"BMP-1" sözünə uyğun 127 nəticə tapıldı!

Atəşkəs kontekstinə nişangahdan baxış - HƏRBİ ESKPERT (III Yazı)

2019/02/ordu_-1550575091.jpg
Oxunub: 4743     15:06     19 Fevral 2019    
(III yazı. II yazını BURADAN oxuya bilərsiniz)

2008-ci illərin neft bazarı neft məhsullarının yüksək qiyməti ilə yadda qaldı. Bu da Azərbaycana öz müdafiə xərcləri üçün daha böyük vəsaitlərin sərf olunması üçün zəmin yaratdı. Bu məbləğ 2011-ci ildə 3,1 milyard dollar, 2013-cü ildə isə 3,7 miyard dollar həcminə qədər yüksəldi.

2015-ci ildə isə Azərbaycan əsas lazımi hərbi vəsait və texnikalara sahib olduqdan sonra, həbi xərclərin illik 1,5-1,7 milyard həcmində saxlanılmasına qərar verdi. Dövlət büdcəsindən ayırmalardan əlavə, Azərbaycanın hərbi xərclərinə və müdafiə sənayesinə könüllü yardımların da daxil olma tendensiyası var. Bu da əsasən təxminən 100 miyon dollar civarındadır.


2011-2014-cü illər ərəfəsi dollar ekvivalenti ilə 2000-ci illərin silah və texnika idxalı ilə müqayisədə 12-15 dəfə çoxalmışdı. Bu zaman Azərbaycan möhtəşəm silah kontraktları imzalayaraq Rusiya, Türkiyə, İsrail və bir sıra qərb ölkələri ilə hərbi-texniki sahədə əlaqələr qura bildi. Belə ki, bildirildiyi kimi 2011-ci ilin hərbi xərclərindən 1,4 miyard dollar yeni silah və texnikaların alınması üçün istifadə olunmuşdu. Bundan əlavə Müdafiə Sənayesi Nazirliyinə də böyük həcmli sərmayələr yatırıldı ki, bu da sənayenin inkişafına və bir sıra hərbi təmayüllü məhsulların daxildə istehsalına təkan verdi.

2015-ci ilin hərbi xərclərinin azaldılması dövründə isə böyük diqqət Müdafiə sənayesinin daxilində bir sıra ölkələrin texnikasının lisenziyalı şəkildə yığılması və daxili istehsal olaraq bir sıra ehtiyat hissələri, o cümlədən silah, texnikanın təkmilləşdirilərək əsaslı təmiri prossesləri keçirildi.

2012-ci ilin iyulunda bəyan edildiyi kimi, 2010-cu ildən rəsmi Bakı xarici dövlətlərlə texnika və silah alışı üzrə 3,4 milyard dollarlıq maliyyə sərf edib. Bunun 1,6 milyardı İsrail, 1,1 milyardı Rusiya, 300 milyonu isə Türkiyə ilə olub. Bundan əlavə Ukrayna, Belarus və CAR (Cənubi Afrika Respublikası) da bu sıradadır.


Rusiya 2000-ci illərdə faktiki olaraq Azərbaycanla arasında olan hərbi-texniki əməkdaşlığa dair embarqonu təmamilə ləğv etdi. Bu 2008-ci il iyulun 29-da Moskvada Rusiya-Azərbaycan dövlətlərarası hərbi-texniki əməkdaşlıq komissiyasının iclasında baş verdi. Bundan sonra isə belə iclaslar mütəmadi hal aldı. HTƏ (Hərbi-Texniki Əməkdaşlıq) haqda dövlətlərarası razılaşmadan sonra Azərbaycan və Rusiya arasında bir neçə layihə paketi baş tutdu. Bu paket çərçivəsində Azərbaycan yeni model texnikaların alınmasına start verdi.

Belə ki Azərbaycan tərəfi 2013-cü ildən 2017-ci ilə qədər 100 ədəd yeni T-90S tankları, 118 ədəd yeni BMP-3 piyadanın döyüş maşınları, 230 ədəd BTR-82A zirehli transportyoru, 166 artilleriya sistemi əldə etdi. Bu artilleriya sistemlərinə 18 ədəd 152 mm-lik 2C19M “MSTA-C”, 18 ədəd 120 mm-lik 2C31 VENA özüyeriyən toplar, 18 ədəd 300 mm-lik 9A52 SMERÇ yaylım atəş sistemi, 24 ədəd ağır odsaçan sistem TOS-1A, budan əlavə 152 mm-lik 2A65 tipli qoşqulu haubitsa MSTA-B, 122 mm-lik 2C12 tipli daşınabilən SANİ minaatanları, 2 divizion 9K123 tipli özüyeriyən tank əleyhinə kompleks “Xrizantema-S”, avtotransport, mühəndis avadanlıqları, zirehli təmir-təxliyyə maşınları BREM-1M və BREM-L, minalı ərazidə yol açan mühəndis maşını İMR-3M və sursatlar, başqa böyük paketə isə Azərbaycan tərəfinin aldığı müasir helikopterlər daxildir.


2010-cu ildə Rusiya ilə 24 ədəd müasir döyüş helikopteri olan Mi-35 və 71 ədəd Mi-17-1V (40 ədəd HHQ, 20 ədəd Dövlət Sərhəd Xidməti, 6 ədəd Dövlət Mühafizə Xidməti və 5 ədəd DİN üçün) razılaşma baş tutdu. Razılaşmadan irəli gələn paketlər çoxluğunda başqa silah və texnika alışı, lisenziyalı istehsalı da var ki, zaman keçdikcə bu paketlərin icrası reallaşıb.

2010-cu ilin noyabr ayında baş tutan razılaşma əsasında Azərbaycan 120000 ədəd AK-74M avtomatının lisenziyalı istehsalına başladı. Razılaşma tarixi 2021-ci ilə qədər qüvvədədir. 2016-cı ilin oktyabrında ölkə prezidenti Rusiya ilə 2009-cu ildən etibarən imzalanmış silah sazişlərinin ümumi dəyərinin 5 milyard dollar həcmində olduğunu bəyan etdi.

Azərbaycan müasir dövrdə öz silahlı qüvvələrini keyfiyyətli və yeni texnoloji avadanlıq, innovativ texnika və digər modern hərbi ləvazimatla təmin etmək üçün keçmiş SSRİ respublikalarından əlavə, dünya dövlətlərinə də çıxa bildi ki, bunu da düşmən ölkə barəsində demək olmaz. Növbəti tərəfdaş və hərbi əməkdaşlıq subyekti İsrail dövləti oldu.


2005-ci ildə iki dövlət arasında razılaşma imzalandıqdan sonra 2008-ci ildən aktiv fəaliyyət dövrü başladı. İlkin olaraq 2006-2007-ci illərdə “Aeronautics Defense Systems” böyük həcmdə layihə təsdiq etdi ki, bu layihə çərçivəsində kiçik ölçülü “Orbiter-2M” və böyük ölçülü “Aerostar” PUA-ları (Pilotsuz Uçuş Aparatı) ölkəmizə gətirildi. 2009-2010-cu illərdə isə satınalmalarla yanaşı bu tip aparatların Azərbaycanda istehsalı da reallaşdırıldı.

Azərbaycanın güc strukturları və Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr üçün 2008-ci ildə İsrail dövlətindən 5.56 mm-lik avtomatik İMİ TAR-21 “Tavor” tüfəngləri, 9 mm-lik UZİ avtomatik tapançaları, yüngül zirehli maşınlar olan “Sufa” AİL və 30 ədəd yüngül yükdaşıma avtomobilləri olan AİLA alındı.

2008-2009 cu illərdə İsraildən “İsrael Military İndustries” (İMİ) korporasiyasının məhsulu olan 18 ədəd çoxtəyinatlı reaktiv yaylım atəşi sistemi olan LYUX alınaraq, KAMAZ avtomobilərində quruldu. Bu sistemlər 122 mm-lik BM-21 “Qrad”da da istifadə olunan reaktiv mərmilərdən, 160 mm-lik İMİ LAR-160Mk 4, yaxud ACCULAR (Maksimal atəş uzaqlığı 45 km) və ya İsrail istehsalı 306 mm-lik İMİ EXTRA (Maksimal atəş uzaqlığı 150 km) tipli mərmilərdən atəş aça bilir. Bakıda keçirilən hərbi parad zamanı bu 3 sistem “Dolu-1”, “Leysan” və “Şimşək” adı altında Azərbaycan əhalisinə və dünyaya göstərildi.


2008-ci ildən İsrail dövlətindən kiçik saylarla “SoltamSystem” (2010-cu ildən “Elbit Systems”in tərkibinə daxil edilib) istehsalı olan artilleriya sistemlərinin alışına başlanıldı. Bunların tərkibinə 5 ədəd 155/52 mm-lik avtomobil şassisində olan ATMOS haubitsaları, 10 ədəd 120 mm-lik avtomobil şassisində olan CARDOM minaatanları daxil idi.

2008-ci ildə “Elbit Systems” ilə Azərbaycan hökuməti arasında daha bir böyük layihə imzalandı. Bu layihə əsasında 10 ədəd uzunmüddətli uçuşa malik “Hermes-450”, 2016-2017-ci illərdə 2 ədəd ağır “Hermes-900” PUA-sı alındı.

Bu şirkət tərəfindən Sovet tipli zirehli texnikaların təkmilləşdirilməsinə də start verildi. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına daxil olan “Aslan” variantı təkmilləşdirilərək T-72 tanklarının bir hissəsi SİM-2 layihəsi adını aldı. Bu layihə əsasında Azərbaycan tankları, komandir və tuşlayıcının teplovizion aparatlarına, təkmilləşdirilmiş atəşin idarə olunması sisteminə, tanınma qurğusuna və yeni rabitə sisteminə malik oldu. Tanklar vahid standart olan “Kontakt-1” dinamik qorunma sistemi ilə təhciz olundu.


BMP-2 piyada döyüş maşınlarının müasirləşdirilməsi, komandirinin və tuşlayıcının naviqasiya sisteminin təkmilləşdirilməsi işlərini də İsrail şirkətlərindən biri olan “Azimuth Technologies” yerinə yetirdi. Bu zaman 40 ədəd BMP-2 döyüş maşını belə modernləşdirməyə məruz qaldı. 2010-cu ildə “Elbit System” tərəfindən “Matador” və “Marauder” zirehli maşınlarında quraşdırılmaq üçün məsafədən idarəetmə döyüş modulları təqdim edildi. Bu modullarda 12.7 və 14.5 mm-lik pulemyotlar quraşdırıldı.

Bu illərdən sonra Azərbaycan İsrailin dövlət müdafiə birliyi olan “Israel Aerospace Industries” (IAI) və “Rafael”lə daha sıx əməkdaşlığa başladı. 2010-ci ilin yanvar ayında İsrail Müdafiə Nazirliyinin eksport agentliyi olan SİBAT-la, müxtəlif silah, texnika və ləvazimatlar alınması üçün ümumi məbləği 1,6 milyard olan razılaşma imzalandı.


Bu paketə daxildir:

1. 5 dəst IAI “Searcher” MK-2 taktiki və 16 ədəd uzunmüddətli uçuşa malik olan “IAI Heron” tipli PUA-lar;
2. Birdəfəlik zərbə PUA-sı olan “IAI Harop” və “Harpi”;
3. 1 divizion yeni müasir zenit-raket kompleksi olan uzaqmənzilli “Barak-8”;
4. 2 batareya yaxın mənzilli zenit-raket kompleksi olan “Spyder-SR”;
5. 2 “IAI EltaELM2288” AD STAR tipli radiolokasiya sistemi;
6. 2 “IAI Elta ELM2080 Green Pine” tipli raket hücumundan xəbərdarlıq radiolokasiya sistemi;
7. Müəyyən sayda “Rafael Spike-MRLR” və IAI LAHAT tank əleyhinə raket kompleksləri;
8. “Rafael Spike-NLOS” taktiki raket kompleksləri;
9. Müəyyən elektron və elektro-optik sistemlər.


Beynəlxalq ekspertlərin fikrinə görə, bu kimi sistem və silah növlərindən Azərbaycan ordusu aprel döyüşlərində uğurla istifadə edib. IAI məlumatlarında (sifarişçinin adı məxfi saxlanılmaqla) qeyd olunur ki, bu razılaşma paketinin qiyməti ilkin olaraq 1,1 milyard dollar, 2 ədəd RLS ElM-2080 üçün isə 500 milyon dollar olub. Sonrakı il, yəni 2016-cı ildə Azərbaycan müasir və yeni texnologiyalı “Barak-8” (Barak-LR. Azərbaycan seqmentində İldırım) zenit raket kompleksinə sahib olub. Bu, bir divizion - 12 buraxıcı qurğu və 75 raket deməkdir.

2014-cü ildən Silahlı Qüvvələrin və Dövlət Sərhəd Xidmətinin Mİ-17 helikopterləri İsrail istehsalı olan, elektro-optik təyinetmə və tuşlama stansiyası olan MOSR-3000D və lazer yarımaktiv tuşlanma sistemli IAI LAHAT (“Sky Bow”) tank əleyhinə raketləri ilə təhciz olundu.


Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan helikopter variantlı (“SkyBow”) LAHAT kompleksinə yiyələnən ilk dövlətdir. 2016-cı ildən başlayaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin arsenalına İsrailin “Plasan” şirkətinin istehsalı olan “Sand Cat” zirehli döyüş maşınları daxil oldu ki, bu maşınlar əsasən Ford F550 tipli avtomobillərin bazasında hazırlanıb. 60-dan çox idxal olunan bu maşınlarda “Rafael Mini Samson” 12.7 mm-lik məsafədən idarəolunan döyüş modulu, yaxud “Rafael Samson MlS” tank əleyhinə raket kompleksi, “Spike-LR” və ya elektro-optik müşahidə sistemləri qurulub.

Bundan başqa İsraillə böyük razılaşmalardan biri olan, 2011-ci ildə SİBAT-la imzalanmış layihəyə görə, “Israel Shipyards” tərəfindən Azərbaycanın sahil müdafiəsi xidməti üçün 6 ədəd “ShaldagMk V” itisürətli katerlərinin və OPV 63 (“Saar 62”) tipli keşikçi katerləri hazırlandı. Bu tip katerlərin silahlanmasına daxil olan gəmi tipli 25 km atəş uzaqlığı olan “Rafael Spike-NLOS” raketləri ilə təhciz olunmuş “Rafael MLS NLOS” raket kompleksləri və “Rafael Mini Typhoon” (12.7 mm-lik pulemyotlarla) qurğuları da İsrail tərəfindən təmin olunub.


Üstəlik katerlərdə 23 mm-lik ZU-23 zenit topları ilə təmin edilmiş “Rafael Typhoon” qurğuları da var. Gəmiqayırma layihələri bununla bitmədi. 2016-cı ildə Azərbaycan “Israel Shipyards” şirkəti ilə öz HDQ-si üçün 2 ədəd 72 metrlik “Saar-72” tipli raket korvetlərinin hazırlanması üçün də razılaşma imzaladı. Bu korvetlər İsrail istehsalı olan “Gabriel MK5 ANAM” gəmi əleyhinə raket kompleksləri ilə təhciz edildi.

2016-cı ildə Azərbaycan İsrailin kiçik korporasiyalarından biri olan “Blue Bird Aero Systems”lə birlikdə kiçik gövdəli “ThunderB” tipli PUA-ların da idxal olunması üçün razılaşma imzaladı. Hal-hazırkı dövrdə İsrail-Azərbaycan hərbi əməkdaşlığı davam etməkdədir.


Hazırda da İsrailin “Aeronautics Defense Systems”lə iş birlikləri davam etdirilir. Belə ki, kiçik gövdəli “Orbiter-2”, “Orbiter-4” PUA-larının bazasında birdəfəlik zərbə PUA-sı olan “Orbiter İK”ların (Zərbə-K) müştərək istehsalı aparılır. Yaxın günlərdə İsrail şirkəti ilə öz ölkəsində aparılan araşdırmalar bu layihənin davamlığına təsir göstərsə belə, İsrail Müdafiə Nazirliyinin işə qarışması nəticəsində 20 miyon dollarlıq layihənin davam etdirilməsinə qərar verildi.

2016-2017-ci illərin əvvəlində rəsmi Bakıya “Elbit Systems”in istehsal etdiyi 120 mm-lik “Spear MK2” tipli minaatanların yeni hissəsi gətirildi. Bu miaatanlar “Sand Cat” və modernləşdirilmiş BTR-70 zirehli maşınlarında quruldu.

2016-cı ilin sonlarında Azərbaycan Müdafiə Sənayesi naziri Yavər Camalovun verdiyi məlumata əsasən, Azərbaycan tərəfi İsrail Müdafiə Nazirliyinin balansında olan SİBAT şirkəti ilə İsrailin raket hücumundan taktiki müdafiə sistemi olan “Dəmir Qübbə” (“İron Dome”) tipli qurğularından 6 batareya alınması üçün razılıq əldə edib. Bu razılığın müddəaları hazırkı günə qədər məxfi saxlanılır.

Bundan əlavə müasir dövrdə Azərbaycan İsrailin “Aerokosmik Sənayesi” şirkətindən LORA (Long-Range Artillery Missile) əməliyyat taktiki raket kompleksi alıb ki, bu raketlər də döyüş başlığından asılı olaraq maksimum 300-400 km, minimum 30 km-də yerləşən hədəfləri vura bilir.


Hərbi-texniki əməkdaşlıq fonunda qırılmaz tellərlə bağlanan və iki dövlət-bir millət anlamı ilə yaşayan Türkiyə və Azərbaycan Qafqazlar üçün ən nümunəvi bir əməkdaşlıq simvoludur. Hələ 1990-1992-ci illərdə Türkiyə ilə Azərbaycan arasında ilkin razılaşmalar var idi ki, bu da hərbi təlim və tədris xəttini əhatə edirdi. 2003-cü ildə isə Türkiyə Azərbaycan sərhəd qoşunlarının təkmilləşdirilməsi prosesinə öz töhfələrini verdi.

Bundan sonra 2010-cu ildə “ikitərəfli strateji tərəfdaşlıq” haqqında saziş imzalanandı və bu əməkdaşlıq daha aktiv fazada inkişaf etməyə başladı. 2010-cu ildə Türkiyənin OTOKAR şirkəti ilə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi arasında imzalanmış razılaşmaya görə, Türkiyə tərəfi Azərbaycana 35 ədəd yüngül zirehli “Cobra”, 37 ədəd zirehli avtomobil “Akrep ZRT” (“Land Rover” 130 avtomobilinin bazasında) və 51 ədəd xüsusi təyinatlı avtomobil olan “Engerek” (“Land Rover” 110 avtomobilinin bazasında) göndərdi. Bu maşınlar tam olaraq 2011-ci ildə sifarişçiyə çatdırılıb.


2012-ci illərin əvvəlində təkrar olaraq “Cobra” avtomobillərinin yeni sayları Azərbaycana göndərildi. Bununla Azərbaycanda bu tip maşınların orduda, güc strukturlarında sayı 120-yə çatdı. Bundan əlavə OTOKAR şirkətinin istehsalı olan “Land Rover” avtomobilləri də Azərbaycana çatdırılıb.

2010-cu ildə Türkiyənin hərbi-sənaye şirkətlər qrupuna daxil olan ROKETSAN şirkəti ilə Azərbaycan arasında 244 miyon dollarlıq layihə imzalandı ki, bu layihə çərçivəsində Azərbaycan böyük sayda reaktiv yaylım atəşi sisteminə malik oldu. Bunlardan 30 ədəd 107 mm-lik yüngül T-107 (Azərbaycan variantında Boran), 40 ədəd 122 mm-lik T-122 döyüş maşını, 21 ədəd 302 mm-lik T-300 “Qasırğa” tipli döyüş maşınları idi. Axırıncı modellər “Kamaz 63502” avtomobillərinin bazasında quruldu.

2016-cı ildən başlayaraq ROKETSAN rəhbərliyinin verdiyi açıqlamaya görə, 40 km-ə qədər məsafəyə uça bilən 122 mm-lik özütuşlanan mərmilər, 90-110 km-ə qədər uça bilən 302 mm-lik mərmilərin yeni dəsti Azərbaycana təhvil verilib.


Bundan əlavə məlumat verilir ki, Azərbaycan tərəfi ilə yeni T-300 “Qasırğa” tipli reaktiv yaylım atəşi sistemləri üçün razılaşma imzalanıb. 2014-cü ildə bir sıra dünya KİV-lərində Türkiyənin hələ istehsalı başa çatmamış UMTAS və OMTAS tank əleyhinə (orta və uzaq mənzilli) raketlərinin də ilk idxalçısının Azərbaycan olacağı haqda məlumatlar yayılırdı.

Türkiyənin bir sıra hərbi sənaye şirkətləri içində ASELSAN şirkəti Azərbaycanla əməkdaşlığının daha çox yaşı var. Hələ 1998 ci illərdə ASELSAN Bakıda müştərək istehsal sahələri yaradaraq silahlı qüvvələri və güc strukturlarını rabitə vasitələri, optik nişangahlar, gecəgörmə vasitələri ilə təmin edirdi. 2017-ci ildə ASELSAN tərəfindən Azərbaycan HHQ-yə məxsus Mi-17-1B helikopterinin modernləşdirilmiş nümunəsi ordu sınaqlarını keçmək üçün təqdim olundu.

Bununla yanaşı ASELSAN istehsalı olan ASELSAN SARP məsafədən idarəolunan döyüş modulları xüsusi təyinatlı qüvvələrin avtomobillərində qurulmaq üçün təqdim olundu. 2017-ci ildən ölkənin HDQ-si üçün 30 mm-lik idarəolunan tənzimlənmiş artilleriya qurğusu olan ASELSAN mühafiz və gecə-gündüz atəşin idarə olunması sistemi ASELSAN GUARD təqdim olundu.


Türkiyənin daha bir müdafiə sənayesi şirkəti olan “Makina və Kimya Sənayesi Teşkilatı” (MKEK) 2008-ci ildən sonrakı dövrdə Azərbaycana böyük həcmdə sursatlar ixrac etməyə başladı. 2013-2014-cü illərdə MKEK güc strukturları üçün 200 ədəd 7.62 mm-lik snayper tüfəngi olan “Bora-12” (MKEK JNG-90) təmin edərək, həmin ildə Azərbaycanla müştərək olaraq 12.7 mm-lik snayper tüfənglərinin, piyada əleyhina qumbaraatanların və 60 mm, 81 mm-lik minaatanların istehsalına başladı.

Bu gün də Türkiyə Müdafiə Nazirliyinin balansında olan və müdafiə sənayesi xətti ilə çalışan şirkətlər Azərbaycan ordusu və müdafə sənayesi üçün müxtəlif razılaşma və müştərək istehsallarda iştirak edirlər. Bu kimi razılaşmalar hər zaman Ermənistan dövləti tərəfindən qıcıqla qarşılansa belə, həm siyasi, həm hərbi müstəvidə işğalçının bu prosseslərə maneçilik cəhdləri sıfıra bərabərdir.

Azərbaycan atəşkəs dövründə özünün iqtisadi və siyasi kursunu yüksəltməklə, bir sıra regiondan kənar və uzaq dövlətlərlə də silah və texnika razılaşmalarını həyata keçirib. Bu ölkələrdən biri də Cənubi Afrika Respublikası idi. Bu ölkənin dünya silah bazarına davamlı surətdə irəliləyən şirkətlərindən biri olan “Paramount-Group” da Azərbaycan Respublikasına marağını gizlətmədi.


2008-ci ildə “Paramount Group” Azərbaycanda özünün istehsalı olan ağır zirehli maşınlar “Matador” və “Marauder”lərin yığılması üçün razılaşma imzaladı. Azərbaycan bu razılaşma çərçivəsində 85 ədəd “Marauder” və 60 ədəd “Matador”a sahib oldu.

2008-ci ilin əvvəllərində Ukraynanın “Speseksport” şirkəti Azərbaycanla, bu dövlətin silahlı qüvvələri üçün 10 ədəd Mi-24 helikopteri haqda razılaşma imzaladı. Bu helikopterlər “Super Hind Mk-IV” variantı idi ki, bu da Cənubi Afrika Respublikasının “Advanced Technology Engineering” (ATE) tərəfindən işlənib hazırlanmışdı. Modernləşdirmə ATE və QP “Konotopskiy aviaremontnıq zavod- ABİAKON” tərəfindən, Ukraynanın balansında olan Mi-24R kəşfiyyat helikopterlərində aparıldı. Bu helikopterlər Azərbaycan variantında Mi-24G (Gecə) adlandırıldı.

Helikopterlər 2010-2011-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə təqdim olundu. Helikopterlər yeni TV3-117MA tipli mühərrik, RK-2B”Baryer-V” tipli Ukrayna istehsallı tank əleyhinə idarəolunan raket, gecə-gündüz tipli Cənubi Afrika Respublikasının “Denel” şirkətinin istehsalı olan bort qurğuları, 20 mm-lik “Denel Vektor” tipli avtomatik topla təhciz olundu.


2017-ci ilin əvvəllərində Azərbaycan Belarus istehsalı olan “Polonez” tipli uzaqvuran reaktiv yaylım atəşi sistemlərinin alınması üçün danışıqlar aparırdı. Bu reaktiv yaylım atəşi sistemləri 301 mm-lik korreksiya olunan, 280 km maksimum uzaqlığı ola bilən və bu tip sistemlərdən fərqli olaraq 7 parakəndə hədəfə tuşlanabilən bir sistemdir. 2018-ci ildə bu sistemlər də alınaraq Azərbaycanın Silahlı Qüvvələrinə verildi.

Azərbaycan Avropa dövlətləri ilə də epizodik silah-sursat və hərbi ləvazimatlar xətti üzrə idxallar həyata keçirib. Bu idxalların həcmi böyük olmasa da, operativ-taktiki gündəmdə bir sıra belə məhsulların Azərbaycanın təhlükəsizliyi üçün önəmi var. Belə ki, 2010-cu ildə Bosniya və Hersoqovinadan Xorvatiya Respublikasının istehsalı olan 10 ədəd yüngül və mobil 128 mm-lik yaylım atəşi sistemi RAK-12 və bu sistemlər üçün 20000 raket alınıb.


2017-ci ildə Çexiya Respublikasından 152 mm-lik DANA M1CZ tipli özüyeriyən haubitsaları və 122 mm-lik RM-70 “Vampir” tipli reaktiv yaylım atəşi sistemləri alındı. Beynəlxalq ekspertlərin fikrinə görə, DANA M1CZ Çexiya istehsalı olsa belə, İsrail hərbi sənayesi tərəfindən dərin təkmilləşməyə məruz qalaraq, atəşin idarəetmə kompleksləri, hədəfin təyin edilmə qurğuları, avtomatik doldurma sistemləri və bir sıra qurğuları müasirləşdirilib, yeni tipli rabitə sistemləri ilə təhciz olunub.

Avropadan kənarda olan Pakistan Respublikası ilə də Azərbaycanın həm siyasi, həm də hərbi əməkdaşlıqları davam etdirməkdədir. Qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistan respublikasının Azərbaycan torpaqlarını işğal etdiyinə görə, Pakistan hazırkı dövrə qədər bu respublikanın müstəqilliyini tanımayıb və onunla heç bir əlaqə qurmayıb. Azərbaycan-Pakistan arasında 24 ədəd JF-17 tipli, Pakistan-Çin müştərək istehsallı qırıcıların alınması üçün danışıqların getdiyi hər zaman dünya KİV-lərinin marağında olub. Bu tip təyyarələr Pakistanın “Pakistan Aeronautical Complex” (PAC) firması tərəfindən istehsal edilir. Bu danışıqların və təyyarələrin alınması barədə nəticə hələ də məxfi saxlanılır.


2017-ci ilin iyulunda Azərbaycan HHQ-nin heyətinin təlimləri üçün Pakistandan 10 ədəd PAC-ın istehsalı olan MFİ-395 “Super Mushshak” (İsveçrənin “Saab MFİ-17 Supporter” təlim təyyarələrinin təkmilləşdirilmiş forması) təyyarələri alındı. 2016-cı ildən isə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Pakistanla 500 km mənzilə sahib olan operativ-taktiki raket kompleksinin alınması üzrə danışıqlar aparır və bu layihənin də detalları məxfidir.

Hərbi ekspert Abuzər Əbilov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Azərbaycan-Ordusu   Silahlanma