"BƏƏ" sözünə uyğun 181 nəticə tapıldı!

Ermənistan qanunsuz silah ixrac edən şikrətlə əməkdaşlıq edir? – ARAŞDIRMA (HƏRBİ EKSPERT)

2019/04/76876-1554269011.jpg
Oxunub: 2789     14:04     03 Aprel 2019    
“2015-ci ilin iyul ayında Yunanıstan hökuməti, "Streit Group"un ən böyük istehsal xəttinə sahib olduğu BƏƏ-dən Liviyaya göndərilən "Kamaz" şassisi üzərində "Typhoon" tipli zirehli nəqliyyat vasitələrinin böyük bir partiyasının göndərilməsinin qarşısını alıb. Texnikaların son alıcısının, hətta hökumət qüvvələri olduğunu iddia edənlərin diqqətinə, Liviyaya qarşı silah idxalına embarqonun qüvvədə olduğunu xatırlatmaq istərdim. Maraqlıdır ki, daha sonra ABŞ hökuməti silah ixracatı qaydalarını dəfələrlə pozduğuna görə "Streit Group" şirkətini 3.5 milyon dollar cərimə etdi”.

Son günlərdə KİV-lərdə isə Ermənistanın "Streit Group" şirkəti ilə hərbi texniki sahədə əməkdaşlığı barədə məlumatlar yayılır. Bu şirkət 1992-ci ildə Rusiyadan olan miqrant, keçmiş polis əməkdaşı, sonradan Kanada vətəndaşı olan German Qutorov tərəfindən qurulub. Şirkət müxtəlif müştərilər üçün avtomobillərin istehsalı ilə məşğul olur. Əvvəllər şirkət limuzinlərə və ya yük maşınlarına zireh quraşdırırdı. Sonradan isə VIP personaların, qiymətli əşyaların daşınması (inkassator avtomobilləri) və polisin istifadə etməsi üçün xüsusi avtomobillər yaradıldı.

Lakin yeni minillikdə, ilk növbədə, İraq və Əfqanıstanda asimmetrik münaqişələrin başlanmasından sonra fundamental dəyişikliklər baş verdi. Qərb ölkələrinin orduları qısa bir zamanda patrul xidməti və karvan müşayiəti məqsədi üçün istifadə edilə biləcək zirehli vasitələrin çatışmazlığı ilə qarşılaşdılar. Beləliklə MRAP (Mine-Resistant, Ambush-Protected - Minaya davamlı, pusqudan mühafizəli) adlı kateqoriya yarandı. Rusiyalı miqrantın şirkəti də bu prosesdən kənarda qalmadı.

Lakin "Streit Group" bir qədər fərqli və şübhəli strategiya seçdi. NATO ölkələrinin ehtiyaclarını qarşılamaq əvəzinə şirkət üçüncü dünya ölkələrinin bazarlarına, əsasən də Asiya və Afrikaya yönəlməyə qərar verdi. Şirkətin Amerika Birləşmiş Ştatları və Böyük Britaniya nümayəndəlikləri ilə yanaşı Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İraq, Əfqanıstan, Pakistan, Malayziya, Nigeriya və Misirdə filialları açıldı.

"Streit Group" portfelinə yalnız zirehli limuzin və ya yük maşınları daxil deyil. Şirkətin təkliflərinə "Ford" və "Toyota"dan alınan yüngül yolsuzluq avtomobillərindən hərbi zirehli personal daşıyıcılarına bənzər, 4, 6 və ya 8 oxlu ağır MRAP növlərinə qədər müxtəlif vasitələr daxildir.

"Streit Group" şirkətinin hər ay 500 avtomobil istehsal etdiyi və ondan çox ölkəyə ixrac etdiyi məlumdur, lakin müştərilərin siyahısının açıqlanmaması burada qaranlıq məqamların movcudluğunu istisna etmir.

Şirkət 2009-cu ilə qədər, yəni Rusiyanın "Kamaz" şirkəti ilə əməkdaşlığa başladığı və Rusiyada filial açdığı zamana qədər çox da diqqəti cəlb etmirdi. Obamanın Moskvaya nisbətən yumşaq münasibəti, ABŞ və Rusiya silah istehsalçıları arasındakı əməkdaşlığın əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsinə səbəb oldu. Yeri gəlmişkən, Qutorov özü həmişə son dərəcə siyasətdən kənarda durmağa çalışıb, buna görə də bəzi digər miqrantlardan fərqli olaraq, Kremlin diqqətini cəlb etmirdi və heç kim Rusiyada onun biznesinə maneə törətmirdi.

Lakin 2014-cü ildə Ukraynanın şərqində başlayan döyüşlər və rus əsilli biznesmenin "Streit Group" şirkətinin lisenziyası əsasında "KrAZ" tərəfindən istehsal edilən "Spartan" və "Cougar" yüngül zirehli maşınlarının (2015-ci ilin yanvarında Ukrayna Ordusunda istismara verilən ilk 15 "Spartan" zirehli nəqliyyat vasitəsində 17 konstruksiya qüsurunun aşkar edilməsi də yerinə düşər) Ukrayna Silahlı Qüvvələri tərəfindən satın alınması vəziyyəti ciddi şəkildə dəyişdi.

Beləliklə, Rusiyanın "Kamaz" kampaniyası ilə əməkdaşlığı davam etdirən rusiyalı mühacirin şirkəti, nə qədər paradoksal olsa da, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin əsas, lakin uğursuz təchizatçılarından birinə çevrildi.

2015-ci ilin iyul ayında Yunanıstan hökuməti, "Streit Group"un ən böyük istehsal xəttinə sahib olduğu BƏƏ-dən Liviyaya göndərilən "Kamaz" şassisi üzərində "Typhoon" tipli zirehli nəqliyyat vasitələrinin böyük bir partiyasının göndərilməsinin qarşısını alıb. Texnikaların son alıcısının, hətta hökumət qüvvələri olduğunu iddia edənlərin diqqətinə, Liviyaya qarşı silah idxalına embarqonun qüvvədə olduğunu xatırlatmaq istərdim. Maraqlıdır ki, daha sonra ABŞ hökuməti silah ixracatı qaydalarını dəfələrlə pozduğuna görə "Streit Group" şirkətini 3.5 milyon dollar cərimə etdi.

"Streit USA" filialı isə ağır pulemyotların mərmilərindən qoruna bilən zirehli vasitələrin satılması ilə məşğul olur və bu kateqoriyadan olan vasitələrin satılması üçün hər dəfə xüsusi ixrac icazəsi tələb edilir. Şirkət bir çox hallarda bu sənədi almayıb və ya etibarsız məlumatlar əsasında icazə sənədi alıb. Beləliklə, "Streit Group" zirehli hərbi avtomobilləri, barəsində heç bir dəqiq məlumat olmayan şübhəli müştərilərin əlinə düşürdu. Bu vasitələrin Afrika, Əfqanıstan və Cənub-Şərqi Asiyada narkotik mafiyaların, terrorçu qruplaşmaların liderləri tərəfindən istifadə olunduğuna dair ciddi faktlar mövcuddur. Ermənistanın da məhz belə bir şübhəli fəaliyyətlə məşğul olan şirkətlə əməkdaşlıq etməsi əslində heç də təəccüblü deyil. Nə zamansa "Streit Group" şirkətinin zirehli vasitəsinin Qarabağdakı qondarma qurumun istifadəsində olacağı istisna olunmur. Bunun qarşısının alınması üçün aidiyyəti qurumlar lazımı tədbirlər görməli və cavabdeh rəhbərlər şübhəli silah tədarükü barədə sualları cavablandırmağa məcbur edilməlidir.

Gömrük sahəsində ikitərəfli güzəştlərin edilməsi belə Ermənistanı xarici şirkətlər üçün cəlbedici ölkəyə çevrilə bilmir. Artıq bir ildir hakimiyyətdə olan Paşinyan höküməti reallıqları anlamağa başlayır. Verdiyi vədləri yerinə yetirmək üçün maliyyə qaynaqları axtarışında olan İrəvan "Streit Group" kimi bir çox şirkətləri reputasiyasından asılı olmayaraq, ölkəyə investisiya qoymağa dəvət edir. Lakin bir şeyi nəzərə almaq lazımdır ki, istənilən şirkət yatırdığı sərmayənin 3-5 ildə geri qayıtması, sonrakı illərdə isə qazanc gətirməsi, idxal-ixrac proseslərinin sadə prosedurlarının mövcud olduğu şərtlərdə sərmayə yatırmağa razı olur. Tutaq ki, bu şirkət Ermənistanda istehsal prosesini qurmağa razılıq verdi. Şirkət baza olaraq əsasən "Toyota", "Ford", "Kamaz" və "KrAZ" şassilərindən istifadə edir. Sonuncu Ukrayna istehsalı şassinin Ermənistana daxil olmasına Moskva razı olmayacaq, "Toyota" və "Ford"un isə nə kreditlə, nə də borca İrəvana vasitə satacağı real deyil. Yerdə yalnız "Kamaz" qalır. Tutaq ki, keçmiş polis əməkdaşı German Qutorov (doğma vətəni Rusiyanın Ukrayna ilə münasibətdə maraqlarını qorumayan bir şəxsin Ermənistan maraqlarını qoruyacağına inanmamaq üçün çox sayda səbəb mövcuddur) "Kamaz"ı zirehlədi, bəs onu kimə və hansı miqdarda satacaq? Ermənistanın özünün silah sistemlərini nəğd əldə etməsi faktına illərdir rast gəlinmir. Şirkətin yeganə marağı ucuz işçi qüvvəsindən ibarət ola bilər, lakin ildə 10-20 maşına görə qeyri-sabit siyasi duruma malik Ermənistanda zavod inşa edilməsi "Streit Group" şirkətinin iqtisadi maraqlarına cavab verə bilməz.

Ermənistanda istehsal ediləcək vasitələrin qonşu dövlətlər tərəfindən alınması perspektivi də sıfıra bərabərdir. Türkiyə və Azərbaycan istisna olmaqla, Gürcüstan heç zaman Rusiya və ya rusiyalının əli toxunduğu texnikanı almağa cürət etməz, İrana isə sanksiya səbəbindən satıla bilməz. Ermənistanın da bu vasitələri əldə etmək üçün maliyyə imkanları məhduddur. Nəticə etibarı ilə Kanada və BƏƏ-nin birgə şirkəti olan "Streit Group" şirkəti ilə bir ildən uzun müddətdir davam edən birgə zirehli texnika istehsalını təşkil etmək üçün danışıqların uğurla nəticələnməsi üçün heç bir texniki iqtisadi əsaslandırılma mövcud deyil. Müəyyən niyyət protokolları, müqavilələr imzalana bilər, lakin şəffaf istehsal prosesi üçün heç bir ciddi əsas mövcud deyil.

Bir faktoru da nəzərə almaq vacibdir ki, bu şirkətin keçmişində kifayət qədər qaranlıq məqamlar mövcud olub, bu gün də onlar yox deyil, gələcəkdə də olmayacağına zəmanət verilmir. Məhz buna görə də "Streit Group" şirkətinin nisbətən "rahat nəfəs ala biləcəyi və nəzarətdən nisbətən kənar bölgələrdə" fəaliyyət göstərəcəyini istisna etmək doğru olmazdı.

Ermənistan parlamentində təhlükəsizlik və müdafiə komissiyasının iclasında Ermənistan hökumətinin 2018-ci il proqramının icrası və nəticələri haqqında hesabat məruzəsinin müzakirəsi zamanı "Mənim Adımım" fraksiyasının deputatı Tiqran Karapetyan, Müdafiə nazirinin müavini Qabriel Balayana müraciətində bu şirkətin Ermənistan gəlməsinin qarşısının alınmasında iştirak edən insanların əhatə dairəsinin müəyyən edilməsini xahiş etdi. Erməni deputatın sözlərinə görə, 7 ildir istehsal üçün mübarizə aparan və hər dəfə rədd cavabı alan şirkət nəhayət bu il zirehli gödəkcələrin istehsalına nail olub. Əgər gödəkcə istehsalı üçün icazəyə 7 il tələb olunubsa, zirehli vasitə istehsalına bir neçə dəfə çox zaman sərf oluna bilər.

Ümumilikdə isə xüsusi münasibətlərə malik olan Ermənistan və BƏƏ-nin 2017-ci ildə əmtəə dövriyyəsi 250 milyon dollar olub, 2018-ci ildə isə bu rəqəm təxminən 30%, yəni 180 milyona qədər azalıb. 2019-cu ildə isə bu tendensiyanın davam edəcəyi gözlənilir.

Maliyyələşmə problemi, zəif istehsal potensialı, yerli sifarişin ən yaxşı halda məhdud sayda olması, ixrac potensialının olmaması və beynəlxalq silah bazarı üzrə müqavilələrin yerinə yetirilməsindəki problemlər real vəziyyətdə Ermənistanın bu bazarda əsas oyunçu olmasına imkan vermir. Ölkənin öz silah ehtiyaclarını qarşılaya biləcəyi də real deyil, çünki bu qədər çoxsaylı müdafiə sənayesi müəssisələrin yaradılması Ermənistanın imkanları xaricindədir. İxrac potensialı olmayan istər yerli, istərsə də birgə müdafiə sənaye müəssisəsinin yaradılması isə istənilən halda maliyyə itkisi ilə nəticələnir.

Burada, "Suda batanın xilas olması, yalnız batanın öz əllərinin işidir" məsəlini xatırlatmaq da faydalı ola bilər. Yəni nə Polşa "Lubawa"sı, nə də BƏƏ-Kanada "Streit Group"u Ermənistanı xilas edəcək potensialda deyil. Sonuncunun Ermənistana gəlməsinin utopiya olduğunu isə ermənilərdən başqa hər kəs anlayır.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Streit-Group