"Azərbaycan-Türkiyə" sözünə uyğun 994 nəticə tapıldı!

“Тоr”lar niyə dəmir yığınına çevrilir?| "Müharibə sərhədlərdə deyil, işğal altında olan Azərbaycan torpaqlarında aparılacaq" - EKSPERT (ANALİZ)

2019/12/56-1577275458.jpg
Oxunub: 4634     10:33     26 Dekabr 2019    
“Ermənistan bu sistemlərlə yalnız özünün hava sərhədləri daxilində uçan hava hədəflərinə atəş aça bilər. Əgər Ermənistan “Тоr-М2КМ” sistemlərini Azərbaycanın döyüş təyyarələrinə qarşı alıbsa, nəzərə alaq ki, Azərbaycan döyüş əməliyyatlarına başlasa, müharibə Ermənistanın sərhədlərində yox, Azərbaycanın öz daxilində, yəni işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarında aparılacaq. Ermənistan həmin döyüşlərdə öz ərazisində yerləşdirdiyi “Tor-M2KM” sistemlərindən Azərbaycan səmasına atəş açmış olsa, beynəlxalq hüququ bir daha pozmuş olacaq və imkan yaradacaq ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri artıq Ermənistanın rəsmi dövlət sərhədlərinə nüfuz etsin və onun ərazisində döyüş əməliyyatları aparsın. Təbii ki, Ermənistan buna getməyəcək”.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan özünün “Facebook” səhifəsində ölkəsinin “Тоr-М2КМ” hava hücumundan müdafiə sisteminə malik olduğunu yazıb. O, bu silahın fonunda selfi çəkib paylaşaraq bildirib ki, müdafiə sistemlərinin sayı hərbi sirr olduğundan bu barədə açıqlama verə bilmir.


Ermənistan hökumət başçısının bu cür ciddi və strateji bir informasiyanı özünün sosial şəbəkə səhifəsində paylaşması ilk növbədə öz təbliğatı ilə məşğul olmasından, eləcə də Ermənistandaxili rəqiblərinə qarşı apardığı kampaniyadan başqa bir şey deyil. Bir sözlə, Nikol Paşinyan belə bir şəkil paylaşmaqla sabiq ölkə rəhbərliyinə “Sizin bacarmadığınızı mən edə bildim” demək istəyib və özünü erməni ictimaiyyətinə daha bacarıqlı lider kimi sırımağa çalışıb.

Ermənistanın hərbi-siyasi statusuna diqqətlə nəzər salaq: SSRİ dağıldıqdan sonra, 1992-ci ilin sentyabrında imzalanan müqaviləyə görə, Ermənistan 345 km Türkiyə ilə, 45 km isə İranla olan sərhdlərinin qorunmasını Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd İdarəsinə etibar edib. Hazırda Rusiya bu məqsədlə Gümrü, Armavir, Artaşat və Mehridə yerləşən sərhəd dəstələrindən istifadə edir. Eyni zamanda “Zvartnots” beynəlxalq aeroportunun buraxılış-keçid məntəqəsi də rus sərhədçilərin nəzarəti altındadır. Bir sözlə, Rusiya Silahlı Qüvvələrinin bu respublikada yerləşən 102-ci hərbi bazası Ermənistanın təhlükəsizliyinə cavabdehdir. Kremllə əldə edilən razılaşmaya əsasən, Ermənistan 2044-cü ilə qədər rus hərbiçilər tərəfindən qorunacaq. Bu informasiyaların fonunda maraqlı bir sual meydana çıxır: “Ermənistanı Rusiya Silahlı Qüvvələri qoruduğu, bu qorumanın hələ 24 il bundan sonra da davam edəcəyi halda, iqtisadi bataqlıqda boğulduğu bir vaxtda rəsmi İrəvan tələm-tələsik kreditlə silah almaqla nə etmək istəyir?.. Bu sualın cavabını tapmağa çalışaq.


Son illər Ermənistanın böyük kredit məbləğləri hesabına əldə etdiyi silah-sursat haqda yerli ictimaiyyətə hesablanmış təbliğat xarakterli çoxlu informasiya yayılmaqdadır. İndiyədək Paşinyanın əleyhdarları arasında ictimai-siyasi nüfuza malik olan bir neçə nəfər bu kreditli silah alışının əleyhinə çıxsa da, tutarlı arqumentlər səsləndirməyiblər. Görünür ki, həmin narazı elektoratın özü də Rusiyadan kreditlə alınan silahların əleyhinə çıxmaqla, rəsmi Moskvanın əleyhinə çıxmış olduğunu dərk edərək bu məsələdə o qədər də “dərinə” getməyə cəsarət eləmir.

Bəs əslində nə baş verir? Bir müddət əvvəl Ermənistanla Rusiyanın ORSİS silah şirkəti arasında yaranan qalmaqalı xatırlayaq. İrəvan “Promtechnology” qrupuna daxil olan ORSIS-in məhsullarını tədarük etməkdən boyun qaçırmaqla yanaşı, həm də bu şirkəti “ləyaqətsiz təchizatçı”lar siyahısına salmışdı. Problem Kremlin rəsmi İrəvanla nota dili ilə danışmasına qədər böyüdü. Nəhayətdə məlum oldu ki, 2013-cü ildə Ermənistanda yaradılan və elektrooptik cihazların tədarükü ilə məşğul olan “Unikum ARM” Acıq Səhmdar Cəmiyyətinin törəmə şirkəti kimi 2016-cı ildə təsis olunmuş “Unikum İnjenerinq” MMC ORSİS ARMS-la birgə tenderdə iştirak etmək üçün təklif irəli sürsə də, hansısa səbəbdən tenderdə iştirak edə bilməyib. Serj Sarkisyanın dövründə “Unikum ARM” kompaniyası Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin optik nişangahlar, termal görmə cihazları ilə təchiz edilməsində kifayət qədər iri pay sahibi olub. Bu şirkət həm də əsas qəragahı Amerika Birləşmiş Ştatlarının Oreqon ştatında yerləşən FLIR sistemli görmə cihazları istehsal edən “Armasight Inc.” kompaniyasının Ermənistanda rəsmi distribütoru kimi fəaliyyət göstərib. Hələ o vaxt “Unikum ARM”ın törəməsi olan “Unikum İnjereninq”in yaradıcısı Vardan Balayan müdafiə naziri Davit Tanoyanla görüşdə nədən danışdıqları haqda açıqlama verməsə də, məsələni onunla ciddi müzakirə etdiyini gizlətməmişdi.


Diqqətçəkən daha bir məqam da, ORSİS qalmaqalını araşdıran erməni və rusiyalı ekspertləri yetərincə düşünməyə vadar etmişdi. Belə ki, mərkəzi ofisi ABŞ-da yerləşən “Armasight Inc.” kompaniyasının Ermənistandakı rəsmi distribütoru “Unikum ARM”ın törəməsi olan “Unikum İnjenerinq” Rusiyanın elektroptik və termal görmə cihazları istehsal edən “Katod” şirkətinə Ermənistanda rəsmi distribütorluq edir. Deməli, Paşinyan ORSİS və onun Ermənistandakı törəməsi olan ORSİS ARMS-a qarşı çıxıb, yerli “Unikum İnjenerinq” və Rusiyanın “Katod” şirkətlərinə havadarlıq etməklə silah bazarına nəzarəti ələ keçirə və Rusiya ilə ikibaşlı münasibətlərin fonunda istəklərinə nail ola bildi. Məhz, bu “gedişlər”in fonunda o, rəsmi Kremldən bir-birinin ardınca böyük məbləğdə kredit paketləri “qopardı” və bununla da ölkədaxili rəyi qismən də olsa, özünə doğru yönəldə bildi. Xatırladaq ki, ORSİS ARMS 2016-cı ildə “Promtechnology”nin rəhbərliyi ilə Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan arasında reallaşan görüşdən sonra yaradılıb və 2017-ci ildən bu ölkənin müdafiə nazirliyinin silah tenderlərində iştirak etməyə başlayıb.

ORSİS-lə razılaşma əldə edən yüksək çinli erməni hərbiçilər Ermənistanın sabiq hökumət başçısı Serj Sarkisyana yaxınlıqları ilə seçildiyindən, Paşinyan hakimiyyəti onları zərərsizləşdirmək üçün “ORSİS qalmaqalı”na imza atıb. Bunun ardınca isə Ermənistan Rusiyadan kreditlə silah alınması prosesini sürətləndirdi.

Bəs bütün bunlar nəyə xidmət edir?!

Qalmaqalın daha da genişləndiyi ərəfədə Rusiyada müstəqil ekspertlər və təhlilçiləri bir sual daha çox düşündürürdü: “İrəvana silahları çox ucuz qiymətə (Rusiya daxili qiymətlərlə) satan bir şirkətə qarşı rəsmi İrəvanın göstərdiyi təhqiramiz münasibətin kökündə nə dayanır?”


Hətta, həmin dönəmdə Nikol Paşinyan bəyan etdi ki, KTMT ölkələri ilə Azərbaycana silah satmamaq haqda razılıq əldə edib, əsasən də Rusiya və Belarusiya Azərbaycana silah satmayacaq.

Təbii ki, N. Paşinyan bu fikirləri də söyləməklə Ermənistanın daxili auditoriyasını hələ də çaşqın vəziyyətdə saxlamağa maraqlı idi və buna, demək olar ki, qismən nail olsa da, sonradan üzə çıxdı ki, sözügedən ölkələr nəinki Azərbaycana silah satmayacaq, əksinə, hərbi-strateji əməkdaşlıqlarını daha da möhkəmləndirərək növbəti inkişaf mərhələsinə adlayıblar.

Amma o, ORSİS qalmaqalının əsnasında, Serj Sarkisyanın adamlarını rəsmi silah ticarətindən uzaqlaşdıra bildi. Deməli, bu işi özünə daha yaxın dairələrə həvalə etməklə N. Paşinyan həm dolayısı ilə gəlir əldə etmək imkanı qazandı, həm də sələfini bir az da zərərsizləşdirə bildi.

Bütün bu senarilər üzrə oyununu davam etdirən Nikol Paşinyanın “uzaqgörənliyi” üzə çıxınca, o, Rusiyadan müasir hava hücumundan müdafiə sistemləri aldığını bəyan elədi.

Dolayısı ilə, siyasətdə “dağ keçisi tullanışları” ilə məşhur olan erməni lider yenə öz xalqını aldada bildi. Amma unutdu ki, bir gün ondan heç nəyə yaramayan dəmir yığınının hesabatı sorulacaq. “Dəmir yığını” deməklə biz "Тоr-М2КМ” hava hücumundan müdafiə sistemlərinin döyüş xarakteristikasının zəifliyinə və ya hava hücumundan müdafiə sistemi kimi yararsızlığına iddia etmirik. Ona görə bu sistem dəmir yığınıdır ki, əvvəla Ermənistan səmasını Rusiyanın 102-ci hərbi bazası qoruyursa, deməli, rəsmi İrəvanın Moskvadan müasir HHM sisteminin almaq üçün xərclənən pulların arxasında şəxsi biznes maraqları dayanır. Paşinyan və onun komandasının silah ticarəti adı altında külli miqdarda yeyintiyə yol verməsi və çirkli pullar qazanması danılmazdır.


İkincisi, Ermənistan bu sistemlərlə yalnız özünün hava sərhədləri daxilində uçan hava hədəflərinə atəş aça bilər. Əgər Ermənistan “Тоr-М2КМ” sistemlərini Azərbaycanın döyüş təyyarələrinə qarşı alıbsa, nəzərə alaq ki, Azərbaycan döyüş əməliyyatlarına başlasa, müharibə Ermənistanın sərhədlərində yox, Azərbaycanın öz daxilində, yəni işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarında aparılacaq. Ermənistan həmin döyüşlərdə öz ərazisində yerləşdirdiyi “Tor-M2KM” sistemlərindən Azərbaycan səmasına atəş açmış olsa, beynəlxalq hüququ bir daha pozmuş olacaq və imkan yaradacaq ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri artıq Ermənistanın rəsmi dövlət sərhədlərinə nüfuz etsin və onun ərazisində döyüş əməliyyatları aparsın. Təbii ki, Ermənistan buna getməyəcək...

Digər tərəfdən, Ermənistan Rusiyadan öz hava hücumundan müdafiə qüvvələri üçün aldığı “Tor-M2KM” sistemlərini Qarabağda yerləşdirməli olsa, onda da müharibənin sülh yolu ilə həlli üçün aparılan danışıqları təhlükə altına atacaq və ATƏT-in Minsk qrupunda həmsədr olan Rusiyanın münaqişəni dərinləşdirən ölkə kimi tanınmasına xidmət göstərəcək.

Digər tərəfdən, Ermənistandan fərqli olaraq, dünyanın ən aparıcı müdafiə sənayesi şirkətlərindən silah alan Azərbaycanın bu tip döyüş sistemlərini qısa zaman ərzində və dəqiqliklə məhv etmək imkanları genişdir. Müharibə yenidən başlayacağı təqdirdə, işğal altındakı torpaqlarla yanaşı Ermənistan ərazisini də hərbi strateji baxımdan aydın şəkildə müşahidə edə bilən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin həmin sistemlərə qarşı ən müasir texnika və sursat tətbiq edəcəyi qaçılmazdır.


Bütün bu amilləri nəzərə alaraq, Ermənistan hökumətinin başçısı N. Paşinyanın hay-küylə təqdim etdiyi “Tor-M2KM”lərin dəmir yığını olduğunu bir daha demək olar.

Ümumiyyətlə, Ermənistan silahlı qüvvələrinin malik olduğu bütün hava hücumundan müdafiə kompleksləri SSRİ və ya Rusiya istehsalıdır. Onlardan çoxu, artıq ən zəif orduların belə silahlanmasından çıxarılıb.

Son illərin təcrübəsi göstərir ki, Azərbaycanın da qatıldığı beynəlxalq silah sərgilərində daha müasir və dəqiq, həmçinin geniş imkanlı hava hücumundan müdafiə sistemləri nümayiş olunur. Deməli, hər gün iqtisadi imkanları və hərbi gücü artan Azərbaycan müharibənin başlayacağı təqdirdə bu gün çox yaxşı əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq əlaqələrinə malik olduğu ölkələrdən sözügedən müasir silah və döyüş texnikaları, həmçinin hərbi-siyasi dəstək almaq iqtidarındadır.

Bir sözlə, Nikol Paşinyan, ölkəsinin yetərincə rəsmi xəbər qaynaqları, kütləvi informasiya vasitələri olduğu halda, dövlətin taleyüklü informasiyaları və xəbərlərini özünün “Facebook” səhifəsində yayımlayıb, təbliğatla məşğul olursa, deməli, özü çalıb özü oynayan uğursuz siyasətçi sindromundan xilas ola bilmir.

Hərbi-siyasi təhlilçi Teymur Zahidoğlu
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Tor-M2KM   Ermənistan   Dəmir-Yığını