" Artilleriya " sözünə uyğun nəticə tapıldı!

"Artilleriya" - (1256 )

Kazimirova görə Qarabağ münaqişəsinin özünəməxsusluğu nədir?| Onun “Qarabağa sülh” kitabından çıxarış

2020/01/234-1578896858.jpg
Oxunub: 1338     10:02     13 Yanvar 2020    
“Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin digər bir özəlliyi tədricən xüsusən 1991-ci ilin sonundan bu yana əsl müharibəyə, geniş miqyaslı hücum və geniş miqyaslı işğal müharibəsinə çevrilmiş ayrı-ayrı qüvvələrin qarşıdurma mərkəzlərinin artması ilə başlayıb... Nəqliyyat və enerji blokadası bütün bölgənin iqtisadiyyatını və ətraf mühitini yenidən formalaşdırdı”.

Ordu.az xəbər verir ki, bunu Vladimir Kazimirov özünün “Qarabağa sülh” adlı kitabında yazıb.

Müəllif qeyd edir ki, münaqişə Rusiya, Gürcüstan, İran və Türkiyənin maraqlarına birbaşa toxunurdu.


“Nəhayət, məhz Qarabağda daha geniş miqyaslı, müasir ağır silahlardan, tanklardan və digər zirehli texnikalardan, artilleriya və zərbə atəş raketləri sistemlərinin atəşindən istifadə edilməsi tətbiq olundu. Yerli yaşayış məntəqələrinə və mülki şəxslərə zərbələr vurulması qeyri adi hal daşımırdı, nəticədə dinc əhali arasında çoxlu sayda mülki şəxs itkisinə, qaçqın və məcburi köçkünlərin kütləvi axını baş verdi. Bu münaqişə beynəlxalq humanitar hüququn çoxsaylı kobud pozuntuları ilə əlamətdar oldu və hərbi əməliyyatların bitməsindən sonra da bu sahədə çatışmazlıq azalmadı.

Qarabağ münaqişəsinin siyasi konfiqurasiyası xüsusi çətinlik yaradır. Tərəflərin etnik, qəbilə və ya digər zəmində bir-birlərinə qarşı vuruşduğu Tacikistan, Moldova və Gürcüstandakı ikili standartlı qarşıdurmalardan fərqli olaraq, Qarabağda qarşıdurma mənzərəsi daha mürəkkəbdir.

1988-91-ci illər sovet dövründən bəhs etmədən, bura həm daxili, həm də xarici qarşıdurmalara xas olan xüsusi xətlərin birləşdirildiyi yerdir. Eyni zamanda, bu münaqişədə keçmiş Sovet İttifaqı, indi MDB üzvü olan suveren iki dövlət birbaşa iştirak edir. Dağlıq Qarabağ müharibəsində və ətrafında olan bütün bu xüsusiyyətlər münaqişənin daha da inkişaf etdirilməsini, xüsusən beynəlmiləlləşmənin, ən azı başlanğıc mərhələ üçün qan tökülməsinin qarşısını almağın və daha sonra tədricən deeskalasiyası və silahlı fəaliyyətin dayandırılması şəraitində münaqişənin sülh yolu ilə həllinə nail olmağı tələb edirdi.

Təəssüf ki, münaqişə tərəflərinin hakim elitaları, xüsusən də onlardan biri uzun müddət öz məqsədlərinə hərbi yolla çatmaq illüziyasından qurtula bilmirdi və barışmazlıq, dəyişməzlik nümayiş edilirdi. Bu münaqişənin özünəməxsusluğu, sülhməramlı səyləri əngəlləməklə işi çətinləşdirdiyi izah edilməlidirmi? Ümumi qeyri-sabit vəziyyət atəşkəs və sülh yolu ilə həll üçün müəyyən bir çətinlik yaradırdı”, - deyə Kazimirov qeyd edib.

Müəllif kitabda “1992-ci ilin əvvəlində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bizim üçün nəyi təmsil edirdi?”, deyə sual ünvanlayıb.

“Münaqişə artıq “özümüzki” hesab edilə bilməzdi, çünki həm Ermənistan, həm də Azərbaycan o dövrdə artıq müstəqillik elan etmişdi. Ancaq buna bir əcnəbi kimi yanaşmaq da mümkün deyildi, çünki həm ermənilər, həm də azərbaycanlılar hələ özümüzkülər idilər və oğullarımız həlak olurdu. Qarabağla bağlı vasitəçilik missiyamızın özəlliyi elə bunda idi. Bu həm bir çox məsələdə işimizi asanlaşdırdı, həm də istər-istəməz bütün prosesi mürəkkəbləşdirdi və çətinləşdirdi. Elə bu an nazirin kabinetində onun təklifi ilə bir qədər narahatlıqla və yalnız söz tapmadan deyə bildim ki, “Düzünü desəm, həvəsli deyiləm. Amma əgər lazımdırsa, işləyərəm”.

Çox güman ki, Kozirev bunu kifayət qədər inandırıcı imtina hesab etmədi və bir neçə gün sonra, 5 may 1992-ci ildə Rusiya tərəfindən xüsusi səlahiyyətli səfirin başçılığı ilə yaradılan Dağlıq Qarabağ məsələsində vasitəçilik missiyası haqqında fərman imzalanəb. Maraqlı bir epizod olaraq dostum, səfir Vsevolod Oleandrovla söhbətimi xatırlayıram. O, mənə bildirdi ki, elə indicə Ermənistanla işləməyə dair yeni təyinat alıb. “Qarabağ deyil ki” deyə rəğbətlə soruşdum və dərhal dedi ki, “Allaha şükür, ikitərəfli münasibətlərə dairdir”. Bu, nazirlə söhbətimdən və Qarabağa getməyimdən dərhal əvvəl baş verib. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin o qədər də asan olmayan materialını dərindən araşdırmağa başladım.

Xatırladım ki, yalnız 93-cü ilin ortalarında həm münaqişə tərəfləri baxımından, həm də ATƏT-də münaqişələrin həlli maraqları çərçivəsində yaradılan xarici işlər nazirləri ilə təmaslarda münaqişənin həlli maraqları çərçivəsində özümü kifayət qədər əmin hiss etdim.

Ancaq indi, illər sonra, məsələnin bu və ya digər tərəfi, onun əks-sədaları çoxdan bölgədən kənar çıxdığı hesab olunan və bəzən hətta okeanın o tayından da səslənən Zaqafqaziyada bu faciəli qarşıdurma haqqında tam məlumatlı olmadığını hiss edirsən”, - deyə rusiyalı müəllif qeyd edib.

Kazimirov kitabda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mahiyyəti və özünəməxsusluğunu ifadə etməyə çalışıb.

“Birbaşa əsl məsələyə toxunmadan əvvəl icazə verin, əvvəlcə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mahiyyəti və özünəməxsusluğunun nədən ibarət olmasını bir neçə kəlmə ilə ifadə edim. Sanki, məsələ xüsusi bir təqdimata ehtiyac duymur. Sovet İttifaqında, nəhəng bir super gücün əsaslarını sarsıdan ilk hərbi sarsıntılardan yaranan şok xatirələr son dərəcə təzədir.

“Qarabağ” sözü keçmiş SSRİ-də müddəti, qəddarlığı, əsassızlığı və ümidsizliyinə görə Avrasiyanın müxtəlif bölgələrində artıq qanla boyanmış torpaqlarda və hələ yetişməkdə olan münaqişələrə görə hərbi qarşıdurmaların simvoluna çevrilmişdi.

Qarabağ münaqişəsinin dağıdıcı təsiri çoxdan bölgənin hüdudlarından kənara çıxıb. Lakin müəyyən mənada bu, Qarabağa ehtiyatlı olmaq, təsadüfən siyasi qarşıdurmaların birbaşa hərbi əməliyyatlara və ya qanlı qisas almağa çevrilməsinə yol verməməyə məcbur edilməsi imkanı verdi. Hər halda, Qarabağ münaqişəsinin xüsusiyyətləri barədə sadəcə susmaqla yan keçmək olmaz. Əvvəla, Qarabağ məsələsi digər “gənc” münaqişələrdən fərqli olaraq dərin tarixi köklərə malikdir.

Ermənilərlə azərbaycanlılar arasındakı bir öncəki əsrdə və ötən əsrin əvvəllərində baş verən toqquşmalar tarixi hamıya yaxşı məlumdur. Tərəflər arasında xüsusilə yüksək bir etibarsızlıq səviyyəsini, mövcud qarşıdurmanın emosional-psixoloji komponentini, onun qəddar və uzun sürən xüsusiyyətini proqnozlaşdırıb. Qarabağdakı hərbi əməliyyatlar itki və itkinlərlə müqayisədə çox sayda hərbi əsirlə yadda qaldı.

Beləliklə, müharibə zamanı etnik təmizləmə çox qəribə idi, düşmən qüvvələri yaxınlaşdıqca mülki əhali yüz minlərlə qaçır və bununla da məcburi köçkünə çevrilirdilər”, - deyə o kitabda qeyd edib.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   İşğal   Qarabağ