"Hərb-tarixi" sözünə uyğun 1242 nəticə tapıldı!

Rusiyalı alim: “Azərbaycan və Ermənistanın indiki yavaş-yavaş gedən müharibəsi uzun müddət davam edə bilər, amma…”

2019/11/17346-1573545662.jpg
Oxunub: 1480     12:59     12 Noyabr 2019    
Erməni jurnalist Rusiya Elmlər Akademiyasının aparıcı alimi, tarix elmləri doktoru, Qafqazşünaslar Elmi Birliyinin sədri Aleksandr Krilovdan müsahibə alıb.

Ordu.az “Haykakan Jamanak” nəşrinin əməkdaşının Krilovdan götürdüyü müsahibəni təqdim edir:

- Cənab Krılov, Siz Qafqazşünaslar Elmi Birliyinin prezidenti kimi fəaliyyət göstərirsiniz və Qafqaz bölgəsindəki mövcud problemlərlə, belə deyək, elmi-analitik səviyyədə tanışsınız. Bu gün bölgənin hansı geosiyasi çətinliklərlə üzləşdiyini və bu çətinliklərin aradan qaldırılmasında Ermənistanın rolunu ifadə etməklə ümumiləşdirə bilərsinizmi?

- Qafqaz bölgəsinə qarşı aparılan geosiyasi çağırışlar onun coğrafi mövqeyinə birbaşa təsir göstərir. Qafqaz Qara və Xəzər dənizləri arasında yerləşir, qonşu dövlətləri Rusiya, İran və Türkiyədir. Yaxın Şərqin qeyri-sabit bölgəsinə yaxın olması, Cənubi Qafqazda “dünya xilafəti”nin yaradılmasının tərəfdarlarının fəallaşması və müxtəlif terror qruplaşmalarının olması bu problemdə böyük rol oynayır.

Başqa bir problemin ortaya çıxması bölgədəki gərginliklərin, məsələn, dövlətlərarası münaqişələr və ayrı-ayrı dövlətlər arasındakı fikir ayrılıqları, xarici sarsıntılarla nəticələnir.

Hazırda Yaxın Şərqdə və Suriyadakı vəziyyət beynəlxalq terror hərəkatı üçün o qədər də müsbət yöndə inkişaf etmir. Aydındır ki, “dünya xilafəti”nin tərəfdarları getdikcə zəifləyir və bu, Cənubi Qafqazdakı terror qruplaşmalarının kütləvi işğalının keçmişdə qaldığı qənaətinə gəlməyə imkan verir.

Bununla belə, az tanınan terror təhlükəsi həm Cənubi Qafqazda, həm də dünyada əsas təhlükəsizlik təhdidi olaraq qalır.

- 2018-ci ildə hakimiyyət dəyişikliyi baş verəndə bir çox rus analitiki və politoloq dairələri Ermənistanın tezliklə xarici siyasət istiqamətini dəyişdirəcəyini və Cənubi Qafqazdakı qüvvələr balansının pozulacağını proqnozlaşdırdılar. Bu proqnozların həyata keçmədiyini görürük. Ermənistan Rusiyanın bölgədəki yeganə strateji müttəfiqi olaraq qalır. Yeni qüvvələr hakimiyyətə gələndən bəri Rusiya-Ermənistan münasibətlərində hər hansı bir dəyişiklik görürsünüzmü?

- Düz deyirsiniz, Ermənistandakı hakimiyyət dəyişikliyi Rusiyada böyük narahatlıq və ehtiyatla qəbul edildi. Çoxları bunu kənardan idarə edilən və anti-Rusiya qüvvələrin hakimiyyətə gətiriləcəyi kimi ehtimal edilən rəngli bir inqilab kimi dəyərləndirdi. Yalnız Gürcüstan və Ukraynadakı hadisələr deyil, həm də erməni müxalifəti tərəfindən Ermənistanın KTMT və AİƏT qurumunu tərk etməsi ilə bağlı yaydığı tələb şüarları da bunu deməyə əsas verirdi. Bu narahatlıqlar hələ də Rusiya informasiya platformasında mövcuddur.

- Son müsahibələrinizdən birində deyibsiniz ki, erməni informasiya sahəsini yaxından izləyən hər kəs hakimiyyət dəyişikliyindən əvvəl Qafqazdakı Rusiya siyasətini işıqlandırmaq üçün istifadə olunan tonu xatırlamalıdır. Təxminlərinizə görə, bu ifadə tonu üsyançı, qalmaqallı və bəzən hətta təhqiredici idi, amma hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu mühit aradan qaldırıldı. Sizcə, keçmiş hakimiyyət Rusiya əleyhinə fikirləri qızışdırırdımı? Əgər belədirsə, bu nə məqsədlə edilirdi?

- 2010-cu illərin əvvəllərində erməni KİV-lərində vəziyyətin təhlilinə həsr olunmuş daha əvvəlcədən yazdığım məqaləyə istinad etmək istərdim. “Analitikon” jurnalında (№ 8, 2013) qeyd etmişdim ki, Ermənistan mediasının əksəriyyəti nüfuzlu insanların dar bir dairəsinin nəzarəti altındadır. Moskva Ermənistan mediası tərəfindən Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin qiymətləndirilməsini təhlil edərkən bu amili nəzərə alır. Nəzarət olunan erməni mediasının istifadə etdiyi bir sıra təbliğat fikirlərini aşağıdakı tezislərə sıralamağın mümkün olmadığını qeyd etməmək mümkün deyil:

Rusiya Ermənistan üçün etibarlı təhlükəsizlik təminatçısı hesab edilmir.

Rusiya ilə münasibətlərin Ermənistan üçün xüsusi bir xüsusiyyəti yoxdur, Rusiya ABŞ, Aİ, İran və digər dövlətlər kimi Ermənistan üçün müttəfiq ölkə olmaqdan başqa bir şey deyil.

Rusiya erməniləri mütəmadi olaraq alçaltdıqları və öldürdükləri gələcəyi olmayan vəhşi bir dövlətdir. Keçmişdə Rusiya ermənilərin bütün müsibətlərinə və faciələrinə görə (hətta əsas günahkar) günahkardır. Rusiya ilə iqtisadi əlaqələr ziyandan başqa Ermənistana fayda gətirmir.

Rusiya Ermənistana təzyiq göstərmək üçün sosial-iqtisadi qollardan (qazın qiyməti, əmək bazarı və s.) istifadə edir, Ermənistanı AİƏT və İT inteqrasiya layihələrinə qoşulmağa məcbur edir. Bu layihələr təbiətcə imperialist xarakter daşıyır, SSRİ-nin bərpasına yönəldilib, Ermənistanın maraqlarına cavab vermir və müstəqilliyini təhdid edir.

Yalnız “Avropa yolu” və avtoritar Rusiya ilə ittifaqdan imtina Ermənistandakı vəziyyəti yaxşılaşdıra və tarixi bir perspektiv təmin edə bilər.

ABŞ və Aİ Ermənistanın bütün problemlərini (Türkiyə sərhədinin açılması, Qarabağ probleminin həlli, maliyyə yardımı və s.) həll etmək iqtidarındadır.

Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin bu cür işıqlandırılması Rusiyaya qarşı yüksək səviyyədə təşkil olunmuş informasiya müharibəsini xatırladır. Moskvada belə bir məlumat bazası rəsmi İrəvanın vaxtaşırı səsləndirdiyi Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin yüksək qiymətləndirilməsi və bənzərsizliyi barədə deyilənlərin səmimiliyinə şübhə yaratmaya bilməz.

- Cənab Krılov, düzünü desəm, hesab edirəm ki, Rusiya mediası bu gün Ermənistan haqqında eyni cür məlumat bazasına malikdir, bəzən təhqiramiz və yersiz olan ifadələr vurğulanır. Ən parlaq nümunələrdən biri də Rusiyanın aparıcı KİV-ləri tərəfindən Köçəryanın işinin açıq şəkildə birtərəfli işıqlandırılmasıdır. Sizcə bu niyə baş verir? Bu, xüsusən də erməni izləyicilərinin rəsmi Moskvanın Rusiya mediası ilə danışdığına inamını nəzərə alsaq, anti-Rusiya əhval-ruhiyyəsi üçün zəmin hazırlaya bilər.

- Erməni mövzularının işıqlandırılmasında bugünkü Rusiya media sahəsinin xüsusiyyətlərini formalaşdıran bir neçə səbəb var.

Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi nəticəsində yaranan izlər – “Soros intriqası”, “rəngli inqilab” və sair - hələ də geniş yayılıb.

Müasir qlobal medianın özəllikləri də diqqətdən yayınmamalıdır. Media əsasən qalmaqallı informasiya təminatına meyllidir, qəsdən yalan məlumat yayır və sağlam tənqid əvəzinə hakimiyyətə ləkə atırlar. Bu yanaşmanı həm Ermənistan, həm də Rusiya hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətini işıqlandırma prosesində tam müşahidə etmək olar.

- Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mümkün həllindən danışarkən, tərəflərin üç yolu olduğuna dair fikir bildirdiniz. Bunlar, hərbi yol – sülh qaydalarını diktə edən müharibədə qalib gələn tərəf, eyni zamanda sülh qaydalarını, Qərbin öz maraqları naminə səy göstərməyə meylli olduğu sülhməramlı qüvvələrin istifadəsini, üçüncüsü, sülh danışıqlarını və kompromislərdir. Sizcə, mövcud vəziyyətdə dəyişikliyə səbəb ola biləcək bir yanaşma varmı?

- Mövcud vəziyyətdə problemin qarşılıqlı surətdə faydalı həlli barədə danışmaq qeyri-realdır. Əksinə tərəflər mövqelərini ən yüksək həddə sərtləşdiriblər. Paşinyan əslində “öz müqəddəratını təyinetmə” mövzusunu gündəmdən çıxardı. Onun “Qarabağ Ermənistandır, Vəssalam”, deyə verdiyi bəyanat, konfliktin xarakterinə uyğundur, burada ifadənin sitat gətirilməsindən asılı olmayaraq münaqişəni dövlətlərarası olaraq təyin etməsi deməkdir. Bunun ardınca, Azərbaycan prezidenti Qarabağın Azərbaycan olduğunu söylədi və nida işarəsi ilə yanaşı, Ermənistanın bütün ərazilərinin tarixən Azərbaycana məxsus olması barədə sözlərini davam etdirir. Belə bir vəziyyətdə münaqişə edən cəmiyyətlər arasındakı düşmənçiliyin azaldılmasının və münaqişənin sülh yolu ilə həllinin mümkün olacağına ümid etmək olmaz.

Sülhməramlı qüvvələrin seçimi getdikcə daha az ehtimal olunan olur. Bu ssenari Amerikanın Yaxın Şərqin sərhədlərini yenidən tərtib etməyi planlaşdırdığı zaman birqütblü bir dünya kontekstində müzakirə olunurdu. İndi vəziyyət kəskin şəkildə dəyişib və heç kim bu seçimi xatırlamır. Beləliklə, Ermənistan və Azərbaycanın indiki yavaş-yavaş gedən müharibəsi uzun müddət davam edə bilər. Vəziyyəti dəyişə biləcək möcüzəvi bir yanaşma hələ görülmür. Ancaq Yaxın Şərqdəki hadisələr vəziyyəti dəyişdirə bilər. Bu gözlənilməz olaraq qalır və Cənubi Qafqaza kəskin təsir göstərə bilər. Gümrüdəki 102-ci Rusiya hərbi bazasının hərbi potensialının iki dəfə artırılması Ermənistana qonşu dövlətlərdə baş verə biləcək köklü dəyişikliklərə hesablanmış ola bilər.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Rusiya   İnformasiya-müharibəsi   Böhran