"Radar" sözünə uyğun 663 nəticə tapıldı!

Türkiyənin havadakı yeni gücü: "SOM qanadlı raketlərini "Akıncı"larda istifadə edə bilərik" - HƏRBİ EKSPERT

2019/04/banne-17121721584.jpg
Oxunub: 2758     10:54     29 Aprel 2019    
1990-cı illərdə Türkiyənin ilk pilotsuz vasitələri İsrail istehsalı "Heron" və ABŞ istehsalı GNAT modellerindən ibarət idi. 2000-ci illərdə ABŞ Konqresi tərəfindən GNAT-ın inkişaf etmiş versiyaları olan "Predator" və "Repaer" zərbə PUA-larının Türkiyəyə satışına icazə verilmədi. Nəticədə, Türkiyə öz pilotsuz vasitələrinin inkişaf prosesini sürətləndirmək məcburiyyətində qaldı. Türkiyə 2008-ci ildə təkrar MQ-1 "Predator" və MQ-9 "Reaper" zərbə PUA-larının satın alınması üçün ABŞ rəhbərliyinə tələb məktubu göndərdi. Vaşinqton bu dəfə də müsbət cavab verməyincə, Ankara İsraildən 10 ədəd "Heron" kirayə götürdü. Sonradan İsrail zərbə tipli "Heron" müqaviləsini ləğv etdi. Sanki həmin dövrdəki müttəfiqlər Ankaranı yerli müdafiə sistemlərini inkişaf etdirməyə məcbur edirdilər.

Son illərdə Türkiyənin Müdafiə Sənaye Kompleksinin sürətlə inkişafı artıq heç kimdə təəccüb hissi oyatmır. Yuxarıda sadalanan səbəblərdən həm NATO müttəfiqlərindən, həm də İsraildən yeni silah sistemləri idxal etməkdə çətinliklərlə qarşılaşan Türkiyə, əsas səylərini yerli sənayenin inkişafına yönəltdi və dəfələrlə yeni nəsil avadanlıqlarını nümayiş etdirdi.


İctimaiyyətə təqdim edilən ən son, yeni məhsullardan biri də "Baykar" şirkəti tərəfindən hazırlanan və istehsal edilən "Akıncı" zərbə PUA-sıdır. Bu PUA-nı formasına görə bəzən "Uçan Balıq" da adlandırırlar.

"Baykar Makina" şirkəti 1984-cü ildə mexanika mühəndisi Özdemir Bayraktar tərfindən avtomobil sənayesinin lokalizasiyası üçün mühərrik, pompa və sürət qutuları kimi ehtiyat hissələri istehsal edən 100% yerli sərmayəli şirkət olaraq qurulub. 2000-ci ildən "Baykar Makina" aviasiya sektorunda sürətli paradiqma dəyişikliyininin yaratdığı əlverişli vəziyyətdən yararlanaraq PUA texnologiyasının araşdırılması və inkişaf etdirilməsi istiqamətinə yönəlməyə başladı. "Baykar" sürətli dəyişən və çətin rəqabətə malik pilotsuz vasitələr sahəsində qabaqcıl əsas və alt sistemlər istehsal edərək milli müdafiə sənayesinin texniki infrastrukturuna ciddi yardım edir. 7 nəfərlə qurulan şirkətin bu gün çalışan personal sayı 500 nəfərdən çoxdur.


Tam olaraq "Baykar" tərəfindən hazırlanan və inkişaf etdirilən "Bayraktar" PUA-sı 2007-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına daxil edilib. Bu aparat həm də ilk ixrac edilən Türkiyə PUA-sıdır.


Gərgin fəaliyyətin nəticəsi olaraq "Baykar" şirkəti, taktiki sinifə aid "Bayraktar TB2" və "Anka" PUA-larını hazırlayaraq TSQ-nin silahlanmasına təqdim edib. 2014-cü ildə "Bayraktar TB2" PUA-sı tam yüklə 8300 metr yüksəkliyə qalxmaqla və 24 saat 34 dəqiqə havada qalmaqla iki rekordu birdən əldə etdi. Hərbçilərimizin də iştirak etdiyi "Efes-2018" təlimlərində 3 ədəd PUA öz imkanlarını beynəlxalq ictimaiyyətə də əyani sürətdə nümayiş etdirdi.

İsrailin və ABŞ-ın Türkiyəyə PUA satmaq niyyətinin olmadığını anlayan Ankara 4-5 dəfə daha ucuz qiymətə, lakin heç də geri qalmayan texniki göstəricilərə malik yerli pilotsuz vasitələrinin bir neçə sinifdən olan versiyalarını artıq əldə edib. "Baykar" şirkəti yeni zərbə tipli "Akıncı" PUA-sını bu ilin avqust ayında final sınaqları üçün havaya qaldıracaq. Bu PUA-ların 2020-ci ilə qədər TSQ-nin silahlanmasına daxil ediləcəyi gözlənilir.

"Akıncı"dan öncə, SQ-nin istifadəsinə təqdim edilən 75 ədəd "Bayraktar TB-2" PUA-sı Türkiyənin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində aktiv istifadə edilir. Qırıcı təyyarələrin hədəfə hücumunu asanlaşdırmaq üçün tətbiq edilən PUA-ya getdikcə daha çox sifariş gəlir. Qətərdən sonra Ukrayna 6 ədəd belə PUA sifariş verib, hazırda müqavilə icra olunmaqdadır. Bu müqavilələrin imzalanmasına PUA-nın həm "Zeytun Budağı" əməliyyatında, həm də PKK-ya qarşı antiterror əməliyyatlarında uğurlu tətbiqinin səbəb olduğunu ehtimal edirəm.


Ciddi PUA ailələrinin ixracatçısı olmaqla bərabər, 100 illik aviasiya istehsal tarixinə malik Ukraynanın kifayət qədər ciddi bir rəqiblə müharibə vəziyyətində olarkən Türkiyə pilotsuz zərbə vasitələrinə ehtiyac duyması, "Baykar" şirkətinin böyük uğuru hesab edilməlidir. Hazırda Qətərdən başqa digər bir Yaxın Şərq ölkəsi ilə də bu PUA-ların satın alınmasına dair danışıqların getdiyi barədə qeyri-rəsmi məlumatlar mövcuddur.

PKK və digər terror qruplaşmalarının fəaliyyətindən 30 ildən ən çox əziyyət çəkən bir ölkə kimi Türkiyənin dağlıq ərazilərdə şəxsi heyət itkisinə yol vermədən əməliyyatlar keçirməsi üçün müxtəlif sinifdən olan zərbə PUA-larına tələbatı tam başadüşüləndir.

Digər tərəfdən isə ABŞ-dan F-35 qırıcılarının əldə olunmasında yaranan problemin müsbət sonluqla bitəcəyinin ehtimal olunmadığı bir vəziyyətdə, ən doğru seçim, əldə olan qırıcı və döyüş helikopter parkının kifayət qədər bahalı resurslarını qorumaq üçün, HHQ-nin pilotlu vasitələri üzərinə düşən yükünün zərbə PUA-larının tətbiqi vasitəsilə azaldılmasına hesablanmasıdır. Bu, həm iqtisadi, həm də hərbi-siyasi prizmadan baxdıqda da ən doğru seçimdir. Digər tərəfdən isə bu fəaliyyətlər getdikcə böyüyən PUA bazarında Türkiyənin mövcud mövqelərini qorumaq, haqq etdiyi bazar payını əldə etmək və sürətlə inkişaf edən texnoloji yeniliklərin tətbiq edilməsi baxımından geri qalmamaq məqsədilə atılan uğurlu addım kimi dəyərləndirilməlidir.


Bu PUA-nın istehsalı Türkiyənin müdafiə sənayesində son illərdə reallaşdırdığı ən mühüm layihələrdən biri hesab edilir. "Akıncı" PUA-ları kifayət qədər geniş rayonlarda uzun müddət davam edən vəzifələri yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulan HALE (High Altitude Long Endurance - Böyük Yüksəklikdə Uzun Müdət) sinifinə aiddir və bu sinifin populyarlığı getdikcə artır. Buna səbəb kimi onların ölçüləri ilə bərabər həm fəaliyyət radiusunun, həm uçuş yüksəkliyinin, həm də daşıdığı faydalı yükün kütləsinin hardasa pilotlu hərbi təyyarələrin göstəricilərinə yaxınlaşması göstərilə bilər.


"Anka" və "Bayraktar TB-2" kimi uğurlu layihələrə imza atan "Baykar Makina" tərəfindən hazırlanan "Akıncı"nın qanad açılımı 20 metr, uzunluğu 12.3 metr, hündürlüyü isə 4.1 metrdir. Zərbə PUA-sı TUŞAS Motor Sənaye A.Ş. (TEI) tərəfindən hazırlanan, hər biri 222 at gücündə olan iki ədəd PD-222 turbodizel mühərriki ilə təchiz edilir. PUA-nın uçuş yüksəkliyi 12200 metr, havada qalma müddəti 24 saat, faydalı yükün kütləsi 1350 kq (900 xarici, 450 kq daxili asqılarda), qalxma kütləsi 4.5 tondur. Yeni PUA-da Süni Zəkaya əsaslanan texnologiya tətbiq edilir. Onun köməyi ilə aparat avtomatik qalxma və enməni reallaşdırır, uçuş zamanı ətrafında baş verənləri təhlil edir və qiymətləndirir, obyekt, ağac, insan, maşın və s. tanınmasını həyata keçirir.


Bundan başqa, "Akıncı" Elektron Dəstək modulundan, AESA (AFAR) radarından, SAR kəşfiyyat sistemindən, REM kompleksindən, EOİR infraqırmızı elektro-optik kəşfiyyat vasitəsindən, müxtəlif görüntü cihazlarından və Peyk Rabitə sistemindən istifadə edir. Xatırladım ki, sadalanan bütün sistem və vasitələr Türkiyə istehsalıdır. "Akıncı"da istifadə ediləcək AESA ASELSAN tərəfindən istehsal edilir. Bu radarlardan F-16 qırıcılarının modernləşdirilməsində də istifadə edilir. Bəzən adı AFAR kimi tərcümə edilən bu radarın dalğaları, müxtəlif tezliklərdə elektron qaydada saniyədə bir neçə min dəfə hədəflərə yönəldilir. Bu çevik imkan sayəsində AESA radarı eyni zamanda yüzlərlə hədəfi paralel izləyə bilir. Radarın bir xüsusiyyəti radar və elektromaqnit xəbərdarlıq qəbuledicilərinin bir mərkəzdə birləşməsidir. Bundan əlavə, PUA-nın müxtəlif növ kilidlənən və idarəolunan sursatlardan istifadə etməsi də bu radar tərəfindən dəstəklənir.


"Akıncı" PUA-sı MAM-L, MAM-C, "Cirit", L-UMTAS, UMTAS, BOZOK, MK-81, MK-82, MK-83, HGK (Hassas Güdüm Kiti), KGK (Kanatlı Güdüm Kiti), Teber-82, "Gökdoğan", "Bozdoğan", SOM kimi lazer və ya idarəolunan raket və bombalardan istifadə edə bilir.

Əslində son qeyd olunanlar Azərbaycan Müdafiə Nazirliyini də maraqlandıra biləcək bir xüsusiyyətdir. Əvvəla hazırda aviasiya bombalarının yerli istehsalını nizamlayan Azərbaycanın istifadəsində Türkiyənin ROKETSAN şirkətindən əldə olunan SOM qanadlı raketlərinin mövcudluğunu nəzərə alsaq, onların buraxılması üçün Su-25 qırıcılarındansa "Akıncı" zərbə PUA-larının istifadəsi daha məqsəduyğun, sərfəli və az riskli ola bilər. SOM raketi barəsində açıqlanan ilkin məlumatlarda onun atəş məsafəsinin 180 km-dən artıq olduğu bildirilsə də, TÜBİTAK-ın başçısı Yücel Altınbaşakın raketin maksimal atəş məsafəsinin 2500 km-ə çatdırılmasının planlaşdırıldığını açıqlaması SOM raketlərinin yüksək potensialının göstəricisi hesab edilə bilər. İkincisi isə SOM kimi Türkiyənin digər ağıllı raket və sursatları Azərbaycan üçün daha əlçatandır. Düşünürəm ki, aidiyyatı üzrə qurumlar bu təklifləri daha geniş miqyasda dəyərləndirəcək.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkiyə   Baykar   Akıncı   PUA