"Hibrid-müharibə" sözünə uyğun 69 nəticə tapıldı!

Azərbaycan Türkiyədən T-155 “Fırtına”ların növbəti partiyasını ala bilər – ANALİZ (EKSPERT)

2019/02/fft99-1550745013.jpg
Oxunub: 6239     14:19     21 Fevral 2019    
T-155 “Fırtına” özüyeriyən artilleriya qurğusunun istehsal tarixi ilə tanış olmaq üçün bir az əvvəldən başlamaq vacibdir. Çünki bu vasitələr Cənubi Koreya tərəfindən istehsal olunan K-9 “Thunder” özüyeriyən artilleriya qurğusu ilə paralel olaraq Türkiyədə hazırlanıb. K-9 “Thunder” artilleriya qurğusu Cənubi Koreyanın Silahlı Qüvvələrində silahlanmasında istifadə olunan K-55 artilleriya sistemini əvəz etmək məqsədilə 1989-1999-cu illərdə hazırlanıb. K-9 haubitsası K-10 avtomatik mərmi təchizat maşını ilə birlikdə fəaliyyət göstərir. Layihənin Cənubi Koreya tərəfindən müəllifi “Samsung Techwin” şirkətidir.

Türkiyə Quru Qoşunlarının Texniki Layihə İdarəetmə şəbəsinin rəhbərliyi, Silah və Sursat İdarəsinin rəhbərliyi altında 1995-ci ildə Artilleriya Qoşunlarının taktiki və texniki tətbiqi anlayışları, həmçinin gələcək müharibələrdə Silahlı Qüvvələrin artilleriya dəstəyinə ehtiyac konsepsiyasını nəzərə alaraq T-155 “Fırtına” müasir Özüyeriyən Haubitsanın İnkişaf Proqramına başladı.


30 km atəş məsafəsinə malik 155 mm/39 kalibrli lüləyə sahib ilk prototip 1997-ci ildə hazır oldu, lakin sonradan daha uzaqmənzilli haubitsaya yaranan ehtiyac nəticəsində yeni 155/52 çaplı silah sisteminin hazırlanmasına qərarı verildi. 2000-ci ildə Quru Qoşunları üçün 40 km atəş məsafəsinə sahib 155mm/52 kalibrli silah sisteminə sahib olacaq ikinci prototip haubitsanın istehsalına başlandı. Prototipin korpus, qüllə və asqı sistemlərinin istehsalı 2000-ci ilin sentyabrında, xaricdən idxal edilən komponentlərin inteqrasiyası isə 2000-ci ilin dekabrında tamamlandı.

Prototipdə Almaniya istehsalı olan “PzH 2000” haubitsasının bəzi sistemlərindən istifadə planlaşdırılırdı, lakin Almaniya Federal Təhlükəsizlik Şurasının bu istemlərinin satışına aid ixracat lisenziyasını təsdiq etməməsinə görə bəhs edilən avadanlıqlar Cənubi Koreyanın “Samsung Techwin” şirkətindən əldə edildi.


İlk dəfə K-9 “Thunder” artilleriya qurğusunun texnoloji transferi Türkiyəyə həyata keçirilib və 2004-cü ildən etibarən T-155 “Fırtına” adı ilə lisenziya altında istehsal olunmağa başlayıb. Bu texnologiya transferi qarşılığında Türkiyə Cənubi Koreyaya 1 milyard ABŞ dolları ödəyib. Türkiyə ilk 7 ildə 300 ədəd “Fırtına” istehsal etməyi planlaşdırırdı. Bu haubitsalar Türkiyə ordusunun Adapazarında yerləşən 1-ci Ordu Komandanlığının Təminat Mərkəzində da istehsal olunur. 2001-ci ildən 2009-cu ilin dekabr ayına qədər Türkiyə Ordusu 150-dən çox “Fırtına” ilə təchiz olunub. Ümumilikdə isə MKEK tərəfindən Təminat Mərkəzində 350 ədəd T-155 “Fırtına”nın istehsal olunduğu ehtimal edilir.

Cənubi Koreya istehsalı 155/52 mm top, avtomatik mərmi doldurucu mexanizm və Almaniya istehsalı MTU dizel mühərrik kimi bir çox xüsusiyyətlərin K-9 ilə oxşar olmasına baxmayaraq, T-155-in qülləsi, şassinin bir çox hissələri, naviqasiya sistemi və atəşi idarəetmə sistemi Türkiyədə istehsal olunub. T-155 “Fırtına” qurğusunun maksimum atəş məsafəsi mərminin növündən asılı olaraq 40 km-ə çatır.

Konsepsiya

T-155 “Fırtına” haubitsası “Bir top-Bir batareya” konsepsiyasına və “vur-qaç” (shoot and scoot) prinsipinə əsaslanaraq hazırlanıb. Atəş tapşırığının tamamlanmasından 30 saniyə sonra “Fırtına” öz mövqeyini tərk edə bilir. Haubitsa sahib olduğu daxildən idarəedilən avtomatik lülə kilidləmə sistemi vasitəsilə qısa müddətdə mövqeyini dəyişdirərək düşmənin cavab atəşinə məruz qalma riskini minimum səviyyəyə endirə bilir.


2001-ci ilin iyul ayında bəzi sistemlərin (avtomatik yükləmə mexanizmi, 155mm/52 kalibrli silah sisteminin tam dəsti) təchizatına dair Cənubi Koreya ilə Türkiyə arasında müqavilə imzalandı. Hazırda mühərrik qurğusu xaricində qalan bütün sistemlər Türkiyədə istehsal olunur. Güc qurğusu kimi “Fırtına” haubitsalarının ixrac modellərində Ukraynanın T-84 “Oplot” tanklarında istifadə edilən, Morozov adına Xarkov maşınqayırma zavodunun istehsalı etdiyi 6TD-2 dizel mühərriklərindən istifadə edilir. Daxili istehsalda isə Almaniyanın 8 silindrli, 1000 a.g. malik MTU MT 881 Ka-500 dizel mühərrikləri tətbiq edilir. Hazırda MKEK özünün hibrid mühərriklərini inkişaf etdirir.

Digər istifadəçiləri

2015-ci ilin sentyabrında "Larsen və Toubro" birgə şirkəti Hindistan ordusunu 100 ədəd K-9 haubitsası ilə təmin etmək üçün 800 milyon dollar dəyərində müqavilə imzaladı. Hindistan üçün istehsal olunan K-9 “Vajra-T” ölkənin Pakistanla sərhəddinin səhralıq zonalarında istifadə edilir.

2016-cı ilin iyulunda Finlandiya müdafiə naziri açıqlanmayan sayda K-9 haubitsasının alınması məqsədilə Cənubi Koreya ilə danışıqların davam etdiyini açıqladı. 2017-ci ilin fevralında isə ölkənin müdafiə naziri növbəti açıqlamasında 2017-ci ildən başlayaraq yeddi il ərzində Finlandiyanın 48 ədəd K-9 alacağını bildirdi. Təchizat davam edir. Finlandiya üçün nəzərdə tutulan variant K9 FIN “Moukari”adlandırıldı.


Sonradan Norveç və Estoniya da K-9-ları almaq qərarına gəldi. Norveçlə Cənubi Koreya arasında satınalma haqqında müqavilə 2017-ci ilin ortalarında imzalandı. Bir sıra digər mənbələrə istinadən yayılan xəbərlərə görə, Estoniya Finlandiyadan 12 ədəd K-9 əldə edib.

Bu gün Cənubi Koreyanın silahlanmasında 1136 ədəd K-9 haubitsası və 179 ədəd K-10 doldurucusu, Türkiyədə 350 ədəd, Azərbaycanda isə 36 ədəd T-155 “Fırtına” haubitsası olduğu ehtimal edilir.

Polşa isə “AHS Krab” proqramı çərçivəsində 120 ədəd haubitsa istehsal etməyi planlaşdırıb.

Atəşi İdarəetmə Sistemi

ADOP-2000 sisteminə rəqəmsal olaraq inteqrasiya edilən “Fırtına”nın sahib olduğu ASELSAN 9600 sistemi, tezlik sıçrayışlı radiostansiyalar vasitəsilə təhlükəsiz, etibarlı, çevik, sürətli, mobil, davamlı, yüksək radioelektron qorunmaya malik səs və məlumatların ötürülməsinə və atış nəticələrini sürətlə izləməyə imkan verir. Haubitsanın rabitə avadanlıqları atəşi idarəetmə sistemləri (AİS) tərəfindən hesablanan atəş əmrlərini ən qısa zamanda qəbul etməyə və göndərməyə qadirdir.

ASELSAN tərəfindən hazırlanan “Fırtına”nın unikal Atəşi İdarəetmə Sistemi dörd əsas hissədən ibarətdir:

1. Ətalətli Naviqasiya Sistemi;
2. Atəşə nəzarət kompüteri;
3. Avtomatik Lülə yönləndirmə Sistemi;
4. İlkin sürət ölçmə radarı.



“Fırtına” Ətalətli Naviqasiya Sistemi sayəsində istiqamət bucağını 0.0018 dərəcəyə, hədəf koordinatlarını 0.16 dərəcəyə, öz mövqe koordinatlarını isə 0.56 dərəcəyə qədər düzgünlüklə təsbit edə bilir.

Haubitsa mövcud sistemlərdən fərqli olaraq heç bir alət və avadanlıqlara ehtiyac olmadan çox qısa müddətdə mövqedə müstəqil yerləşə bilir.

“Fırtına”nın ən üstün və vacib xüsusiyyətlərindən biri də 8-25 km arası məsafələrə açılan atəş zamanı, fərqli lülə bucaqlarından ardıcıl atılan üç mərminin hədəfə eyni anda çatması ilə üç ədəd haubitsanının atəş gücünü tək başına nümayiş etdirməsindədir.

Döyüşlərdə tətbiqi


T-155 “Fırtına” haubitsası Türkiyə və Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən bir neçə dəfə döyüş əməliyyatlarında tətbiq edilib. TSQ bu haubitsadan ilk dəfə 2007-ci ilin sonundan 2008-ci ilin yanvar ayına qədər İraqın şimalında PKK terror qruplaşmasına qarşı həyata keçirilən “Günəş” əməliyyatında, 2012-ci ildə Türkiyə ilə Suriya arasında baş verən sərhəd toqquşmalarında, həmçinin 2016-cı ildə keçirilən “Fərat Qalxanı” əməliyyatı zamanı, Azərbaycan Ordusu isə 2016-cı ilin aprel döyüşlərində istifadə edib. Haubitsaların döyüş imkanları hərbçilər və mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

Hazırda “Fırtına” haubitsalarının silah bazarındakı rəqibi “Kraus Mafei Wegmann” ve “Rheinmetal” firmaları tərəfindən Bundesver ordusu üçün hazırlanan 155 mm-lik “PzH 2000” (Panzerhaubitze 2000) özüyeriyən haubitsalarıdır. Onların atəş tezliyi, atəş məsafəsi, avtomatik doldurma sistemi və s. kimi bir neçə əsas TTX və mexanizmləri eynidir.


TTX

İstehsalçı ölkə: Türkiyə
İstehsalçı firma: MKEK
Tip: Özüyeriyən Artilleriya Qurğusu
İstehsal tarixi: 2004-cü ildən davam edir
Heyət üzvü: 5 nəfər
Ağırlığı: 47 ton
Uzunluğu: 12 m
Lülənin uzunluğu: 8.09 m
Eni: 3.5 m
Hündürlüyü: 3.43 m
Klirens: 0.42 m
Zirehi: 25 mm-lik tökmə polad
Dəf edilən su maneəsinin dərinliyi: 1.5 m
Dəf edilən xəndəyin eni: 2.8 m
Dəf edilən maneənin hündürlüyü: 0.75 m
Güc: 1200 at gücü
Maksimal sürət: 70 km/saat
Mənzili: 360 km
Asqı tipi: Hidro-Pnevmatik


Silahlanma:

1. Əsas silahı: 155 mm-lik “L52” yivli topu

Lülənin qalxma bucağı: -2.5º... +75º
Üfüqi tuşlama bucağı: -360º
Atəş tezliyi: 6 atış/dəqiqədə
Atəş məsafəsi: 30 km
Maksimal atəş məsafəsi: 40 km
Sursat dəsti: 48 ədəd



2. 12.7 mm-lik pulemyot

Mərmi: 12.7x99 mm
Atəş tezliyi: 485-635 atış/dəqiqədə
Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə
Atəş məsafəsi: 1.8 km
Maksimal atəş məsafəsi: 6.7 km

Sursatlar:

18 km atəş məsafəli M107 (HE);
30 km atəş məsafəli M549A1 (RAP/HE);
40 km-dən artıq atəş məsafəli ERFB/BB və ya MOD 274 HE/BB mərmiləri.


“Fırtına” 30 saniyə ərzində səfər vəziyyətindən döyüş vəziyyətinə keçir, ilk 15 saniyə ərzində birinci mərmini, cəmi 1 dəqiqə ərzində isə 8 mərmidən ibarət döyüş dəstini hədəfə göndərir.

Azərbaycanın T-155 “Fırtına” haubitsası ilə təchizatı

Azərbaycan hökuməti hərbi texnikanın alqı-satqısı ilə bağlı ilə danışıqları 2010-cu ildən aparırdı. Niyyət protokolunda 2011-ci ilin sonuna qədər tərəflərin müqaviləni imzalayacağı göstərilirdi. Belə də oldu, 2011-ci ildə 36 ədəd T-155 haubitsasının alınması üçün müqavilə imzalandı, lakin özüyeriyən vasitələrin mühərriklərini istehsal edən Almaniya, Azərbaycan və Ermənistanın müharibə şəraitində olmasını bəhanə edərək müqavilənin yerinə yetirilməsinə maneçilik törətməyə cəhd etdi. Daha sonra almanlar Türkiyənin Səudiyyə və Qətərə ixracatına da maneçilik törətdilər.


Alternativ mühərrik axtarışına başlayan istehsalçı MKEK şirkəti problemi Ukraynanın “UkrOboronProm” şirkətilə, həm də “ixracat məhdudiyyəti olmadan” həll etdi. İlkin partiyada 20 ədəd mühərrik əldə edildi. Böyük ehtimalla, Azərbaycana verilən T-155 haubitsalarında Morozov adına Xarkov maşınqayırma zavodunun istehsalı olan, 1200 at gücündə, 6 slinrli 6TD-2 dizel mühərrikindən istifadə edilir. Sonradan məlum oldu ki, özüyeriyən haubitsaların Azərbaycana təchizatına 2014-cü ildən başlanılıb. T-155 “Fırtına” haubitsası, şassisinə quraşdırılan 12 ədəd hidro-pnevmatik asqı modulu və təkərlərinin bağlı olduğu balansirlər sistemi sayəsində, kələ-kötür ərazi də daxil olmaqla hər cür ərazidə rahat hərəkət etmək imkanına malikdir.


Azərbaycan üçün istehsal edilən “Fırtına” haubitsasında “güc-kütlə nisbəti” 25.6 a.g/t təşkil edir ki, bu da sinfində ən yaxşı göstəricilərdən hesab olunur və haubitsanın yüksək manevr imkanlarına şərait yaradır. Öz taktiki texniki xüsusiyyətləri ilə həm topçuların, həm də ekspertlərin müsbət rəyini qazanan T-155 “Fırtına” haubitsalarının yaxın zamanlarda yeni partiyasının Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Raket və Artilleriya qoşunlarının silahlanmasına daxil olacağı gözlənilir. Növbəti təchizatın ən azı 18 ədəd haubitsadan ibarət olacağını ehtimal edirəm. Bu təchizat Raket və Artilleriya qoşunlarına 3-cü özüyeriyən artilleriya divizionunu T-155 “Fırtına” haubitsası ilə təchiz edərək, özüyeriyən artilleriya briqadasının eyni silahlarla komplektləşdirilməsini tam başa çatdırmağa imkan verəcək.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: K-9   T-155   Fırtına   Azərbaycan-Türkiyə