"Kim-Çen-Nam" sözünə uyğun 96 nəticə tapıldı!

Qarabağ hərbi əməliyyatlar teatrında yeni erməni qorxusu – OLXA (ANALİZ)

2019/01/img_2-12385919464.jpg
Oxunub: 5938     14:36     23 Yanvar 2019    
Ukraynanın sınaqlarını tamamlayaraq silahlanmaya qəbul etdiyi "Olxa" Yaylım Atəşli Reaktiv Sistemləri (YARS) SSRİ-nin uzaqmənzilli "Smerç" (9K58) sistemləri bazasında yaradılıb.

Qısaca "Smerç"in xüsusiyyətlərini xatırlayaq. "Smerç" müxtəlif döyüş başlıqlı 300 mm-lik raketlərdən istifadə edərək 70 km-dək məsafədə düşmənin canlı qüvvəsinin, zirehli tank və motoatıcı bölmələrinin, artilleriyasının, taktiki raketlərinin, ZRK və dayanacaqda olan təyyarə və helikopterlərinin, komanda məntəqələrinin, kommunikasiya mərkəzlərinin və hərbi-sənaye strukturlarının məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulur. "Smerç" güc potensialına görə bəzən taktiki nüvə silahları ilə müqayisə edilir.


Bir döyüş vasitəsi 70 km məsafədə 12 raketdən ibarət bir yaylım atəşi ilə 67 hektar ərazini cəhənnəmə çevirir. Bu 100-ə yaxın futbol meydançası deməkdir. Altı belə YARS düşmənin motoatıcı və ya tank briqadasının hücumunu dayandırmaq üçün kifayət edir.

Lakin Ukrayna Müdafiə Sənaye Kompleksi (MSK) ölkənin cəlb olunduğu hərbi münaqişələrin xarakterini nəzərə alaraq yüksək dəqiqlikli silahlardan istifadəyə üstünlük vermək üçün "Olxa" layihəsinə start verdi. Ukrayna reaktiv artilleriya alaylarının hər biri 36 ədəd "Smerç" ilə təchiz edilir. Onların "Olxa" ilə təchizatı həm atəş məsafəsini, həm dəqiqliyi, həm də zərbə gücünü daha da artıracaq.

"Smerç" sistemlərinin yaylım atəşi ilə düşmən hədəflərinın zəmanətli məhv edilməsi, zərbəyə məruz qalan ərazinin atəşlə örtülməsi hesabına həyata keçirilirdi. "Olxa" isə sınaqlarda məhz yüksək dəqiqlikli silahların imkanlarını nümayiş etdirir. Belə bir imkanları adətən bir çox istehsalçılar bəyan etsələr də nümayiş etdirmirlər. Məsələn mən illərdir ki, "İskəndər" OTRK-nın atəş və hədəfə zərbə kadrlarını axtarsam da hələ də onlara rast gələ bilmirəm.


İstehsalçı şirkətin rəhbəri "Olxa"nın "Smerç"dən 10 dəfə daha dəqiq, deməli müvafiq olaraq 10 dəfə daha səmərəli olduğunu iddia edir. 70 km məsafədə "Olxa" raketləri 30 metr radiusdan kənara çıxmır. "Olxa"dan buraxılan raketlər bəzən 30 metrlik yayınma dairəsinin mərkəzini göstərən bayrağa tuş gələrək "sıfır yayınma" da nümayiş etdirib.

2017-ci ilin dekabrın 22-də Odessa vilayətində yerləşən poliqonunda "Olxa" raket kompleksinin sınaqlarına start verilməsi ilə bağlı məlumat vermişdik. Bu sınaqlar zamanı Odessa vilayətindəki poliqondan buraxılan "Olxa" raketləri Xerson vilayətindəki hədəfi 15 m yayınma ilə vuraraq köhnə, lakin dəqiq "Toçka-U" taktiki raket sistemlərini geridə qoydu. Məlumat üçün bildirək ki, "Olxa" YARS "Toçka-U" OTR sistemlərini əvəz etmək üçün nəzərdə tutulub. Sınaqlarda dəqiqlik parametrinin bəzən 5 metrə, bəzən isə sıfıra qədər azaldığını göstərən kifayət qədər videoroliklər mövcuddur.

Ötən il ərzində "Yujnoe" və "Luç" dizayn büroları tərəfindən hazırlanan Ukraynanın yeni "Olxa" raket kompleksinin uğurlu sınaqları davam etdirildi. Sınaqlar zamanı ballistik xüsusiyyətlər dəqiqləşdirildi, tuşlama sistemi yoxlanıldı, raket korpusunun möhkəmliyi, yeni bərk yanacağın səmərəliliyi və hədəfin döyüş başlığı ilə məhv edilməsinin etibarlılığı yoxlanıldı.


Dəqiqlikdən əlavə "Smerç"dən fərqli olaraq, "Olxa"nın üstün bir cəhəti - raketi trayektoriyasının son mərhələsində yenidən yönləndirmək imkanıdır. Məhv edəcəyi hədəfin koordinatları raketin "beyninə" əvvəlcədən qeyd edildikdə isə hər bir raket fərdi hədəfə uçur. Bu isə "Olxa"nın həm yüksək dəqiqlikli, həm də "ağıllı" raket olduğunu göstərir. 12 raketin eyni hədəf buçağı ilə yaylım atəşində paylanma diametri 1.5 km-ə bərabər olur.

Döyüş vasitələrinin qısa müddətdə zərbə endirməyə hazır olması, tək-tək və yaylım atəşi açması ilə bərabər operativ şəkildə atəş mövqeyini tərk etməsi bu sistemin yüksək dəqiqlikli taktiki silahlar sinifinə aid edilə biləcəyini göstərir. Raketlərin yüklənməsi ilə birlikdə kompleksin döyüşə hazırlığı cəmi 30 dəqiqə ərzində başa çatır. Adətən döyüş vasitəsi bir neçə kilometr arxada əvvəlcədən raketlərlə yüklənir və bu vəziyyətdə hərəkət edə bilir. Atəş nöqtəsinə bağlanma, atəş üçün məlumatların və koordinatların daxil edilməsi isə atəş mövqeyində həyata keçirilir. Döyüş maşını avtomatlaşdırılan atəş sistemi ilə təchiz edilir. Bu isə konkret hədəflərə ayrı-ayrı raketlərin buraxılması üçün məlumatların və koordinatların daxil edilməsinə sərf edilən zamanın qısalmasına imkan verir.

2018-ci ildə tamamlanan dövlət sınaqlarından sonra artıq "Olxa" raketlərin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin (USQ) ehtiyacları üçün seriya istehsalına başlanılıb.

Ukrayna müdafiə sənayesinin raket yaradılması qapalı dövrünü başa çatdırmaq üçün tələb olunan sərt raket yanacaq istehsalını mənimsəməsi xüsusilə qeyd olunmalıdır. Bu fakt Ukraynaya yüksək dəqiqlikli raket istehsalı texnologiyasına sahib olan məhdud sayda dünya ölkələr statusunu qazandırıb. Yerli sərt raket yanacaq istehsalı bütün digər silahların ömrünü artırmağa imkan verir. Bütün bunlar Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin ümumi müdafiə qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.


"Olxa"da 12 raketlik paketin tuşlanması da sadələşdirilib. Cihazların hesabına tuşlayıcı, qurğunun raketlərlə dolu olan paketini hərəkət etdirərək, onu qorunan ekranda görünən kiçik nöqtəyə gətirir. Artıq "Smerç"də istifadə edilən xarakterik bussol və digər tuşlama prosedurlarına ehtiyac qalmır. Lakin bu avadanlıqlar yenə də maşında ehtiyat variant kimi saxlanılır.

Atıcı qurğuda hər biri fərdi hədəflərə yönəldilə bilən 300 mm çaplı 12 ədəd raket yerləşir. Döyüş dəsti tam şəkildə 3 nəfərlik heyət tərəfindən 48 saniyədə buraxılır. Həm tək-tək, həm də yaylım atəşi ilə buraxılan raketlər 40000 metr yüksəklikdə 1000 m/san sürətlə irəlləyir, bu isə bir çox ZRK üçün ələkeçirməni çətinləşdirir. Raketin son mərhələdə sürəti 3.4 M-ə bərabər olur. Atəşdən 3-4 dəqiqə sonra döyüş maşını atəş mövqeyini tərk edir.

"Olxa"nın maksimum məhvetmə diapazonu məlumatlara görə 120-dən 170 km-ə qədərdir. Məsafənin 170 km qədər artırılması, döyüş başlığının kütləsinin azaldılması hesabına mümkün ola biləcəyi ehtimal edilir.

Hər bir raketin fərdi bir hədəfə yönəldilməsi üstün bir göstəricidir və mümkündür. Şaquli atıcı qurğu üçün, "Sapsan"da olduğu kimi yeni bir şassi platforması yaradılır. Raketin ümumi kütləsi təxminən 800 kq, döyüş başlığı isə 250 kq-dır.

Bu başlıqlar 3 növdə ola bilər:

- Qəlpəli fuqas;
- Kasset tipli;
- Termobarik yüklü.


Səkkiz metr uzunluğunda 300 mm-lik raket istiqamət borusundan 30 m/s sürətlə çıxır. Bu mərhələdə raketin idarəetmə blokunu bir neçə sırada əhatə edən 90 ədəd birdəfəlik kiçik impulslu reaktiv mühərriklər onun uçuşunu sabitləşdirir və hədəf kursunu müəyyən edir. Raketin dəqiq istiqamətləndirilməsi üçün lazım olan bütün məlumatları nəzərə alan prosessor mühərriklərin işə salınma ardıcıllığını müəyyən edir və onu həyata keçirir. Raket traektoriyanın orta hissəsində idarə olunmur. Trayektoriyanın son hissəsində raketin qlobal peyk yerləşdirmə sistemindən və öz ətalət sistemindən gələn siqnallara əsasən idarəetmə sistemi yenidən işə salınır, bu isə raketin ön hissəsində açılan aerodinamik sükanlar üçün əmrləri formalaşdırır.

Yaylım atəşi zamanı hər biri öz fərdi hədəfinə yönəldilən "Olxa" raketlərində istifadə edilən bütün komponentlər, o cümlədən yeni idarəetmə sistemləri, raket yanacağı və döyüş başlığı da daxil olmaqla, Ukraynada hazırlanır. Yeni YARS şassisini KrAZ-7634 bazasında yerləşdirmək planlaşdırılır, lakin sınaqlar və hərbi parad zamanı "Smerç" sistemlərində istifadə edilən MAZ-543 şassisinin modifikasiya olunan modelindən istifadə edildiyi məlum oldu.

"Olxa"nı hazırlayan "Luç" konstruktor bürosundan 2019-cu ilin ortalarına qədər ordu birliklərinin kompleksin ilk nümünələrini əldə edəcəyini proqnozlaşdırır. Bu layihə haqqında ilk dəfə Ukrayna prezidenti P. Poroşenkonun Milli müdafiə və Təhlükəsizlik Şurasının 2016-cı ilin yanvarın 27-də keçirilən iclasında məlumat verilib. Lakin bu layihənin ilkin mərhələsinin Ukraynanın 2006-cı ildə başladığı və 2013-cü ildə tamamladığı "Sapsan" layihəsinə əsaslandığı ehtimal edilir.

"Sapsan" layihəsinə əsasən, vahid şassidə iki müxtəlif çaplı şaquli atıcı qurğuya sahib platformadan buraxılacaq raketlər hazırlanmalı idi:


1. 300-500 km-ə qədər radiusda hədəfləri məhv edə biləcək raketlər ("Toçka-U" taktiki raket kompleksini əvəz etmək üçün);
2. "Smerç" YARS-ın sursatlarını əvəz etmək üçün raketlər.


"Olxa" SSRİ-nın "Smerç" YARS-nı əvəz etmək üçün onun bazasında hazırlanan və tənzimlənən raket uçuşuna malik, raket atıcı qurğudur. Raketin uçuşda tənzimlənməsi üçün həm ətalətli naviqasiya, həm QLONASS, həm də GPS sistemlərindən istifadə edilir.

Dövlət müdafiə təyinatlı sifarişinin əsas icraçısı "Luç" konstruktor bürosudur, lakin layihədə ondan çox müəssisə iştirak edib. Əhəmiyyətli iştirakçılar arasında, raket mühərrikləri üçün yeni kompozit yanacaq hazırlayan və istehsal edən Pavloqrad Kimya Zavodunu, yüksək dəqiqlikli silahlar üçün yeni korpus istehsal edilən "Artyom" müəssisəsini, peyk naviqasiya sistemlərində ixtisaslaşan "Orizon-Naviqasiya" şirkətini qeyd etmək olar.

Bir çox mütəxəssislər ətalətli nizamlanmanın "Arsenal" Konstruktor bürosu tərəfindən istehsal edilən lazer giroskopuna əsaslandığını iddia edir. Əvvəllər bu qurğudan "Dnepr" daşıyıcı raketində, Rusiyanın "İskəndər" operativ taktiki raket sistemində və digər məhsullarda istifadə edilib.
Tapşırıqlardan asılı olaraq "Olxa" həm yerüstü, həm də suüstü hədəfləri məhv etmək üçün istifadə edilə bilər. Yəqin ki, raketin sonuncuları məhv etməsi üçün onu infraqırmızı və ya radiolokasiya özütuşlama başlığı ilə təmin etmək zəruri olacaq.


"Olxa" YARS-ın son sınaqlarda Ukrayna prezidenti ilə bərabər digər aidiyyəti üzrə rəsmilər və hərbi attaşelər də dəvət edildi. Azərbaycanın da hərbi attaşesinin iştirak etdiyi raket sınaqları bu komplekslərin geniş imkanlara malik olduğunu göstərir. Hesab edirəm ki, Azərbaycan tərəfi də bu komplekslərə bəlli bir çərçivədə maraq göstərə bilər. Nəzərə alsaq ki, artıq Azərbaycan tərəfi Ukraynada istehsal edilən "Smerç" YARS-larına malikdir və onlardan aktiv istifadə edir, o zaman atıcı qurğuların resurslarını başa vurduqdan sonra, şassilərin modifikasiyasını həyata keçirərək onların üzərinə "Olxa" sistemini quraşdırmaq üçün tədbirlər həyata keçirilə bilər. Bu tədbirlər həm vəsaitlərə qənaət etməyə, həm ordunun atəş gücünü artırmağa, həm də düşmən ərazisində yerləşən naməlum imkanlı OTRK ilə pafoslu bəyanatlarına son verməyə səbəb ola bilər. Əslində YARS uzaq mənzilə, mobil bazaya, yüksək dəqiqliyə və idarəolunan raketlərə sahibdirsə, bu zaman onları artıq OTRK adlandırmaq olar.

Qeyd edim ki, HHM vasitələrinin sıx yerləşdirildiyi məhdud radiuslu hərbi əməliyyat teatrında qırıcıların və ya digər hərbi aviasiya vasitələrinin istifadəsi kifayət qədər ciddi risklərlə bağlıdır. Məsələn, lokal münaqişələrdə ən çox istifadə edilən Su-25 hücum təyyarəsi hər qanad altında 10 asqıya malikdir. Asqılarda yerinə yetirləcək vəzifələrə uyğun olaraq silahlar yerləşdirilə bilər. Hesab edək ki, bir hücum təyyarəsinin bütün asqılarında idarəedilən raketləri yerləşdiririk. Birincisi, havada olan aviasiyanın düşmən tərəfindən görüntülənməsi ilə yerüstü artilleriyanın atəş mövqeyində aşkarlanması arasındakı nisbət, onların məhv edilmə ehtimalları arasında fərq qədər böyükdür. Təkrar sursatla təminat isə aviasiyada daha çox zaman itkisinə səbəb olur.


Aviasiya vasitələrinin alınması, saxlanılması, texniki xidmət xərclərinə kifayət qədər böyük rəqəmləri ehtiva edən pilot hazırlığı, bazaların inşası, saxlanılması, təminatı və s. xərcləri əlavə etsək görərik ki, artilleriya divizionunun saxlanılması, daim havada REM vasitələrinin təsirinə məruz qalan aviasiya eskadrilyasının saxlanılmasından 10 dəfələrlə daha ucuz başa gəlir. Fikirlərim "Orduda aviasiyaya ehtiyac yoxdur" kimi anlaşılmamalıdır, sadəcə real teatrda HHM vasitələrinin sıxlığının havada hegemonluq əldə edənə qədər OTRK imkanlı YARS-lardan istifadəyə üstünlük verilməsini vurğulamaq istəyirəm. Tarixdə ən sadə "Stinger" tipli DZRK-ların döyüş təyyarələrinə qarşı törətdiyi soyqırımlar bizə Əfqanıstan, Vyetnam və Qarabağ müharibəsindən və digər münaqişələrdən yaxşı məlumdur. Bir qırıcı 10 asqıda 10 ədəd daha az çəkili, cəmi 24 kq-lıq döyüş başlığına malik idarəolunan raket daşıdığı halda, mobil YARS və OTRK 12 ədəd 250 kq-lıq döyüş başlığını daha yüksək dəqiqliklə hədəfə yönəldə bilirsə, əlavə olaraq ehtiyat raketləri 1-3 km arxada daim yüklənməyə hazırdırsa, artıq nə müzakirə, nə də mübahisə etməyə ehtiyac qalmır. Nəticə etibarı ilə Azərbaycanda HHQ-yə məhdud ehtiyac mövcuddur, lakin reaktiv artilleriyanın çəkisinin artırılması qaçılmazdır. Bunu həm hərbi əməliyyatlar teatrı, həm də döyüş təcrübəsi tələb edir. Müharibənin allahının artilleriya olduğunu da unutmayaq. 100 il əvvəl də bu belə idi, indi də belədir. Yeni yaranan "Azərsilah" ASC-nin də bu istiqamətdəki fəaliyyətlərinə müəyyən düzəlişlər edəcəyinə inanırıq.

Mənbələr:
https://www.segodnya.ua/ukraine/poltorak-zayavil-o-nachale-ukrainoy-seriynogo-proizvodstva-rszo-olha-1204965.html
https://www.unian.net/weapons/10390593-v-ukroboronprome-rasschityvayut-v-blizhayshee-vremya-nachat-seriynoe-proizvodstvo-raketnogo-kompleksa-olha.html
http://naukatehnika.com/raketnyij-kompleks-olxa-prinyat-na-vooruzhenie-vsu.html
https://www.autocentre.ua/kommercheskie/voennaya-tehnika/viprobuvannya-ukrayinskogo-raketnogo-kompleksu-vilha-video-395658.html
https://www.facebook.com/kbluchua/videos/1793162537412956/
https://youtu.be/-LMUZ00Po4k

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Olxa   Ukrayna   Azərbaycan   Qarabağ   YARS