"İndoneziya" sözünə uyğun 112 nəticə tapıldı!

İnformasiya əsrində hərbçilər üçün məsafə problemi

2019/02/645-1549978922.jpg
Oxunub: 1601     12:22     13 Fevral 2019    
Hazırda ani əlaqə və sürətli kommunikasiyalar dövründə yaşayırıq. Məsələn, hansısa bir hərbi hadisə baş verəndə dəqiqələr içində bütün dünyanın bundan xəbəri olur. Hətta elə bir mərhələyə çatmışıq ki, informasiyanın yayılma sürəti hərbi qoşunların göndərilməsi sürətini ötüb.

İctimaiyyətin hadisə olan andaca hərşeydən xəbəri olur və media dərhal tədbir görülməsini tələb edir. Lakin qüvvələrin yerləşdirilməsi, planlama və onların hərəkət etdirilməsi zaman alır və səbr tələb edir ki, bunlar da cəmiyyətin eşitmək istəmədiyi sözlərdir. Məsələn, 2017-ci ilin sentyabrında Britaniyada İrma Tufanı böyük fəlakətə səbəb oldu. Britaniya dəstək qoşunları hadisə yerinə 24 saatda çatdı, əsas tədbirlər isə 72 saat sonra yüzlərlə qoşun, helikopter və təyyarənin göndərilməsi ilə baş tutdu. Bununla belə, Britaniya media agentlikləri və bir çox diplomat tərəfindən hadisəyə vaxtında cavab verə bilməməkdə tənqid edildi.

İnformasiyanın sürəti qəbuledilə bilən cavab müddəti ilə bağlı media agentliklərinin, ictimaiyyətin və siyasətçilərin gözləntiləri ucbatından hərbinin üzləşdiyi çətinlikləri daha da artırır. Qərb cəmiyyəti getdikcə daha artan formada “ani həzz”lərə öyrəşir, bir düymə ilə onlayn alışveriş edilməsi, siyasətçilərin gündəmdə qalmaq üçün oynadıqları söz oyunları və s. buna misal gətirilə bilər. Hansısa bir böhran yaşanarsa, və onu həll etmək üçün azı 2 həftə gözləmək lazım olduğu açıqlanarsa, ictimaiyyət, media qurumları və siyasətçilərin nə dərəcədə səbrli olacaqları sual altındadır. Son illərdə coğrafiya və geosiyasi mövqeyin dəniz əməliyyatlarında rolu ilə bağlı məsələ gündəmdə olsa da, məsafənin siyasətçilər və hərbçilər üçün yaratdığı problemlər o qədər də işıq üzü görməyib.

Ssenari 1

Orta Şərqdə 31 millətdən təşkil olunan Birgə Dəniz Qüvvələri 32 milyon kvadrat millik Qərbi Avropadan olduqca böyük olan bir sahədə fəaliyyət göstərir. Belə bir ssenarini canlandıraq: Afrika yaxınlığından bir gəmi üzür və piratlar tərəfindən saxlanılır. Kommunikasiya kəsilmədən əvvəl bölgədəkilər tərəfindən media qurumlarına xəbər verilir. Gəminin heyəti əsir alınıb. Gəmini müəyyən edib izləyə bilən təyyarələr qısa müddətdə əraziyə çatır, lakin müdaxilə edə biləcək ən yaxın döyüş gəmisi 1600 km məsafədədir. Hətta ən yüksək sürəti ilə hərəkət etsə belə onun gəmiyə çatması 2-3 gün çəkəcək və bu vaxta qədər gəminin bütün heyəti öldürülə, yaxud həbs edilə bilər.

Hərbi komandanlar hadisədən dəqiqələr sonra xəbərdar olsalar da, öhdəsindən gəlinməsi mümkün olmayan fiziki məsafəyə görə sürətli cavab verə bilmirlər. Yalnız modern avadanlıqlara sahib, minlərlə km məsafədən hədəf müəyyən edən və məhv edə bilən silahlar bu çətinliyi aşa bilər.

Ssenari 2

2017-ci ildə ABŞ donanmasının döyüş qrupunun Koreya yaxınlığında yerləşdirilməsi ilə bağlı xəbərlər medianın necə yanlış gözlənti yarada biləcəyinin nümunəsidir. Həmin vaxt ABŞ donanması bəyan etdi ki, “USS Carl Vinson”un Koreya yarımadası yaxınlığında yerləşdirilməsi gərginliyin artdığı zamanlarda KXDR-ə təsir bacarığına sahib olduğunu göstərmək üçündür. Media isə bu xəbəri “Koreyaya yaxınlaşmaqda olan ABŞ döyüş qrupu hücuma hazırdır” şəklində yansıtdı. Reallıqda isə donanma heç Koreya yarımadasının yaxınlığında belə deyildi, İndoneziyaya yanaşırdı və yalnız günlər sonra Koreyaya yaxınlaşa bilərdi. Media donanma rəsmilərinə təzyiq göstərərək onların qrupun əsas missiyası ilə bağlı məlumatı gizlətdiklərini iddia etdi. Bu problem Pentaqon və aralarında tanınmış CNN, CNBC, “New York Times” kimi agentliklərin də olduğu ABŞ KİV-ləri arasındakı münasibəti pozdu. Bundan daha əhəmiyyətlisi isə, hadisə ABŞ-Koreya münasibətlərinə belə təsir etdi.

Artıq ölkələr üçün hansısa bir əraziyə döyüş gəmisi göndərdiyini elan etmək elə də asan deyil. Bu, qısa zamanda media tərəfindən “hücuma başlanıldı” kimi şərh oluna bilər.

Bütün bunlar nə deməkdir?

Baş vermiş böhran haqqında ani şəkildə xəbərlər yayılması və şərhlər verilməsi, digər tərəfdən isə hərbi varlıqların hadisə yerinə göndərilməsinin çətinliyi. Bütün bunlar, əsasən, qlobal güclərin yaşadığı çətinliklərdir. Və hətta hökumətlərin xalqın dəstəyini itirməsinə gətirib çıxara bilər.

Regional liderlər isə sürətli cavab vermək baxımından daha güclü mövqedə dayanıblar. Onların böyük hərbi bacarıqları olmaya bilər, lakin onların logistika ehtiyacları da kiçikdir və təbii olaraq, çeviklikləri çoxdur. Məsələn, kiçik bir sahil ölkəsinin qlobal əlçatanlığı olan bir hərbi gücü yoxdur, ancaq o sahillərində baş vermiş qəfil bir hadisəyə cavab üçün həftələrlə gözləmək məcburiyyətində qalmır. Bənzər məntiqlə, qeyri-dövlət aktorlarının da belə məhdudiyyətləri yoxdur. Afrika yaxınlığındakı kiçik bir quldur dəstəsi qısa zaman içində yük gəmisini ələ keçirə, yükünü boşalda və heyəti əsir götürə bilər. Yaxınlıqda döyüş gəmiləri olsa belə, onlar hansısa dövlətə məxsusdursa, piratlığa müdaxilə etmək üçün hüququ olmalıdır.

Son məsələ isə texnologiyanın inkişafının sözü gedən qeyri-dövlət aktorlarına, məsələn terrorçulara daha böyük bir sahədə qısa zamanda təsir gücünə sahib olmağa imkan verməsidir. Sahildən müdafiə qanaqlı raketləri, minalar, partlayıcı suiqəsd qayıqları və digər kiçik silahların yayılması bunu asanlaşdırır.

Məsafə problemi həll edilə bilərmi?

19-cu əsrdə Britaniya donanması eskadriliya gəmiləri bütün dünyaya yayılaraq strateji koalisiya məntəqələrini, azad dəniz ticarətini və təhlükəsizliyi qoruyurdu. Həmin vaxt müstəqil millətlərin və ticarət axınını pozacaq aktorların sayının az olmasına baxmayaraq, bu eskadriliyaların mövcudluğu aqressiyanın qarşısını almağa imkan verirdi. Gəmilərin sadəcə mövcud olması belə çəkindirici xarakter daşıyırdı. Britaniya İmperiyası dövrünün mirasları bu gün də həm Britaniya, həm də Fransız ordusu tərəfindən tətbiq edilir. Britaniya Malvin adaları, Cəbəllütariq, Kipr və Sinqapurda, Fransa isə köhnə müstəmləkə bölgələrində müdafiə avadanlıqlarını hazırda saxlayır.

1990-cı ildən etibarən Orta Şərqdə qlobal güclər tərəfindən yerləşdirilən daimi qüvvələr artır. Britaniya 2010-cu ildə 1960-cı il xarici regionda daimi qoşun saxlanmaması ilə bağlı siyasətini dəyişərək Bəhreyndəki dəniz dəstək zavodunu yenidən açdı. Eynilə ABŞ, Avstraliya və Fransa da Orta Şərq və Hind Okeanında mövcudluqlarını artırmaqdadır.

Məsafə probleminin həll edilməsi yerli xalqların geniş təhlükəsizlik narahatlıqlarını bir qədər azaldaraq iqtisadi inkişafa da gətirib çıxara bilər. Bəzi ölkələrin donanmalarının digər ölkələr yaxınlığında yerləşdirməsi onlar üçün iqtisadi fürsətlər aça bilər. Məsələn, Oman Duqm limanının xarici hərbi güclər tərəfindən istifadəsində maraqlıdır. Cibuti məsafə problemindən ən çox iqtisadi baxımdan faydalanan ölkələrdən biridir. O, hərbi bazalarını kirayə verməklə külli miqdarda gəlir qazanıb. Hazırda burada ABŞ, Fransa və Çin qoşunları fəaliyyət göstərir və onların hamısı hərbi ehtiyaclarını qarşılamaq üçün bu balaca ölkəyə güvənir.

Digər bir məsələ odur ki, Qərb ölkələrinin digər millətlərin hərbi baza və avadanlıqlarından istifadə etmə istəyi artdıqca, həmin millətlərin təsir gücü də artmış olur. Çünki hərbi bazalara əlçatanlığının olması Qərb ölkələrinin onu istədiyi kimi istifadə edə biləcəyi mənasına gəlmir. Bu sahədə ikitərəfli müzakirə aparılmalı, şərait və şərtlər danışılmalıdır. Danışıqları həyata keçirmək isə həm zaman, həm də enerji investisiyası deməkdir. Buna görə də, Qərb üçün məsafə probleminin həlli tərəfdaş millətlərlə etibarlı əməkdaşlıq qurmaq, düşmən aktorlarla isə icazə və girişi hüquqi yolla təmin etməkdir.

Qərbdə gələcəyin müdafiə planlayıcıları üçün əsas məqsəd hərbi bacarığın coğrafi və zaman baxımından limitlərinin başa düşülməsidir. Media və siyasi dairələr əməliyyatların həyata keçirilməsini sürətləndirməyə çalışsa da, onlara hərbi mövcudluğu təmin etmənin mürəkkəbliyi izah edilməlidir. Bununla belə, məsafə probleminin gələcəkdəki istənilən əməliyyatın planlanmasında əsas faktor olaraq qalacağı düşünülür.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: İnformasiya   Məsafə