"JF-17" sözünə uyğun 49 nəticə tapıldı!

2018-ci ilin beynəlxalq hərbi-siyasi YEKUNU (HESABAT)

2018/12/666-1545913355.jpg
Oxunub: 4714     16:12     30 Dekabr 2018    
2018-ci il artıq başa çatmaq üzrədir. İlin yekununda baş verən əsas ictimai-siyasi və hərbi hadisələri bir daha xatırlayaq.

Ordu.az 2018-ci ilin beynəlxalq hərbi-siyasi yekununa dair hazırladığı hesabatı təqdim edir.

ABŞ

Dünyanın daim diqqət mərkəzində olan ABŞ keçən ilin ilk günlərində, fevralın 2-də “Soyuq Müharibə”dən sonra ilk dəfə “Nüvə doktrinası”nı qəbul edərək Rusiya, Çin, Şimali Koreya və İranı potensial nüvə təhdidi törədə biləcək ölkələr siyahısına daxil etdi.


Fevralı 6-da ABŞ ağır “Falkon Heavy” daşıyıcı raketinin sınağını keçirdi. Prezident Tramp martın 13-də Rusiyaya qarşı nisbətən liberal mövqe tutduğu üçün ABŞ Dövlət katibi Reks Tillersonu Mayk Pompeo ilə, daha sonra isə Milli Təhlükəsizlik üzrə məsləhətçisi Qerbert Makmasteri ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Con Bolton ilə əvəz etdi. Ardınca isə martın 23-də Tramp “Çinin iqtisadi təcavüzünə qarşı mübarizə haqqında” memorandum imzaladı. İlkin hesablamalara görə, idxal rüsumlarının artması Çinə 60 mlrd dollar ziyan vuracaq.

NASA isə mayın 5-də Mars planetinə növbəti “İnSight” raketini göndərdi.


ABŞ-ın İsraildəki səfirliyinin mayın 14-də Qüdsə daşınması həm Yaxın Şərqdə, həm də Avropada ciddi etirazlara səbəb oldu. 3 gün sonra isə ABŞ tarixində ilk dəfə Cina Xaspel MKİ-nin rəhbəri seçilən ilk qadın oldu.


İyulun 16-da ABŞ və Rusiya prezidentləri Finlandiyanın paytaxtında tam formatlı görüş keçirdilər.

Qaşıqçı cinayətində isə ABŞ-ın Skiripal skandalından dəfələrlə yumşaq mövqe tutması diqqətlərdən yayınmadı. Görünür ABŞ bu məsələni çox da qabartmaqla müttəfiqlərini üzmək istəmir.


Dekabrın 19-da ABŞ Prezidenti Suriyadan, 20-də isə Əfqanıstandan çəkilməsi ilə bağlı qərarını açıqladı. ABŞ bu ölkələrdə İŞİD-lə mübarizəni başa çatdırdığını, yerdə qalan terror qrupları ilə Türkiyənin məşğul olacağını açıqladı. Bu ölkələrdə siyasi dalana dirənən ABŞ-ın bu qərarı Müdafiə naziri Mettis və bir sıra digər məmurların istefasına səbəb oldu. Hazırda Suriyada ABŞ tərəfindən dəstəklənən PKK/YPG terrorçuları yeni sponsor axtarışındadır.

İstənilən halda, ABŞ-ın İsrailin maraqlarını nəzərə almadan, İran və Rusiyaya belə bir həddiyə verməsi ilin ən düşündürücü hadisəsi hesab edilə bilər.

Çin

Çin 2018-ci ildə də 2 trln dollarla dünyanın ən böyük ixracatçısı adını qoruya bildi. Daha çox xarici bazarlardan asılı olan Çin iqtisadiyyatının valyuta daxilolmalarının 80%-i ixracat hesabına formalaşır. Tək bu sahədə çalışanların sayı artıq 20 milyon nəfəri keçib.

Daim tekstil, ayaqqabı, oyuncaq istehsalı sahəsində rəqabətqabiliyyətli məhsullar istehsal edən Çin artıq elektronika malları, məişət cihazları, avtomobil, inşaat texnikası və həhayət hərbi sənaye məhsullarının istehsalında dünya liderliyinə iddia edir.


May ayında Çin OS-X kompaniyasının 800 km məsafəyə 800 kq yük qaldıra bilən 9 metrlik “OneSpace” kommersiya raketini uğurla sınaqdan keçirdi.

Çin il ərzində bir neçə dəfə alternativ ticarət dəniz marşrutlarına ehtiyac duyduğunu və müxtəlif ölkələrlə münasibətlərini belə ticarət əlaqələri vasitəsilə gücləndirmək niyyətində olduğunu bildirib. Çin həddindən çox məhsul istehsal edir və buna görə də çox məhsul satmaq istəyir, bunları satmaq üçün isə Pekinə bütün planet ətrafında aktiv olan “ticarət dəhlizləri” zəruridir.


Çin prezidenti Si Tszinpinin keçən ilin sonunda “Arktika İttifaqı”na rəhbərlik edən Finlandiyaya səfəri, Norveç və Danimarka kimi ölkələrin baş nazirləri ilə Çində görüşməsi, Alyaska və İslandiya rəhbərləri ilə məsləhətləşmələr aparması Pekinin trilyon dollarlıq “Kəmər və yol” layihəsini aktiv şəkildə həyata keçirəcəyindən xəbər verir.

Deməli, Arktikadan istifadə də istisna olunmayacaq: əslində bu yeni marşrutlar, bir çox ənənəvi yollarının qısaldılmasına da imkan verəcək. Şimal sahilləri boyunca Şimal-Qərb keçidindən istifadə etməklə Nyu-Yorkdan Şanxaya ənənəvi Panama kanalı ilə müqayisədə 7 gün daha tez çatmaq mümkün olacaq.


2018-ci il Çin üçün bir tərəfdən ABŞ-la gərgin münasibətlər dövrü olaraq yadda qalsa da, digər tərəfdən ölkədə keçirilən müxtəlif beynəlxalq tədbirlər və hərbi əməkdaşlıq layihələrinə nail olunması Çin hərbi diplomatiyasının uğurunu göstərdi. Çin bütün ziddiyyətlətə və gərgin ikitərəfli münasibətlərə baxmayaraq ABŞ-la praqmatik əməkdaşlıq çərçivəsində 1 həftəlik birgə humanitar yardım və fəlakətdən xilasetmə tədbirlərini də həyata keçirdi.

Bu il Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ölkələrinin Müdafiə nazirlərinin Pekində Çin prezidenti Si Tszinpinlə görüşü və müdafiə sahəsində əməkdaşlığını gücləndirmək barədə razılığa gəlmələri, Pekinin bu təşkilatda da aparıcı statusa malik olmasını təsdiqlədi.


Rusiyada keçirilən “Vostok-2018” hərbi təlimlərində ilk dəfə iştirak edən Çinin aktivliyi də diqqəti cəlb edən hadisələrdəndir.

Çin-ASEAN əməkdaşlığı platformasında Tailandda Çin, Malayziya və Tailand arasında ilk müştərək hərbi təlimlərinin keçirilməsi, Cənubi Çində 10 ASEAN ölkəsinin birgə təlimlərinin təşkil edilməsi, Pekində Hindistan və Pakistan da daxil olmaqla 8 ölkənin iştirakı ilə “Horn of Peace” hərbi festivalının təşkili, Ədən körfəzi və Somalidəki gəmi və donanmaların mühafizəsinin təşkilinə davam etməsi Pekinin artan nüfuzunun göstəricisidir.


Çin ordusu 2018-ci ildə keçirilən Ordu Yarışlarında 4 sahədə birinci, 15 sahədə ikinci, 2 sahədə isə üçüncü yerin sahibi oldu.

Dekabrın 2-də ABŞ prezidenti Donald Trump və Çin prezidenti Si Tszinpin Argentinada görüşəndən sonra 90 gün müddətində qarşılıqlı gömrük rüsumlarını tətbiq etməyəcəklərini bildirərək gərginliyi az da olsa azaltmağa nail oldular.

Dekabr ayında açıqlanan rəsmi məlumatlara görə, tarixdə ilk dəfə Çin bu il orbitə buraxılan peyklərin sayına görə ABŞ-ı geridə qoyaraq dünya lideri oldu.


Dekabrın 22-də Çin Xalq Azadlıq ordusu RƏM qalxanın bir hissəsi olan DF-31 “Dunfen” qitələrarası ballistik raketinin dəniz versiyası olan JL-3 “Tszyuylan-3” raketinin Sarı dəniz akvatoriyasındakı Boxay boğazından uğurlu buraxılışını həyata keçirdi.

Çinin Hindistanla münasibətlərinin kifayət qədər gərgin olmasına baxmayaraq, Çendu şəhəri yaxınlığında 12 günlük birgə antiterror təlimləri insidentsiz başa çatdı.

Rusiya

Təbii ki, həm coğrafi, həm siyasi, həm də hərbi mövqeyinə görə Rusiya dünyada baş verən hadisələrin daim mərkəzində aktiv rol alır. Keçən il Kreml, çoxsaylı kəşfiyyatçıların aşkarlanması, sanksiyaların sərtləşdirilməsi, Skipal ailəsinin zəhərlənməsi və s. kimi skandallarla yaddaşlara həkk olundu.


Martın 1-də Rusiya Federasiyasının prezidenti Vladimir Putin Federal Məclisə ənənəvi müraciətində “Avangard” və “Kinjal” hipersəs raket komplekslərinin kütləvi istehsalının başlandığını elan etdi. Ayın 18-də isə Rusiya prezidenti Vladimir Putin 4-cü dəfə yenidən PF-nin prezidenti seçildi.


Ayın sonunda isə “Sarmat” qitələrarası ballistik raketi ilkin sınaqlardan keçdi. Qeyd edək ki, RS-28 “Sarmat” maye yanacaqlı, MIRV nüvə başlıqları ilə təmin edilmiş, ağır termonüvə xarakterli qitələrarası ballistik raket sistemidir. 200 tonluq raketlər Yer kürəsi üzərindəki istənilən hədəfi məhv etməyə qadirdir və 10-a qədər nüvə başlığı daşıya bilir.

Mayın 16-da Rusiyanı Krım ilə birləşdirən Kerç körpüsü istifadəyə verildi.


Sentyabrın 1-də Rusiya Aralıq dənizində ilk əhəmiyyətli hərbi dəniz təlimlərini keçirdi. 28 döyüş gəmisi və köməkçi gəmilər, eləcə də 36 dəniz aviasiya bölməsinin iştirakı ilə keçirilən təlimlərdə “Tu-160” strateji bombardmançıları, “Tu-142” və “II-38” sualtı əleyhinə təyyarələr, “Su-33” və “Su-30SM” qırıcıları iştirak etdi.


Sentyabrın 11-dən 17-nə kimi Rusiyanın Çinlə sərhədində Rusiya, Çin və Monqolustan hərbçilərinin iştirak etdiyi nəhəng “Vostok-2018” hərbi təlimləri və onun tərkibində hərbi parad keçirildi.

Rusiyanın müasir tarixində ən böyük hərbi təlim hesab edilən “Vostok-2018”də 300 mindən çox hərbçi, 36 min tank və 1000-ə qədər təyyarə iştirak etdi.


Oktyabrın 11-də “Baykonur” kosmodromundan buraxılan “Soyuz MS-10” qəzaya uğradı, kosmonavtlar xəsarət almadı.


Noyabr ayında isə Murmanskda yerləşən gəmi təmiri zavodunda PD-50 üzən dok qəzasında, ömrünün əsas hissəsini təmirdə keçirən “Admiral Kuznetsov” ağır aviadaşıyıcıya “döyüş əməliyyatlarında iştirak edib” damğasını vurmaq üçün, onu 2016-ci ilin payızında tüstüləyə-tüstüləyə La-Manş boğazından keçirib Suriyanın Aralıq dənizi sahillərinə göndərdikdən sonra o zədələndi, 80 min tonluq dok isə sulara qərq oldu.

Noyabrın 25-də Kerç boğazında Ukrayna və Rusiya arasında qarşıdurma baş verdi, Ukrayna gəmiləri Rusiya tərəfindən ələ keçirildi.


Müsbət addımlar siyahısında isə Rusiyanın Yaponiya ilə münasibətlərində müəyyən yaxınlaşmanın hiss edilməsidir. Vladimir Putin və Şinzo Abe Rusiya ilə Yaponiya arasındakı sülh müqaviləsinin imzalanması və Kuril adaları üzərində ərazi mübahisəsini həll etmək üçün danışıqları yenidən bərpa ediblər. Danışıqlarda 1956-cı ildə iki adanın Yaponiya verilməsini nəzərdə tutan bəyannamə baza olaraq qəbul edilib. Uzaq Şərqdəki bu adaların Rusiyanın milli təhlükəsizliyi üçün hərbi-strateji əhəmiyyəti çox yüksək qiymətləndirilir.

Türkiyə

Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Azad Suriya Ordusu fevral-mart aylarında birgə həyata keçirdikləri “Zeytun Budağı” əməliyyatı ilə Suriyanın şimal-qərbində yerləşən PKK/YPG-nin mərkəzi qərargahının yerləşdiyi Afrini və ətraf bölgəni terrorçulardan təmizlədi.


TSQ martın 18-dən etibarən Afrin şəhərinə nəzarət edir.

Türkiyənin bəzi rəsmiləri, Fətullah Gülən və PKK terror təşkilatının xeyrinə casusluq etməkdə təqsirləndirilən Amerikalı pastor Endryu Bransonun saxlanılmasına görə ABŞ tərəfindən sanksiyalara məruz qaldı. Türkiyənin milli valyutası tarixi rekord həddə uçuzlaşdı. Avqustun 10-da Tramp, Türkiyədən gətirilən polad və alüminiuma tətbiq edilən rusumları da iki dəfə artırdı. Siyasi səhnədə gərginlik pastorun azad edilərək ABŞ-a qayıtmasından sonra nisbətən azalsa da, Rusiyadan HHM sistemlərinin əldə olunması fonunda hərbi əməkdaşlıq nisbətən soyuq tonlara kökləndi.


Səudiyyə Ərəbistanında doğulan, lakin ABŞ vətəndaşı olaraq “Washinqton Post” qəzeti ilə əməkdaşlıq edən jurnalisti Camal Qaşıqçının oktyabrın 2-də Səudiyyə Ərəbistanının İstanbuldakı Baş konsulluğunun binasında öldürülməsi bütün dünyada ciddi bir rezonansa səbəb oldu. İstintaqın nəticələrinə görə, Türkiyə Prokurorluğu jurnalistin planlaşdırılmış cinayətin qurbanı olduğu qənaətindədir.


Lakin başqa bir kritik məsələ Türkiyə hökumətinin ABŞ-dan “Patriot” HHM sistemlərini ala bilməməsi səbəbindən Rusiyadan S-400 raket sistemlərinin tədarük etmək məcburiyyətində qaldığını açıqlaması, əvəzində isə ABŞ-ın Ankaraya “Patriot”dan başqa layihəsində və istehsalında türklərin də payı olduğu F-35 qırıcılarının satışlarını ləngitməsi ilə bağlı gərginlik uzun müddət davam etdi. Nəhayət ilin sonunda vəziyyət bir qədər aydınlaşdı. Sonda ABŞ həm Türkiyənin tələb etdiyi silah sistemlərini satmağa, həm də Ankaraya mane olmamaq üçün Suriyanın şimalından çəkilməyə, həm də gələn ilin əvvəlində Ərdoğanla yüksək səviyyədə görüş keçirməyə razılıq verdi.


Dekabrın 19-da ABŞ prezidentinin Suriyadan çəkilməsi ilə bağlı verdiyi bu qərar Türkiyənin maraqlarına tam cavab verir, lakin Ankaranın Fəratın şərqinə planlaşdırdığı döyüş əməliyyatları amerikalı əsgərlərin təhlükəsiz çəkilməsi məqsədilə qismən təxirə salındı. Türkiyə ilə Münbiç arasındakı ən son nöqtəyə artıq 8000 türkiyəli əsgər yerləşdirilib. Bölgəyə Türkiyənin Karkamış şəhəri və Kilis vilayətindən gələn qüvvələrlə yanaşı, Suriyanın Cerablus və Azaz şəhərlərindən olan müxtəlif hərbi birliklərdən ibarət 200 yük maşını dolu sursat və canlı qüvvə yerləşdirilib.


Suriyanın şimalında və Türkiyə ilə sərhəddəki Tel Əbyad şəhərində, teleskop və linzalardan istifadə edərək sərhəd boyunca TSQ-nin bölgədəki hərəkətlərini izləmək üçün yerləşdirilən müşahidə məntəqələri artıq Pentaqon tərəfindən PKK/PYD-yə təhvil verilir. Dekabrın 26-da yayılan məlumatlara görə, Suriya Quru Qoşunları ölkənin şimalında Hələb vilayətində yerləşən və terrorçuların hökumətə təslim etməyə razılaşdığı Münbicin şimalındakı Arima kəndinə daxil olub.

İsrail

İsrail 2018-ci ilin nəticələrinə görə dünya silah ixracında 3.266 milyard dollar və ya ümumi qlobal tədarükün 3.7% göstəricisi ilə beşinci yeri tutdu. Müqayisə üçün bildirək ki, 2015-ci ildə İsrail hərbi ixracının həcmi 2.035 milyard dollar (dünya bazarının 2,8 faizi), 2016-cı ildə 2.955 milyard dollar (3.4 faiz), 2017-ci ildə 2.540 milyard dollar (2.9%) təşkil edib. Ümumiyyətlə, son 4 il müddətində İsrail 10.796 milyard dollar dəyərində silah (dünya bazarının 3.2% -i, 7-ci yer) ixrac edib. Azərbaycanın da hərbi-texniki sahədə yaxından əməkdaşlıq etdiyi İsrail, heç bir sanksiyalara qoşulmayaraq hərbi sənaye kompleksini davamlı olaraq inkişaf etdirir.


Azərbaycanın bütün rəsmi səviyyələrdə kifayət qədər sabit və dayanıqlı əlaqələrə malik olduğu İsrail ilə həm özəl şirkətlər, həm də dövlət müəssisələri səviyyəsində bütün silah, texnika və raket texnologiyaları sahəsində əməkdaşlığı yüksək səviyyədədir.

Hazırda Tehran və Dəməşq rejiminə qarşı açıq hərbi mübarizə aparan İsrail, cari il ərzində də həm İranın öz qüvvələrinə, həm də onun dəstəklədiyi “Hizbullah”, FAT və Əsəd qüvvələrinə qarşı çoxsaylı raket zərbələri endirməklə yadda qaldı.


Sentyabrın 17-də Suriya ordusu ölkə ərazisinə raket zərbələri endirən İsrailin F-16 qırıcılarını hədəf alarkən, yanlışlıqla Rusiyaya məxsus İl-20 hərbi təyyarəsini vurdu və təyyarədəki 15 nəfər Rusiyalı hərbçi həlak oldu.


Rusiyanın etirazı özünü çox gözlətmədi, bundan dərhal sonra Suriyaya S-300 ZRK göndərildi. Lakin İsrailin Suriyaya aviazərbələri bu günə qədər də itkisiz davam edir. İsrailin Regional Əməkdaşlıq naziri Tsaki Xanegbinin “Rusiyanın S-300 kompleksləri uzun müddətdir ki, Suriyada fəaliyyət göstərir, biz onların imkanlarını nəzərə alırıq. S-300 raket sistemləri İsrail qırıcılarının hava əməliyyatlarındakı effektivliyini məhdudlaşdırmır” bəyanatına Moskvadan nə praktiki, nə də nəzəri cavab verilməməsi də bu ilin maraqlı hadisələrindəndir.


4-15 noyabr tarixlərində İsraildə təşkil edilən “Sky Angels” alandırılan təlimlərə Saxal Ordusu ilə yanaşı, ABŞ, İtaliya, Xorvatiya, Çexiya, Kanada və Hollandiyadan olan HHQ birlikləri də qatıldı.

Noyabrın 14-də İsrailin Müdafiə naziri Aviqdor Liberman vəzifəsindən istefa verdi.


Liberman İsrail Təhlükəsizlik Kabinetinin iclasında Benyamin Netanyahunun Qəzzadakı böhranla bağlı yeritdiyi siyasətə və Fələstin tərəfindən təxminən 500-ə qədər raketin atılmasından sonra atəşkəsin təmin edilməsinə etiraz edən dörd nazirdən biri idi.

Noyabr ayında İsrail hökuməti keçmiş hərbi kəşfiyyat rəhbəri, 2017-ci ildən etibarən isə BQ rəisinin müavini olan Aviv Koçavinin 2019-cu ildən etibarən Silahlı Qüvvələrin yeni Baş Qərargah rəisi vəzifəsini icra edəcəyini açıqladı.

İsrail Vyetnama 24 saat dayanmadan uçmaq bacarığına malik, EO/IR sensorlarından tutmuş SAR radarlarına qədər hərbi avadanlıqları daşıya bilən, 3 ədəd “Heron 1” PUA-sını yerüstü nəzarət stansiyası ilə birlikdə 140 milyon dollara satdı.


İlin son ayında İsrail Müdafiə Nazirliyi istehsal etdiyi yeni “Eitan” zirehli personal daşıyıcısından “Rafael” şirkətiinin “Spike” tank əleyhinə raketinin sınaqlarını reallaşdırdı.

2018-ci il ərzində İsrail Türkiyə ilə həddən artıq gərgin münasibətə malik olmaqla Kipr ilə bir neçə dəfə hərbi təlimlər keçirdi.

İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu ABŞ prezidenti Donald Trampın bu ilin sonunda Suriyadan qoşunlarını çıxarmaq qərarından sonra “Nə olursa olsun İsrailin təhlükəsizliyini qoruyacağıq” deyə bildirdi, bundan 4 gün sonra isə Suriya paytaxt aeroportunu və İran bazalarını təkrar bombaladı. İddialara gərə İİKK komandiri Qasım Süleymani də “növbəti dəfə” bu zərbələr nəticəsində həlak oldu.


Knesset ilin sonunda palatanın hazırki tərkibinin buraxılmasının lehinə səs verdi. Benyamin Netanyahu hökuməti 2019-cu ilin aprel ayının sonuna qədər, yəni yeni bir kabinet seçilənə və formalaşana qədər işinə davam edəcək. Netanyahunun “Likud” Partiyasının 9 Aprel seçkilərində qalib gələcəyi ehtimal edilir.

Parlamentin ləğvinin əsas səbəbi, ortodoks yəhudilərin İsrail ordusuna cəlb edilməsi haqqında qanun layihəsi ətrafında fikir ayrılığından ibarət oldu.

Hindistan

Hindistan uzun illər boyunca bir çox sahələrdə ilk və yeganə dövlətdir ki, Rusiyanın ən yüksək təkmilləşdirilmiş hərbi məhsullarını, istehsal texnologiyası ilə bir yerdə əldə edir.


Su-57 layihəsinin başa çatmaması ilə əlaqədar Rusiya ilə münasibətlərində nisbətən soyuqluq yaransa da, 18-28 noyabr tarixlərində birlikdə keçirilən “Indra-2018” təlimlərində iki ölkədən ümumilikdə 500 hərbçi iştirak etdi. Hazırda iki tərəfli münasibətlər yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. Hindistan bu il ABŞ ilə müdafiə sənayesi sahəsində önəmli razılaşmalar imzalamaqla da yaddaşlarda qaldı.

BRIKS, ŞƏT və AİB üzvü olan dövlətlərin beynəlxalq ekspertləri, mədəniyyət nümayəndələri, işgüzar dairələri və hökumət təşkilatlarını bir araya toplyan BRİKS İttifaqının Biznes Forumu 2018-ci ilin mayın 21-23 tarixləri arasında Hindistanın Yeni Dehli şəhərində keçirildi. Forumda İttifaqın tərəfdaş ölkələrinin sifarişçiləri, istehsalçılari, investorları, inkişaf institutları, dövlət və bələdiyyə orqanlarının rəhbərləri arasında müzakirələr aparıldı və yeni müqavilələr imzalandı.


Bu il Hindistan Hərbi Dəniz Donanması “Garden Reach” gəmiqayırma zavodunda beşinci Mk IV layihəli gəmi platformasını hazırlayaraq suya buraxdı. 310 milyon dollar dəyərində və 62.8 metr uzunluğunda olan gəminin suya buraxılma mərasimi Hindistanın Andaman və Nikobar Adaları bölgəsinin paytaxtı “Port Blair”də keçirildi. 2018-ci il Hindistan Çin ilə ziddiyyətli şərq sərhədləri boyunca Rusiyanın S-400 raket sistemi və “Rafale” döyüş təyyarələrinin bir eskadrilyasından başqa, “Chinook” və “Apache” helikopterlərinin hər birindən bir eskadrilya yerləşdirməyi planlaşdırmasını bəyan etsə də, real olaraq hələ bu fəaliyyətlər həyata keçirilməyib.


Hindistan bu il dəyəri təxminən 85 milyon dollar olan HHQ-nin şəbəkə imkanlarına və kəşfiyyat bacarığına böyük təkan verən GSAT-7A telekommunikasiya peykini orbitə buraxdı.

Hindistanın bu gün 200-ə qədər nüvə başlığı var, lakin bunlardan yalnız 130 ədədi tam döyüşə hazırdır. Nüvə başlığı hazırlamaq üçün ölkənin plutoniuma olan ehtiyacını qarşılamaq üçün, onu istehsal edən yeni zavodun da bu il açıldığı ehtimal edilir.


Hindistan bu il də nüvə daşıya bilən bombardmançı təyyarələri, dəniz və yerüstü sistemləri də sürətlə təkmilləşdirməkdə davam etdi. Hindistanın Nüvə Qüvvələri keçən ilə qədər 4 növdə yerüstü ballistik raketlərə malik idi: qısamənzilli “Prithvi-II” və “Agni-I”, ortamənzilli “Agni-II” və “Agni-III”. 2018-ci ildə Hindistan ordusu Əbdül Kəlam adasındakı Birləşdirilmiş Sınaq Poliqonunda 4000 kilometr mənzilə və nüvə başlığına malik “Agni-IV” ballistik raketinin sınaqlarını keçirməklə yeni bir uğura da imza atdı.

Pakistan

Pakistanın ABŞ təsirindən çıxaraq Çin ilə əməkdaşlığa üstünlük verməsi, artıq öz müsbət nəticələrini göstərir. Keçən il Pakistan Silahlı Qüvvələri davamlı olaraq keçirdikləri müxtəlif təyinatlı irimiqyaslı dəniz və quru təlimlər ilə yadda qaldılar.


2018-ci ilin əsas hadisələrindən biri Pakistan Quru Qoşunlarının 1300 km məsafəyə həm nüvə, həm adi başlığını daşıya bilən “Ghauri” ballistik raket sisteminin uğurlu sınaq atışını həyata keçirməsindən ibarət oldu.

Ardınca Pakistan Hərbi Dəniz Donanması “Karachi Shipyard&Engineering Works” tərsanəsində Türkiyənin “Savunma Teknolojileri Mühendislik” (STM) firması ilə birlikdə istehsal edilən, 17 min ton sututumu olan “PNS Muavin” döyüş gəmisini silahlanmasına əlavə etdi.


2018-ci ilin noyabrın 27-dən 30-na qədər Pakistanın Kəraçi şəhərində keçirilən “İDEAS-2018” 10-cu Beynəlxalq Müdafiə Sərgisi Azərbaycan üçün önəmli əhəmiyyət daşıyıb. 2016-cı ildən həm Azərbaycan, həm də Pakistan KİV-lərində davamlı olaraq JF-17 “Thunder” qırıcıları və “Super Mushshak” döyüş-təlim təyyarələrinin alınması ilə bağlı danışıqların aparılması, niyyət protokollarının və digər normativ sənədlərin imzalanması barədə məlumatlar, bu sərgidən sonra özünün məntiqi nəticələrini təsdiqlədi.


Digər müttəfiqlər kimi, Azərbaycan da İslamabadın getdikcə artan hərbi qüdrətindən yaralanır. Həm siyasi, həm diplomatik, həm də hərbi sahədə ciddi uğurlara imza atan Pakistan ilə Azərbaycan və Türkiyənin müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığı uğurla inkişaf etdirilir, müvafiq birgə layihələr davam etdirilir. Pakistanın istehsal etdiyi JF-17 qırıcılarının Bakı tərəfindən alınması Azərbaycanın havada üstünlüyünü saxlamasına imkan verəcək faktor kimi keçən ilin ən yadda qalan hadisələri siyahısına daxil oldu.

2018-ci ilin noyabrında Tramp, ABŞ administrasiyasının uzun illər əməkdaşlıq etdiyi Pakistan hökumətinə göstərilən illik 1,3 milyard dəyərindəki hərbi yardımı dayandırmaq barədə qərarını dəstəklədiyini bildirdi.


Dekabr ayında isə Pekinin 70 ölkəni əhatə edən və 1 trilyon dollar dəyərində olan “Kəmər və Yol” layihəsi çərçivəsində Pakistana hərbi avadanlıq satışı, həmçinin birgə istehsalla bağlı yeni təkliflərin verilməsinə səbəb oldu.

Tramp administrasiyasının Pakistana edilən yardımı dayandırmaq qərarından sonra, Çin rəsmilərinin artıq layihə çərçivəsində Pakistana qırıcı, silah və digər texniki vasitələrinin satışı ilə bağlı yeni müqavilələr bağladığı da məlum oldu.

Yaponiya

Rusiya ilə Yaponiya arasındakı sülh müqaviləsi 70 ildən çoxdur ki, imzalana bilmir. Tokio Rusiyadan İturup, Kunaşir, Şikotan və Habomai adalarının qaytarılmasını tələb edir, bu səbəbdən də sülh müqaviləsini imzalamır. Öz iddialarında Tokio 1855-ci ildə imzalanan “Ticarət və Şərq sərhədləri haqqında Traktat” adlı sənədə istinad edərək bu adaların İkinci Dünya müharibəsi nəticəsində Moskva tərəfindən nəzarət altına alındığını iddia edir və onların üzərində Yaponiyanın suveren hüquqlarını sual altına qoymur.


Yaponiya Kuril arxipelaqının dörd cənub adasının - İturup, Kunaşir, Şikotan və Habomay adalarının qaytarılmasına aid danışıqların bərpa edilməsinə ümidlə yanaşır. Hazırda danışıqlar prosesinin pozitiv tonda, lakin passiv formada bərpa etdirilməsinə qərar verilib.


Yaponiyanın hərbi keçmişi və İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı pasifist konstitusiyası onun tam həcmli aviadaşıyıcıya sahib olmasını əngəlləyir. Lakin artan Çin təhlükəsi fonunda Tokio “minimum silahlanma səviyyəsi”ni əldə etmək üçün bu il hər biri yalnız 10 F-35B daşımaq bacarığı olacaq bir neçə “İzumo” helikopter daşıyıcısını modernləşdirmək istəyir.

Hindistan və Yaponiya donanmaları ilin son ayında üçüncü birgə dəniz təlimlərini Visaxapatnam bölgəsində həyata keçirdilər.


Hindistandakı təlimlərdə Dehli donanması üç yerli tərsanələrdə istehsal edilən döyüş gəmisi, bir filotiliya tankeri, sualtı qayıq əleyhinə “INS Kadmatt” korveti ilə, Tokio isə təlimdə Dəniz Özünümüdafiə Qüvvələrinin “Kaga” gəmisi, “Izumo” sinifli helikopter daşıyıcı esminesi və “Inazuma” idarəolunan raket esminesi ilə təmsil olundu.

Ümumiyyətlə Yaponiya keçən il ərzində ənənəvi helikopter daşıyıcılarını aviadaşıyıcılara çevirmək planı ilə əlində olan 5-ci nəsil qırıcıların sayının 42-dən 142-yə çatdırmaq üçün proqram həyata keçirməyə başladı. Xarici KİV-lərdə yayılan məlumatlara görə, Yaponiyanın satın alacağı 100 ədəd F-35-in 40-ı F-35B qırıcısı olacaq.

Şimali və Cənubi Koreya

Onilliklər boyu iki yerə parçalanan Koreya ilk dəfə fevralın 9-dan 25-dək Qış Olimpiya oyunlarında bir bayraq altında çıxış etdilər. Bu hadisə sonralar münasibətlərin istiləşməsinə səbəb oldu.


İki ay sonra, aprelin 27-də isə hər iki Koreya lideri sərhəddə yerləşən Pxanmundjom məntəqəsində görüş keçirdilər. May ayının 24-də Şimali Koreya Punqeri poliqonunu sökülməsini nümayiş etdirdi, iki gün sonra isə hər iki ölkə liderinin növbəti, ikinci görüşü baş tutdu. Görüşlərin müsbət dinamikası iyunun 12-də Sinqapurda ABŞ, Cənubi Koreya və KXDR prezidentlərinin ilk üçtərəfli görüşünün keçirilməsinə imkan verdi. Görüşdə birgə deklarasiya imzalandı.

Şimali və Cənubi Koreyadan olan hərbi nümayəndə heyətlərinin görüşünün keçirilməsi də bu ilin sonuna təsadüf etdi. Hər iki ölkədən olan hərbçilər bir-birinin ərazilərinə ilk dəfə olaraq sülh şəraitində və silahsız keçdilər.


Hərbçilər demilitarizasiya olunmuş zonada müşahidə məntəqələrini sökməyə başladılar. Artıq Şimali Koreya sərhəddə 10 hərbi obyektini partladıb, cənub qonşusu da on müşahidə məntəqəsini söküb. Yəni nəticə olaraq “buzların” əridiyini, iki qardaş xalqın sülhə bir addım daha da yaxınlaşdığını müşahidə etməkdəyik.

Cənubi Koreyada sabiq prezident Pak Kın Xenin dövlət sirrinin yayılması, ruşvət alma və vəzifədən sui-istifadə ittihamları ilə 24 il müddətinə həbs edilməsi də keçən ilə damğa vuran hadisələr siyahısındadır.

İran

İran bu il etirazlar ili kimi yadda qaldı. 2018-ci ilin yanvarın əvvəlində İranda bəhs etdiyimiz məsələlərlə bağlı etiraz aksiyaları Tehran, Kirmanşah, Senəncə, Zəncan, Şiraz, Qum, Əhvaz, Zahidan, Əraq və şəhərlərinə sıçrasa da, onlar çətinliklə yatırıldı. Baş verən etirazların ikinci dalğasına səbəb, mayın 8-də ABŞ tərəfindən Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı 2015-ci ildən tətbiq etdiyi sanksiyaların yenidən bərpası barədə səsləndirilməsi ilə bağlı oldu. Bu ilin iyununda aksiyalar yenidən başladı. Baş verən aksiyalarda 1000-dən çox insan həbs edildi, 25-dən çox etirazçı həlak oldu. İyunun 30-da Fransanın hüquq-mühafizə orqanları Parisin İl-de-Frans regionunda İrandakı hakimiyyətə müxalifətdə olan Xalq Mücahidləri Təşkilatının nümayəndələrinin görüşdüyü yerə hücum etməyi planlaşdıran üç şübhəlini həbs etdi. Həmin gün Belçikada İran əsilli iki nəfər hücum etməyi planlaşdırmaqda şübhəli bilindikləri üçün həbs olundu. Onlardan 500 qram aseton-peroksid (tri-siklo-aseton-peroksid) müsadirə edildi. 46 yaşlı iranlı diplomat Əsədullah Əsədi də bu aksiyanın təşkilində ittiham olunur.


Avqustun 7-də ABŞ İrana qarşı sanksiyaların ilk mərhələsini, noyabrın 5-də isə ikinci mərhələsini bərpa etdi. Bu qərarlar Birləşmiş Ştatlar prezidenti Donald Trampın Vaşinqtonun İran ilə nüvə razılaşmasından çıxmasını elan etməsindən sonra qəbul edildi. İrana tətbiq edilən sanksiyalar Avropanın aparıcı dövlətlərinin və Rusiyanın ciddi etirazlarına səbəb oldu.

ABŞ İrana qarşı sanksiyaların birinci mərhələsini tətbiq etməyə başladıqdan sonra ölkənin maliyyə bazarında dollar kəskin şəkildə, təxminən 3 dəfə bahalaşdı.


Sentyabrın 22-də İranın Xuzistan əyalətinin mərkəzi Əhvaz şəhərində keçirilən hərbi parada silahlı hücum oldu. Bu hadisə nəticəsində 29 nəfər öldü, 60-a yaxın insan yaralandı.

Baş verənlər isə bütövlükdə ABŞ-ın İranı böhrana sürüklənməsindən xəbər verir. Baş verən terror, etiraz aksiyaları, maliyyə böhranı, hökumət üzvlərinin etirafları, Suriyada və Yəməndə hərbi əməliyyatlarda iştirak, milli valyutaya inamın azalması, böyük investorların ölkə iqtisadiyyatına qoyduqları sərmayəni geri çəkməsi, İranın iqtisadi, maliyyə və sosial cəhətdən riskli dövlət imicinin formalaşmasına təsir göstərdi.


Bütün bunlara baxmayaraq İran vəziyyəti mürəkkəbləşdirməmək üçün nüvə razılaşmasını tərk etmədi, müqaviləni imzalayan digər dövlətlərlə müzakirələri davam etdirməyə qərar verdi.

Suriya

Bu il Suriyada terror təşkilatlarının təsir dairəsi kifayət qədər azalsa da, bu zonalarda sabitliyin tam bərpa olunmasından hələ danışmağa dəyməz.


Fevralın 3-də rusiyalı pilot Roman Filipovun idarə etdiyi Su-25 hücum təyyarəsi İdlibdə terrorçuların əlində olan primitiv DZRK tərəfindən məhv edildi. Bir ay sonra isə yenə də Rusiyaya məxsus An-26 təyyarəsi Hmeymimdə qəzaya uğradı, qəzada 39 nəfər həlak oldu. Onların arasında Qarabağ və Cənubi Osetiya müharibəsində rus ordusunun tərkibində iştirak edən general Yeremeyevin də olduğu məlum oldu.

Aprelin 14-də Suriyanın Duma və Şərqi Quta şəhərinə kimyəvi hücum nəticəsində 78 nəfərin zəhərlənməsini bəhanə edən Amerika Birləşmiş Ştatları, Böyük Britaniya və Fransa Suriya ordusuna və dövlət hərbi obyektlərinə qarşı kütləvi raket hücumu həyata keçirdilər.


Mayın 29-da Suriya Gürcüstanın Abxaziya və Şimali Osetiya bölgələrinin müstəqilliyini tanıdı, Gürcüstan isə dərhal Əsədlə diplomatik əlaqələri kəsdi. Özü separatizmdən əziyyət çəkərək, İran və Rusiyanı yardıma çağıran bir dövlətin digər seperatçı rejimləri tanıması şərh edilə biləcək bir addım deyil. Bu addımın Gürcüstanı cəzalandırmaq məqsədilə Rusiyanın xahişi ilə atıldığı məlumdur, lakin hər bir dövlətin şəxsi mənafeyi kiminsə xahişindən üstün olmalıdır. Buna görə də Əsədin eyni seperatçılıq tələbi ilə çıxış edən müxaliflərlə niyə mübarizə apardığı anlaşılmır.


İsrailin çoxsaylı hava zərbələri ilə mübarizədə tam səmərəli ola bilməyən Suriya HHM qüvvələrinin S-125 və S-200 ZRK sistemləri sonunda Rusiyaya məxsus kəşfiyyat təyyarəsini məhv etməyə “nail” oldular. Sentyabrın 18-nə keçən gecə Suriya HHM qoşunları tərəfindən İsrail aviasiyasının hücumunu dəf etməyə cəhd edərkən yanlışlıqla onlara dəstək verən Rusiyanın HKQ-nin İl-20 təyyarəsi vuruldu. Təyyarədəki 15 nəfərdən ibarət rus hərbçilərin hamısı həlak oldu.

Bundan sonra Rusiya təcili olaraq Dəməşqi S-300 ZRK ilə təmin etsə də, hələlik bu addım İsrail zərbələrinin qarşısını almağa kömək etməyib.


Nəticə olaraq 2018-ci il Suriya torpaqları ABŞ, Türkiyə, İsrail, Rusiya, Fransa, Böyük Britaniya və İranın bütün növ silahlarının döyüş sınaqları üçün ideal bir poliqona çevrildi.

Hazırda ABŞ Suriyadan geri çəkiləcəyini açıqlayıb. Lakin YPG-yə verdiyi silahları necə geri alacağı, HHQ-ni və Quru Qoşunlarını hansı müddətdə, hansı tərkibdə və hansı ərazilərə çəkəcəyini açıqlamayıb. ABŞ və koalisiya Suriyadan çəkildikdən sonra bəzi terror qruplaşmalarının yenidən aktivləşəcəyi təhlükəsi də mövcuddur.

Yəmən

2015-ci ildən bəri Yəməndəki vətəndaş müharibəsi bir tərəfdən Səudiyyə Ərəbistanı və onun müttəfiqlərinin, digər tərəfdən isə İranın dəstəyi ilə davam edir. Dünyanın ən böyük humanitar faciəsi ilə üz-üzə qalan sadə yəmənlilər bu ildə də səudların, yoxsa iran meyilli qüvvələrin daha çox “İslam dininin daşıyıcısı” adına layiq olduğunu anlaya bilmədilər. Hər gün həm husilər, həm də prezident Mənsur Hadi tərəfdarları arasında olan insanlar kənar ölkələrin planlarıına uyğun olaraq həlak olmaqda davam edir.


Müharibənin başlanma tarixindən etibarən husilər Səudiyyə ərazilərini, səudlar isə Yəmən ərazilərini ortaq və uzaq mənzilli ballistik raketlər də daxil olmaqla əllərində olan bütün silahlarla hədəf almağa başlayıblar. 2015-ci ilin martından etibarən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi Ərəb koalisiyası adı altında Yəməndə husilərə qarşı döyüşlərə başlayıb.

Əvvəlcə Salehə sadiq olan qüvvələr paytaxt ərazisinin 75 faizinə nəzarət edirdilər. 2017-ci ilin dekabrında isə husilər keçmiş prezidentin evinə qədər irəlilədilər. Sabiq prezident qaçsa da, onun avtomobilini Səna kənarındakı doğma kəndi Senhanda partlatdılar, özü isə snayper tərəfindən öldürüldü.


2018-ci ilin avqustunda BƏƏ ordusu Yəmən dənizindəki Sokotra adasına havadan 100-dən çox hərbçi, top və zirehli vasitələr endirərək oranı ələ keçirdi. Onlara qarşı heç bir hərbi müqavimət göstərilmədi. Hazırda bu adanın nə zamansa əsl sahibi olan yəmənlilərə geri qaytarılacağı inandırıcı görünmür.

2018-ci ilin iyununda Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi ilə koalisiya qoşunları Yəmənin Hudeydə liman şəhərinə hücuma başladılar. Noyabrın 9-da Yəmənin ölkədən kənarda olan prezidenti 3 ildir boş qalan Müdafiə naziri vəzifəsinə general-leytenant Məhəmməd Əli əl-Makdaşini təyin etdi. Yayılan məlumatlara görə, bu hücum əməliyyatı danışıqlar prosesinə görə dayandırılıb. Hazırda atəşkəs üçün BMT vasitəçiliyi ilə danışıqlar prosesi davam edir. Digər tərəfdən isə ABŞ Səudiyyə qırıcılarını havada yanacaqla təmin etməkdən imtina edib. Bu qərarın ABŞ-ın hər iki böyük partiyalarının Qaşıqçı cinayətinə cavab olaraq Pentaqonun Ər-Riyaddan bir qədər məsafədə durmaq tələbi ilə bağlı olduğu ehtimal edilir.


30 ilə yaxındır Yəmənin eyni klan tərəfindən idarə edilməsi, sonunda ölkənin həm bölünməsinə, həm də dağılmasına səbəb oldu və bu proses bu gün də aktiv şəkildə davam edir. Hakimiyyətdə olarkən normal seçkilərin keçirilməməsi, hakim klan tərəfindən digər xalq kütlələrinin əzilməsi Suriya, Liviya, İraq kimi Yəməni də xarabalığa çevirdi. Danışıqlar prosesi başlasa da, münaqişənin sonu hələ də görünmür. Əvvəlki 3 ildə olduğu kimi, bu ildə də səudlar və İran meyilli qüvvələr savaşmaqda, yəmənlilər isə hər gün həlak olmaqda davam etdi. Lap əvvəllər də belə idi: SSRİ və ABŞ təsir dairəsi uğrunda mübarizə aparanda, yenə də yəmənlilər həlak olurdu. Dəyişən ciddi heç nə yoxdur.

Dekabın 6-da İsveçin Stokholm yaxınlığındakı Rimbo qəsəbəsində əhalisinin 70-%-i aclıqdan əziyyət çəkən Yəmənin ərazisindəki münaqişənin nizamlanması üzrə danışıqlar nəhayət ki, başladı.


BMT Təhlükəsizlik Şurası dekabrrın 21-də Yəmənə aid qətnaməni müzakirə edərək Hudeydə şəhərində atəşkəsi dəstəkləyən qərarı yekdilliklə qəbul etdi. Sənədin əsas parametrləri Hudeydə şəhəri və limanı ərazisində atəşkəsin dəstəklənməsi, habelə 30 gün ərzində bu rayona BMT müşahidəçilərinin göndərilməsini nəzərdə tutur.

Xəzər hövzəsi

2018-ci ilin avqustunda Qazaxıstanın Aktau şəhərində Xəzəryanı ölkə rəhbərlərinin Xəzərin statusu barədə konvensiyanı imzalaması region əməkdaşlığının və təhlükəsizliyinin təminatı baxımından ən vacib məsələdir.


Bu konvensiya mütəmadi olaraq Xəzər dənizi hövzəsində iqtisadi sabitliyi buradakı neft və qaz yataqlarından asılı olan ölkələr arasında meydana çıxan enerji, hərbi və siyasi maraqların təmin edilməsində ortaya çıxan fikir ayrılıqlarının və fərqli münasibətlərin hüquqi həllinə imkan verdi.

Xəzər dənizi hövzəsində yerləşən ölkələrin iqtisadi əməkldaşlığı bu il daha sürətləndi. Əvvəlki kimi, bütün enerji layihələri və nəqliyyat dəhlizləri Ermənistandan yan keçməklə gerçəkləşdirilir. İran-Azərbaycan dəmiryolu xəttinin də daxil olduğu Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin gələn il istifadəyə veriləcəyi gözlənilir.


ABŞ yüklərinin Əfqanıstana daşınması üçün Azərbaycan və Rusiyadan sonra, bu il də Qazaxstanın limanlarını təqdim etdi, bu isə Tehran və Moskvada müəyyən müvəqqəti narahatlıqlar yaratdı.

Bu il Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə, Azərbaycan-İran-Türkiyə, Azərbaycan-Türkiyə-Türkmənistan və Azərbaycan-Rusiya-İran formatları regional məsələlərin müzakirəsi, əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişafı, birgə layihələrin həyata keçirilməsi baxımından böyük əhəmiyyətə malik oldu.


Cənub Qaz Dəhlizinin Trans Anadolu Təbii Qaz Kəməri (TANAP) və Xəzər regionundan Avropaya karbohidrogen ehtiyatlarının nəqlinə yönələn digər enerji layihələrinin uğurla həyata keçirilməsi davam edir.

2018-ci ilin oktyabrında İzmir şəhərində Azərbaycanın SOCAR şirkətinə məxsus “Star” neft emalı zavodunun açılışı Xəzərin karbohidrogen ehtiyatlarının emalını və hazır məhsullarını region ölkələri ilə bərabər Avropaya idxalını da nəzərdə tutur.

2018-ci ildə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu üç ölkənin iqtisadi inkişafına böyük töhfə verməkdə davam etdi, Asiya və Avropa arasında rəqabətədavamlı daşınmanı təmin etdi. Bu il Xəzəryanı ölkələr Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu vasitəsilə Trans-Xəzər Şərq-Qərb Dəhlizindən sərnişin və yük daşımalarının həcminin artırılmasına bütün lazımi dəstəyi verməyə razılaşdılar.


Tarixi “İpək Yolu”nun bərpası və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizləri üzərində yerləşən ölkələrin iqtisadiyyatına artan dinamikada müsbət təsir göstərməkdə davam edir.

Dəmir yolu və dəniz nəqliyyatı kimi davamlı nəqliyyat modullarının effektiv inteqrasiyası ilə nəqliyyat hərəkətinin təhlükəsizliyinin təminatı, ətraf-mühit, enerji səmərəliliyi və daha təhlükəsiz nəqliyyat fəaliyyətlərinə dair davamlı inkişaf məqsədlərinə nail olunması üçün Xəzər regionunda çoxplatformalı nəqliyyat xidmətlərinin daha da genişləndirilməsi üçün fəaliyyətlər həyata keçirilir.


Xəzərin statusuna aid konvensiyanın razılaşdırılması və müxtəlif layihələrin paralel şəkildə həyata keçirilməsi, region dövlətləri içində yalnız işğalçı Ermənistanın maraqlarına cavab vermir.

Avropa Ordusu

ABŞ hegomoniyası son zamanlar hamı kimi, Avropanın da səbrini daşdırır. ABŞ-ın bir çox sahələrdə tərəfdaşlarına və rəqiblərinə fərq qoymadan vergiləri artırması, müttəfiqləri ilə məsləhətləşmədən həm İranla nüvə razılaşmasından çıxması, həm də Rusiya ilə orta və yaxın mənzilli raketlər haqqında müqavilədən çıxma istəyi, Tehrana və Moskvaya qarşı sərt sanksiyalar tətbiq etməsi, ABŞ hərbi əməliyyatları nəticəsində Avropaya axın edən miqrant sayının maksimuma çatması, qoca qitənin büdcəsinə kifayət qədər ciddi zərbə vurması nəticədə “boşanma” prosesinin daha da sürətləndirildiyi görüntüsünü yaradıb.


Bu il bir çox avropalı liderlər hərbi-müdafiə mövzusunda bir neçə dəfə ardıcıl bəyanatlar səsləndirərək, Avropanın heç kimə güvənmədən və ən qısa müddətdə özünü müdafiə etməyə hazır olmalı olduğunu vurğuladılar.

Avropa İttifaqının 28 üzvündən 22-si NATO üzvüdür, bu isə yeni Avropa Ordusunun yaranmasının ideyasının, ilk dəfə bu il himni səsləndirilən NATO-nun dağılması ilə eyni məna daşıdığı anlamına gəlir.


Təbii ki, Avropa ordusunun yaxın onillikdə müstəqil hegemon güc kimi rol oynaması real deyil, Avropanın ABŞ-a qarşı, xüsusilə Birləşmiş Krallığın onun tərəfində olduğu halda, özünü müdafiə edə biləcəyi belə hələlik ağlabatan deyil.

Avropa Ordunu yaradılsa belə onun NATO-dan zəif olacağı şübhəsizdir.

“Ərəb NATO”su

Tramp administrasiyasının Yaxın Şərqdəki 8 müttəfiq ölkəni - Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Küveyt, Qətər, Oman, Bəhreyn, Misir və İordaniyadan “Ərəb NATO”su tərkibində İrana qarşı birləşdirmə planı il ərzində dəfələrlə müzakirə edildi. Bu ideyanın əsas məqsədi ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki əsas hədəfi olan İrana qarşı müttəfiqlərini bir “çətir” altında birləşdirməkdən, zərurət yarandıqda isə onların hərbi potensialından yararlanmaqdır. Lakin indiyə qədər heç bir ABŞ layihəsinin İran və İsraili eyni mövqeyə sürükləyəcək ikinci qərarına rast gəlməmişik. İrq olaraq yəhudiləri həzm edə bilməyən ərəbləri bir hərbi blokda birləşdirmək İrana qarşı olduğu qədər İsrail üçün də təhlükəlidir.


İlkin olaraq 2011-ci ildə irəli sürülən Ərəb ölkələrinin hərbi ittifaqının formalaşdırılması Obama administrasiyasından daha çox Tramp hökumətinin maraqlarına uyğun gəlir. Lakin bu ideya Ərəb dövlətləri arasında mövcud olan ziddiyyətlərdən dolayı həyata keçirilə bilmir.

2018-ci ildə ərəb ölkələrinin bir çoxu ərazisində ABŞ bazası olan Qətəri terroru dəstəkləməkdə ittiham etdi. Lakin Qətər bu iddiaları təkzib edərək ABŞ, Türkiyə, İngiltərə, Fransa və Rusiya ilə xüsusilə hərbi sahədə əməkdaşlığa üstünlük verdi. Qətər hökuməti keçən il Böyük Britaniyadan ümumi dəyəri 4 milyard dollar olan “Eurofighter Typhoon” döyüş təyyarələrinin, Türkiyədən isə döyüş katerlərinin alınması ilə bağlı qərar qəbul etdi. Fransa ilə hərbi müqavilələr mövcuddur.


Qətər qonşuları ilə münasibətlərində yaranan gərginlik səbəbindən, 2018-ci ilin may ayında Müdafiə naziri Xalid əl-Attiya vasitəsilə ölkəsinin NATO-ya tam səlahiyyətli üzv kimi qəbul olmaq istəyini bəyan etsə də, bu təklif hələ də müzakirə edilməyib.

Qətər hazırda ABŞ Aviasiya Qüvvələri Mərkəzi Komandanlığına ev sahibliyi edir, eyni zamanda ölkədəki “Əl-Udeid” aviabazasının əlavə hərbi personalı qəbul etmək üçün genişləndirilməsinə 1.8 mlrd dollar vəsait ayırıb. Bu bazada ABŞ Silahlı Qüvvələrinin 11 min personalı xidmət edəcək. Bu personal Yaxın Şərqdəki ABŞ aviasiya gücünün əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. Bu bazanın daha da genişləndirilməsi, Suriyadan çıxarılacaq ABŞ HHQ-nin yerləşdirilməsi üçün variant kimi nəzərdən keçirilə bilər.


ABŞ Dövlət katibi Mayk Pompeo keçən il bu məsələ ilə bağlı aidiyyəti üzrə ölkələrin səlahiyyətli nümayəndələri ilə dəfələrlə görüşsə də, real nəticələr hələ də əldə olunmayıb. Növbəti görüş gələn ilin yanvarında keçiriləcək.

Digər mühüm hadisələr

2018-ci ilə damğasını vuran, lakin yuxarıda qeyd olunmayan müxtəlif hadisələrə də qısaca nəzər salaq. İlk növbədə dünyanın ən güclü hərbi bloku olan NATO daxilində ziddiyətlər artmaqda davam etdi, pərdəarxası məqamların açıqlanması, Alyansdakı çatların böyüməsinə səbəb oldu.

Korrupsiya əleyhinə kampaniya nəticəsində isə Ər-Riyad dövlətə dəyən təxminən 35 milyard dollardan çox vəsaiti büdcəyə qaytara bildi. Onlarla Kral ailə üzvü, vəzifəli şəxslər və iş adamları saxlanıldı.


Ukraynada 2014-cü ildə Krımın ilhaqı zamanı belə elan edilməyən “Hərbi Vəziyyət”, noyabr ayında Rusiyanın Kerç boğazında 3 ədəd Kiyevə məxsus gəminin ələ keçirilməsindən sonra tətbiq edildi. Rusiya və Ukrayna həm MDB, həm də pravoslav kilsələri çərçivəsində “boşandılar”.

Fransadan başlayan sarı jiletli “Avropa payızı” getdikcə daha çox ölkəni əhatə edir. Belçika və Almaniya kimi ölkələr artıq nümayişlərin kütləvi hal aldığı ölkələr sırasındadır. Nəzərinizə çatdırım ki, bu ölkələr Avropa Ordusunun yaradılması ideyasının daşıyıcıları hesab edilirdi.

Almaniya kansleri artıq partiyadakı vəzifəsindən, yəni gələcəkdə kansler vəzifəsinə seçkilərdə iştirakından imtina etdi. Ardınca Belçikanın Baş naziri istefa etdi. Fransada Makron isə hələ dirənməyə güc tapır.


Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxması üçün atılan addımlar kifayət qədər səmərəli deyil və ingilislərin maraqlarına tam cavab vermir.

Bir çox nəhəng dövlətlərin dollar asılığından qurtulmaq üçün yerli valyutalardan istifadə cəhdləri hələlik real nəticə vermir.

2018-ci ilin aprelində Ermənistanda bütün hakimiyyət mexanizmlərini əlində cəmləyən Sarkisyanın istefası ilə bağlı siyasi tələblər irəli sürən çoxminlik etiraz aksiyaları başlandı. Küçə aksiyalarının məhşur ustası Paşinyan çıxışlarına Avropa İttifaqı və NATO “rəngləri” qataraq 2018-ci ilin aprelin 23-də polis və ordunun bir hissəsinin yardımı ilə hakimiyyəti ələ keçirdi. Ermənistanda rəhbərliyə gələn redaktorun axmaq davranışları Moskvada şok effekti yaratdı.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Qlobal-baxış   Hesabat   Dünya