"Hərbi-əməkdaşlıq" sözünə uyğun 1066 nəticə tapıldı!

“İstəyirəm ki, məni aldatsınlar”: Ermənistanda Sərhəd Qoşunları nə işlə məşğuldur? – EKSPERT

2019/05/89089-3114589296.jpg
Oxunub: 1601     10:36     08 May 2019    
Sərhəd - namusdur. Biz belə gürmüşük, belə oxumuşuq, belə bilirik. Lakin dünyada az sayda dövlətlər mövcuddur ki, fərqli düşünür. Regionun başına bəla olan Ermənistanın Türkiyə və İranla olan sərhədlərini Rusiya sərhədçiləri qoruyur. Rusiyanın Ermənistanın İran və Türkiyə ilə sərhədlərini, həmçinin "Zvartnots" hava limanının sərhəd məntəqəsini qoruması, rəsmi İrəvana etibar edilməməsinin aşkar səbəblərindən biridir. Dolayısı ilə Moskva tərəfdaşının aldığı nəfəsi belə nəzarətində saxlamağa çalışır. Çünki tarix bədnam qonşuların mövqelərini tez-tez dəyişərək çörəyini yediyi, suyunu içdiyi ölkələrə və onların əhalisinə qarşı törətdiyi satqınlıq, soyqırım, ərazi işğalı və s. kimi iyrənc faktlarla zəngindir.

Ermənistanın onun orbitindən çıxmasından ehtiyat edən Moskva hesab edir ki, KTMT-nin sərhədləri hesab edilən ərazilərin qorunmasını ermənilərə etibar etmək olmaz. Bu müqavilə hər iki dövlət rəhbərləri tərəfindən imzalandığı və parlamentdə ratifikasiya edildiyi üçün, İrəvanın özü də KTMT-nin maraqlarına zərər vermədən sərhədlərini qoruya biləcəyinə inanmır. Bir dövlətin nəyəsə görə tənqid edildiyi, bəzən dolayısı ilə təhqir edildiyi faktlarına rast gəlmişik, lakin özü-öz imzası ilə "mən sərhədimi özüm qorumaqla tərəfdaşlarıma xəyanət edə bilərəm" ifadəsinin parlament və dövlət başçısı tərəfindən təsdiqlənməsi rast gəlinməyən bir hadisədir. Öz sərhədlərini qoruya bilməyən dövlətin nə müstəqilliyindən, nə də suverenliyindən danışmaq doğru hesab edilə bilməz.


Hər bəyanatlarında az qala "dünyanın ən müasir və güclü silahlı qüvvələrə" sahib olduqlarını bəyan edən erməni liderləri heç özlərindən bir dəfə də olsun soruşublarmı ki, niyə belə bir güclü Silahlı Qüvvələr öz sərhədlərini qoruya bilmir?

Ermənistan Türkiyə ilə 345, Azərbaycanla 930 km, İranla 45 km, Gürcüstanla 196 km, ümumilikdə 1516 km sərhəd xəttinə malikdir. Rusiya ilə sərhədlərin qorunmasına dair müqavilədə yazılıb ki, Ermənistan Sərhəd Qoşunları formalaşana qədər Türkiyə və İran sərhədləriinin qorunmasına Rusiya tərəfindən yardım olunacaq. 27 ilə formalaşmayan Ermənistan Sərhəd Qoşunlarının saxlanılmasına ehtiyac varmı? Cavab birmənalıdır, yox.

Rusiya Federasiyasının Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Ermənistandakı sərhəd idarəsinin tərkibinə dörd sərhəd dəstəsi - Gümrü, Armavir, Artaşat və Mehri, eləcə də İrəvan "Zvartnots" Beynəlxalq Aeroportunda "Ermənistan" keçid məntəqəsi daxildir. Rusiya, sərhədçilərinin Ermənistanda saxlanılması xərclərinin İrəvanın yalnız suverenliyi ilə deyil, həmçinin maliyyə xərclərinin ən azı 50%-ni ödəməklə kompensasiya edir. Rusiya Federasiyasının Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Ermənistandakı sərhəd idarəsinin müqavilə əsasında xidmət edən MAXE-lərinin aylıq məvacibi, Ermənistan ordusunun baş zabitlərinin aldığı məvaciblər səviyyəsindədir, bu isə Ermənistan ordusunun zabitlərinin, xüsusilə də birinci eşalonda xidmət edən zabitlərin narazılığına səbəb olur.


İrəvan və Moskva arasındakı müqavilədə Türkiyə ilə İran sərhədinin Rusiya Federasiyasının Ermənistandakı sərhəd idarəsi tərəfindən qorunması barədə bəndlər mövcuddur, lakin "Zvartnots" Beynəlxalq Aeroportunda "Ermənistan" keçid məntəqəsinin ruslar tərəfindən qorunması barədə bir kəlmə söz belə yoxdur. Gedin, dünyada gecə-gündüz müstəqillikdən və suverenlikdən dəm vuran ikinci belə bir ölkə tapın ki, yeganə beynəlxalq hava limanının tək sərhəd keçid məntəqəsini, müstəqilliyini elan etdiyi ölkəyə heç bir hüquqi əsas olmadan 27 il müddətinə "icarəyə" versin! Bəzən isə bəzi siyasətçilər bu faktları "Ermənistanın milli təhlükəsizliyinin tərkib hissəsi" kimi xalqa yedizdirməyə çalışırlar, nə qədər təəccüblü olsa da, buna nail olurlar.

Haşiyə: Ermənistan 1991-ci ildə SSRİ-dən (Kremldən) ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi və sərhədlərinin qorunmasını həmin günlərdə ayrıldığı SSRİ-nin xələfi Rusiyaya (yənə də Kremlə) həvalə etdi! Tarixdə belə müstəqillik nə görülüb, nə də rast gəlinib.

Ermənistanda 27 ildə çox şey dəyişib, lakin sərhədlərini qorunmasında real olaraq bu günə qədər heç nə dəyişməyib. Rusiya ilə münasibətlərinin nə qədər yaxşı olduğu iddia edilsə də, son zamanlar Paşinyan rejimi ilə Rusiya arasındakı "dostluq" və "birlik" zədələnməyə başlayıb. Bu "zədələnmə"lərin əsas səbəblərindən biri də Rusiya sərhədçilərinin Ermənistandan çıxarılması barədə səsləndirilən bəyanatlardır. Məlum olduğu kimi Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik Xidməti keçən ilin mayında Sərhəd Qoşunlarında xidmət etmək üçün vakant vəzifələrə qəbul da elan edib.


Ermənistanın yeni hökuməti artıq "suverenliyi qoruyub saxlamaq" üçün çalışacağına, sərhəd üzərində nəzarətin isə "Ermənistanın suverenliyini bərpa etmək" üçün ilk addım olacağını bəyan edib. Deməli indiyə qədər Ermənistan işğal altında idi?

İllər ərzində Ermənistanın mövcudluğunun zəmanəti olan Rusiyanı ərazisində görmək istəməyən, özünü "suveren" dövlət kimi qələmə verən İrəvana qarşı Kremlin səbr kasası daşa da bilər.

Nəticə etibarı ilə Paşinyan daxildə Sərhəd Qoşunlarına əlavə şəxsi heyət qəbul edərək Rusiya sərhədçilərinə "əlvida" deyəcək, kənarda isə "Rusiyanın Ermənistanı ağır bir yükdən azad etdiyini" bəyan edərək ikibaşlı oynayacaq. Hətta ilk növbədə Rusiyaya "Zvartnots" hava limanından çəkilməyi xahiş edəcəkləri barədə açıqlamalar da verilir.

Onların guya Rusiya sərhədçilərini İran və Türkiyə ilə sərhəddə əvəz edəcəyi gözlənilir. 10 ildən çoxdur ki, işğalçı ölkədə sərhədlərini özlərinin mühafizə etməli olduqlarına dair müxtəlif səviyyələrdə səslənən bəyanatlara rast gəlirəm, lakin real nəticələr hələki yoxdur. Yaxın 10 ildə olacağını gözləmək də yanlış olardı. Tarixən ermənilər əsasən Rusiyanın maraqlarını təmin etmək üçün mövcud olublar. Digər missiyalar əsas məqsədin həyata keçirilməsinə xidmət edib.


1990-cı illərin əvvəllərində, Qarabağda müharibə davam edən zaman, sərhədlərin Rusiya tərəfindən qorunmasında əməkdaşlıq Ermənistan üçün bəlkə də faydalı idi, sərhədə cəlb edəcəyi təxminən 5000 nəfər şəxsi heyəti orduya cəlb edə bilirdi. Digər tərəfdən Türkiyə ilə sərhəddə Rusiya sərhədçilərinin olması Ankaranın Qarabağ münaqişəsinə müdaxilə etməsini əngəlləyirdi. Aydındır ki, belə bir hadisə baş versəydi, bu gün ayrı mövzudan yazmalı olardıq. Gənc Ermənistan çətin anlar yaşayaraq tarixin yaddaşına qovuşa bilərdi. Lakin hazırda bu məsələlər 25 ildir ki, sovuşub. Zatən İran tərəfindən Ermənistana yaxın 30 ildə nəinki təhdid olmayıb, əksinə müəyyən yardımlar edilib. Artıq Ermənistan rəhbərliyində 3 prezident dəyişib, 4-cü isə Baş nazir olaraq fəaliyyətdədir. Qondarma "Milli təhlükəsizliyiyə yönəlik Türkiyə təhdidi" tam aradan qalxıb, lakin yenə də sərhədlərdə Rusiya sərhədçiləridir. Deməli Rusiya Ermənistanın həm Türkiyə, həm də İran ilə münasibətlərinin normallaşmasından, dolayısı ilə onların təsiri altına düşməsindən və Kremlin orbitindən uzaqlaşa biləcəyindən ehtiyatlanır. Lakin İrəvan nə İranla, nə də Türkiyə ilə yaxınlaşır. Paşinyan hakimiyyəti birbaşa ABŞ-la yaxınlaşma xəttini götürüb. Bunu ABŞ prezidentinin məsləhətçisi Con Boltonun yanvarın 23-də Paşinyanı Baş nazir seçilməsi münasibətilə təbrik etməsi də sübut edir. Ermənistanın yeni hakimiyyəti "birindən boşanmamış, digəri ilə artıq evlənib". Lakin etiraf etmək lazımdır ki, bunu çox yaxşı bacardıqlarını dəfələrlə nümayiş etdiriblər. Qalıb patenti əldə etmələri...

Qərbin dəfələrlə təkid etdiyi Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması məsələsində Azərbaycan buna aşkar şəkildə, Rusiya isə qapalı şəkildə etiraz etdi. Bakının ən yaxın müttəfiqinin düşməni ilə münasibət qurmasını arzu etməməsi təbii idi. Bəs Moskvanın narahatlığının səbəbi nə idi? Niyə Kreml hər iki tərəfdaşının bir-birilə yaxşı münasibətlərə malik olmasını qəbul etməsin? Ermənistanın qonşuları ilə münasibətlərinin gərgin olması Moskvanın nəyinə lazımdır? Burada Rusiya sərhədçilərinin Ermənistanda iştirakının formulası yaranır: daim erməniləri "rus sərhədçilərin getdiyi halda hər tərəfdən sizi qonşularınız sıxışdıracaq, ən çətin anlarınız onda başlayacaq" kimi ssenarilərlə qorxutmaq Moskvanın İrəvanı daim orbitində saxlamaq üzrə real planının tərkib hissəsidir. Əslində İrəvan özü də bu plana inanmağa çalışır, əks halda bu ssenari 30 ilə yaxın keçərli olmazdı. Bunun bir adı var - mən istəyirəm ki, məni aldatsınlar.


Ermənistan konsitutsiyasında yazılıb ki, o müstəqil dövlətdir və öz sərhədlərini özü qorumalıdır. Rusiyanın müttəfiqləri arasında Qazaxıstan və Belarus da var və onlar da KTMT sərhədlərində yerləşir, lakin onlar həm dövlət sərhədlərini, həm də hava limanlarınndakı sərhəd keçid məntəqələrini özləri qoruyur. Bir anlıq təsəvvür edək ki, Putin Lukaşenkoya və ya hələ də mənəvi lider olan Nazarbayevə təklif edir ki, Sizin sərhədlərinizi və keçid məntəqələrinizi mən qoruyacam. Cavabı düşünmək belə mümkün deyil. Digər nümunə. Azərbaycan da Türkiyə və ya Pakistan ilə müttəfiqdir, lakin bizim sərhədlərimiz öz əsgərlərimiz tərəfindən qorunur. Yoxsa Gürcüstan sərhədlərini ABŞ qoruyur? Heç bir normal və suveren dövlət sərhədlərinin qorunması hüququnu digər dövlətə həvalə etmir. Bunun adı müstəmləkə olmaqdan başqa bir şey deyil.

İstənilən dövlətin sərhəddində digər ölkənin əsgərinin qoruması, ən yaxşı və yumşaq halda dövlətçiliyin olmamasını iddia etməyə əsas verir. Belə bir qul taleyi ilə yaşayan Ermənistanın özgə ordu əsgərini yetərincə yemləyən rəhbərlərinin suveren hüquqlardan daha çox bəhs etməsi nə qədər gülüncdür! Bu rəsmilərin hər dəfə "Zvartnots" beynəlxalq aeroportundakı "Ermənistan" keçid məntəqəsində qanunsuz pasport nəzarəti həyata keçirən rus əsgərlərini görəndə keçirdikləri hisslər mənə çox maraqlıdır. Kim necə istəyir elə də başa düşə bilər, lakin Ermənistan adında müstəqil və suveren dövlət hələlik mövcud deyil.


Bir neçə nəfər ağıllı opponent tapılacaq ki, mənə "Ermənistan hələ müstəqil deyil, 27 ildir 20% torpaqlarımızı zəbt edərək işğal altında saxlayır, müstəqil olsa nə edərdik?" kimi suallar verəcək. İndi özünüz düşünün: hətta müttəfiqi ilə sərhədlərini qoruya bilməyən bir dövlət, özündən 3-4 dəfə daha böyük hərbi-iqtisadi və insan resursuna malik ölkəyə qarşı müstəqil olaraq müharibəyə başlaya bilərdimi? Bu işğalda da ermənilər həmişəki kimi, sadəcə istifadə olunan bir alət və ya mexanizmdir.

Silahlı Qüvvələrin şəxsi heyətinin təminatında ciddi problemlərlə qarşılaşan Ermənistan ordusunun rəhbərliyi keçən ilin ortalarında ölkə rəhbərliyinə müraciət edərək əlavə insan resursu və ya digər güc nazirliklərinin yardımını xahiş etmişdi. İlk baxışdan hamı Ermənistan sərhəd qoşunlarının birbaşa funksiyasını yerinə yetirmək üçün nəhayət fəaliyyətə başlayacağını düşünərkən tam aidiyyəti olmayan bir vəziyyət yarandı.

İlk dəfə 2018-ci ilin avqustun 19-da xəbər yayıldı ki, 4 gündən sonra Ermənistan Daxil İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının bir bölməsi sərhəddə xidmətə başlayacaq. İrəvandakı bəzi polis məmurları Daxili Qoşunların 2016-cı ilin aprelində Qarabağdakı geriçəkilmə əməliyyatlarında iştirakını vurğulasalar da, yüzlərlə itki verən orduya bir nəfər də olsun itki verməyən Daxili Qoşunların qəhrəmanlığının nədən ibarət olduğunu deyə bilməyiblər. 22-ci Hrazdan xüsusi təyinatlı briqadasının döyüşdən qaçdığı bir vəziyyətdə, Daxili Qoşunların parlaq döyüş fəaliyyətlərinin nədən ibarət ola biləcəyini düşünmək belə insan beyninə durğunluq gətirir. Buna dair məlumatlara da rast gəlinmir. Təbii ki, sərhəd bölgəsinə xidmətə göndərilmə qərarı haqlı olaraq Daxili Qoşunların narazılığına səbəb oldu. 27 ildir ki, real olaraq öz funksiyalarını digərlərinə ötürən Sərhəd Qoşunlarının bu dəfə də "tuman altında qorunması" heç anlaşılan deyildi. Bəziləri narazılıq etsələr də işsizliyin hökm sürdüyü Ermənistanda qısa müddət ərzində potensial işsiz kimi real qurbana çevrilməmək üçün, Daxili Qoşunların ilk bölməsi Azərbaycanla təmas xəttində yerləşən Ermənistanın Tavuş bölgəsinə göndərilərək qulluğa başladı. Hazırda da Qərb istiqamətində işğalçı ölkənin polis bölmələri sərhəddə candərdi də olsa xidmət aparır. Erməni sərhədçiləri əslində heç Azərbaycanla sərhəddə də xidmət etmirlər.


Bəzi "Napaleon"lar iddia edirlər ki, erməni komandanlığı Daxili Qoşunları sərhəddə yerləşdirməklə Qarabağ ərazisində Azərbaycanın mümkün əsas zərbə istiqamətində daha çox qüvvə cəmləşdirmək imkanı əldə edir. Məgər bu ərazilərə Sərhəd Qoşunları göndərilsəydi, həmin cəmləşdirilən qüvvə sayı dəyişəcəkdi? Əsla yox. Hardasa razılaşmaq olar. Çünki Azərbaycanın əlində olan uzaq mənzilli artilleriya sistemləri hipotetik münaqişədə ümumqoşun ehtiyatlarının döyüşə yeridilməsinə asanlıqla mane olmaq imkanlarına malikdir. Lakin niyə görə sərhəddə sərhədçiləri deyil, Daxili Qoşunları göndərirlər? Və yaxud niyə güc strukturları birbaşa öz funksiyalarını deyil, onlara xas olmayan qeyri-spesifik funksiyaları daşıyırlar? Birmənalı cavab tapmaq elə də asan deyil. Amma cəhd edəcəyik.

İşğal altında olan Qarabağda və Azərbaycanla təmas xəttində Ermənistan ordusunun şəxsi heyətində kəskin çatışmazlıq səbəbindən Ermənistan rəhbərliyinin ön xətt yaxınlığında yerləşən kəndlərin sakinlərini döyüş növbətçiliyinə cəlb etməsi barədə əvvəllər də məlumatlar vermişik. Eyni problem təmas xəttində də mövcuddur.

Bu addımın atılmasının məqsədləri aşağıdakılardır:

1. Ön xətdə döyüş növbətçiliyində əsgər çatışmazlığının aradan qaldırılması;
2. Ermənistanın qarşılaşdığı demoqrafik fəlakətin qarşısının alınması;
3. İşsizlik ucbatından yerli gənc əhalinin xarici ölkələrə, əsasən də Rusiyaya axınının qarşısının alınması;
4. Bölgələrdə yaşayan və qeydiyyatda olan əhalinin sayının artırılması.



Düşmənin bir çox ön xətt hissə və bölmələri şəxsi heyətlə yalnız 30-35% təmin olunub, bir çox müşahidə məntəqələrindən şəxsi heyət tam çıxarılıb. Kameraların köməyi ilə hərbi personal çatışmazlığını aradan qaldırmağa çalışırlar. Odur ki, Ermənistanın ordu komandanlığının Daxili Qoşunları sərhəddə yerləşdirməklə Qarabağ ərazisindəki Azərbaycanın mümkün əsas zərbə istiqamətində ciddi bir qüvvə cəmləşdirmək imkanını istisna edirəm. Bu qüvvə maksimum 30-35% şəxsi heyət və texnika ilə komplektləşdirilən motoatıcı alaydan ibarət ola bilər. Belə bir komplektləşdirmə faizinə malik alay isə reallıqda gücləndirilən motoatıcı tabora qədər tam döyüşə hazır qüvvə deməkdir. Münaqişə zonasının perimetrini nəzərə alsaq, əsas zərbə istiqamətinə gücləndirilən motoatıcı taborun cəlb edilməsi, mümkün hərbi əməliyyatların gedişatına ciddi təsir göstərə bilməz.

Ermənistanın "Hraparak" qəzeti 2018-ci ilin oktyabrın 17-də yazır ki, təmas xəttində xidmət aparan Daxili Qoşunlarda narazılıq artır. Ermənistanda isti yorğan-döşəyə vərdiş edən polis əməkdaşları yeni şəraitə uyğunlaşa bilmirlər. İlk dəfə konsert, təntənəli çıxışlar, axçilərin avtobusların arxasınca su atması ilə cəmi 15 günlük xidmətə göndərilən polislər cəmi 2 ay sonra Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə getməkdən imtina etdilər. Xatırladım ki, 930 km-lik Azərbaycan- Ermənistan sərhədinin ən asan coğrafi zonası elə Tavuş ərazisidir. Nəticədə onlarla polis raport yazaraq müqavilərini ləğv etdi və polis orqanlarından ayrıldılar. Onlar döyüş növbətçiliyinə görə əlavə 32 min dram (66 ABŞ dolları) ödənişi almaqdan da imtina ediblər. Kütləvi axın təbii ki, rəsmi səviyyədə təsdiq edilmir.


Bu qədər çalxalanmaya və narazılıqlara baxmayaraq Ermənistan hakimiyyəti yenə də Sərhəd Qoşunlarının ön xəttdə çıxarılmasına imkan yaratmır. Bunun isə iki əsas səbəbi ola bilər:

1. Sərhəd Qoşunlarının döyüş hazırlığı sərhəd zastavalarında xidmət etməyə imkan vermir;
2. Sərhəd Qoşunlarının təchizatı dağlıq ərazilərdə xidmət aparmaq üçün uyğun deyil;
3. Sərhəd Qoşunlarının zabit, gizir və əsgərlərlə komplektləşdirilmə faizi, döyüş tapşırıqlarının növbəli şəkildə yerinə yetirilməsini istisna edir;
4. Hakimiyyət gənc əsgərlər arasında itkilərdən çəkinərək Sərhəd Qoşunlarını qorumağa məcburdur;
5. Böyük ehtimalla, ölkədə şəxsi heyət çatışmazlığını nisbətən azaltmaq üçün sağlamlığına görə məhdudiyyətləri olan çağırışçıların bir qismi Sərhəd Qoşunlarına göndərilir.



Ən sonuncu bəndin təsdiqinə aid yeni bir faktı diqqətinizə çatdırım. Ermənistanın hərbi komissarı general-mayor Henrik Muradyan keçən ilin oktyabrın sonunda dünyaya car çəkdi ki, əvvəllər xəstəliyə görə hərbi xidmətdən azad olunan 600 nəfər orduya göndərilib. Heç kim ondan soruşmadı ki, necə oldu ki, dünən yararsız hesab edilən çağırışçının bu gün yararlı olmasına dair qərar verilib? Nəzərə alsaq ki, Ermənistanda iki dəfə hərbi xidmətə çağırış keçirilir, hər bir çağırışçı 2 il xidmət edir, hər çağırışda da 600 nəfər sağlamlıq məhdudiyyəti olan gənc xidmətə göndərilir, o zaman eyni zamanda Ermənistan Silahlı Qüvvələrində 2400 nəfərə yaxın nizami xidmətə yarasız əsgərin qulluq etdiyi məlum olar. Lakin başqa bir məsələ də mövcuddur. Ermənistanın hərbi komissarı general-mayor Henrik Muradyan bu qədər məhdudiyyəti olan çağırışçıların hansı qoşun növlərinə xidmətə göndərildiyi barədə məlumat vermir. Ermənistanda əsgər valideynlərinin orduda baş verən itkilərə, xüsusilə xəstə əsgərlərin orduya cəlb edilmələri nəticəsində həlak olmalarına qarşı sərt reaksiyası hökumətə yaxşı məlumdur.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: