaradılıb. Digər tərəfdən isə Türkiyə Silahlı Qüvvələri Qətərin təhlükəsizliyi məsələsində Doha qarşısında müəyyən öhdəliklərə malikdir. Bu bazada xidmət edən türk hərbi personalın fəaliyyəti nəticəsində əvvəlcə Qətərin hərbi və iqtisadi baxımdan mühasirəyə alınmasının, sonra isə planlanan saray çevrilişinin qarşısı alındı. Digər tərəfdən isə Azərbaycandan Avropaya qədər uzanan və Türkiyə ərazisindən keçən enerji xətlərini, digər Körfəz ölkələri kimi Qətər də öz resursları üçün alternativ daşınma marşrutu kimi dəyərləndirir. Bütün sadalanan bu faktorlar Azərbaycan-Qətər-Türkiyə əməkdaşlığının daha üstün səviyyəyə çıxarılmasına, o cümlədən birgə hərbi təlimlərin keçirilməsinə imkan verir.


Birgə hərbi təlimlər böyük ehtimalla gələn ildən sonra baş tutacaq. Təlimlərin çərçivəsində hərbi dəniz qüvvələrinin böhran dövründə qarşılıqlı fəaliyyəti, sahilə desant çıxarılması, bazaların və dəniz infrastrukturunun dənizdən, qurudan və havadan mühafizəsi, şərti düşmənin hərbi obyektlərinə qabaqlayıcı zərbələrin endirilməsi tapşırıqları icra edilə bilər.

Böyük ehtimalla Qətər çoxmillətli təlimlərdə yeni əldə etdiyi "Rafal", "Tayfun" və F-15 QA qırıcılarını yerli pilotlar vasitəsilə sınaqdan keçirməyi də düşünür. Bu il təchizatı başa çatan 490 ədəd VBCL zirehli maşınlarının bir hissəsini ilk dəfə təlimlərə cəlb edərək, onların "Nexter" istehsalı olan qüllələrində yerləşdirilən MBDA-nın MMR TƏİRK-ləri və "Thales" rabitə sistemlərinin qoşun sınaqlarında yoxlanılması da Qətər üçün beynəlxalq səhnədə güc nümayiş etdirməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edə bilər.

Azərbaycan-Türkiyə-Qətər birgə hərbi təlimlərinin keçiriləcəyi zaman məsələsidir, onun formatının isə digər tərəfdaş ölkələrin, məsələn Pakistanın iştirakı ilə genişlənməsi də istisna edilmir. Pakistan hazırda bir çox sahələrdə, xüsusilə hərbi sahədə Azərbaycan və Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinə malikdir, Qətərlə də əlaqələri yüksək səviyyədədir, hər 3 ölkə ilə ortaq layihələri mövcuddur. 4 tərəfdaş ölkənin birgə təlimlərdə iştirakı, tabelikdə olan güc və vasitələrin ortaq maraqlarda vahid mərkəzdən idarəedilməsi və təhdid törədən hədəflərin birgə aradan qaldırılması istiqamətində ciddi fəaliyyətlər həyata keçirməyə və nailiyyətlər əldə etməyə imkan verə bilər.


Azərbaycanın xüsusi təyinatlı qüvvələrinin hərbçilərinin Pakistanda xüsusi dağ təlim kurslarına qatılması, Pakistan Hərbi Hava Qüvvələrinin Mi-17 helikopter pilotlarının Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin təlimlərində iştirak etməsi, Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin şəxsi heyətinin Pakistanda keçirilən AMAN təlimlərinə cəlb edilməsi və ölkələrin Xüsusi Qəyinatlı Qüvvələrinin iştirakı ilə birgə təlimləri keçiriləcəyi də Qətər üçün qiymətli təcrübə bazası rolunu oynaya bilər.

Əsasən Türkiyə ilə Azərbaycanın təşkil və iştirak etdiyi "Efes", "TurAz Şahini", "Qafqaz Qartalı", "Eternity-2019" təlimlərinin digər tərəfdaş və qonşu ölkələrin iştirakı üçün daim açıq olması da Qətər və Pakistanı maraqlandırmaya bilməz. Bütün bunlar isə Qətərin də Pakistan kimi əvvəlcə təlimlərə müşahidəçi, sonradan isə iştirakçı kimi qatılacağını ehtimal etməyə əsas verir.

Nəticə

Tam əminliklə deyə bilərik ki, strateji tərəfdaş ölkələr arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın, xüsusilə də hərbi sahədə, daha da genişləndirilməsi qloballaşan dünyanın enerji bazarında bu dövlətlərin mühüm geostrateji mövqeyi və oynadığı vacib rol baxımından həm qonşu, həm region, həm də digər ölkələr üçün faydalıdır.

Azərbaycan-Qətər-Türkiyə-Pakistan əməkdaşlığı hər bir dövlətin siyasi iradəsi ilə müstəqil həyata keçirilən, ölkələrin milli, siyasi, hərbi və iqtisadi maraqlarına uyğun gələn strateji tərəfdaşlıq formatıdır. Bu münasibətlər getdikcə daha böyük qarşılıqlı fayda kəsb edərək ölkələr arasında milli və hərbi həmrəyliyin gücləndirilməsi ilə bərabər üzv dövlətlərin Silahlı Qüvvələrinin inkişafına da mütləq müsbət təsir göstərəcək.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Qətər   Türkiyə   Azərbaycan   Təlim