NATO Sammiti: Ukraynanın üzvlüyünün və siyasi iğtişaşların kölgəsində baş tutur

2024/07/1720601551.jpg
Oxunub: 1851     16:33     10 İyul 2024    
Vaşinqtonda keçirilən sammit ötən il Litvanın paytaxtı Vilnüsdə keçirilən NATO sammitində baş verənlərin təkrarlanmaması üçün daha yaxından əlaqələndirilib. Bir çox Avropa rəsmiləri planlaşdırmanın həmişəkindən aylar əvvəl başladığını söylədilər.

Ötən il Vilnüsdə keçirilən NATO sammitində Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ölkəsinin üzvlük üçün vaxt cədvəli ala bilmədiyinə görə alyansı internet üzərindən tənqid edib. Avropada NATO-nun qatı tərəfdarı olan Fransa prezidenti Emmanuel Makron parlament seçkilərindən sonra siyasi dalan yaşayır, aşağı palata olan Milli Assambleya ifrat soldan ifrat sağa bölünüb.

Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban ötən həftə Kiyevdə Zelenski ilə görüşərkən, qısa müddət sonra Moskvada Rusiya prezidenti Vladimir Putini ziyarət etdi. Əvvəllər Avropanın Ukraynaya yardımını dayandıran Orban səfərlərini sülh missiyası kimi qiymətləndirdi, lakin onun Ukraynanın sülh danışıqlarından əvvəl atəşkəs elan etməsini təklif etməsi Kiyevin soyuq reaksiyasına səbəb oldu.

NATO-nu daha da narahat edən əsas dəstəkçisinin vəziyyətidir. ABŞ prezidenti Co Bayden iki həftə əvvəl baş vermiş fəlakətli debatdan sonra ölkəsindəki böhrana nəzarət etməyə çalışır. Alyansı dəstəkləmək Baydenin imza atdığı məsələlərdən biri idi. İndi isə öz partiyasından bir çoxları onun hətta namizəd olmamalı olduğunu söyləyirlər ki, bu da NATO skeptiki Donald Trampın prezidentliyə qayıdışı ehtimalını artırır.

Nəticədə NATO 75-ci ildönümündə parçalanmış vəziyyətdə qalır. Üzvlük və xərcləmə kimi bəzi ölçülərlə alyans həmişəkindən daha güclüdür. Yenə də bir çox üzvlər bir tərəfdən öz təhlükəsizliklərini qorumağa çalışarkən, digər tərəfdən Kiyevi dəstəklədiklərini “Trampa sübut etməy”in yollarını axtarırlar. Bu il daha ortaq mesajın verilməsinə və Ukrayna üçün böyük paket hazırlanmasına baxmayaraq, Avropa rəsmiləri siyasi vəziyyətin diqqəti yayındırdığını etiraf edirlər.

ABŞ administrasiyasının yüksək dərəcəli rəsmisi jurnalistlərə bildirib: “Müttəfiqlər Ukraynanın gələcəyinin NATO ilə bağlı olduğunu bir daha təsdiq edəcəklər və NATO-nun Ukraynaya hərbi, siyasi və maliyyə dəstəyini necə artırdığımıza dair əhəmiyyətli yeni açıqlamalar verəcəklər”.

Rəsmi sözlərinə davam edərək deyib: “Vaşinqton sammiti [Rusiya prezidenti Vladimir] Putinə güclü siqnal göndərəcək ki, əgər o, Ukraynanı dəstəkləyən ölkələrin koalisiyasından daha çox dayana biləcəyini düşünürsə, çox yanılır”.

Üç hissəli dəstək paketi və NATO-nun yeni rolu

NATO sammitində ən böyük məsələ Ukraynaya dəstəkdir. Görüşlərdən əvvəl rəsmilər və analitiklər üç hissədən ibarət bir paket hazırladılar. Birinci hissə avadanlıq məsələsidir və çox güman ki, Kiyev üçün təcili olaraq lazım olan Hava Hücumundan Müdafiə (HHM) sistemləri və önləmə qurğuları olacaq. NATO da bu prosesdə daha böyük rol oynayacaq. Birləşmiş Ştatlar müdafiə naziri Lloyd Ostin tərəfindən keçirilən aylıq toplantı bu səylərə rəhbərlik etdi. Ukraynanın Müdafiəsi üzrə Təmas Qrupu 100 milyard dollara yaxın yardımın toplanmasına və yönəldilməsinə kömək edib. Alyans indi bu vəzifələrin bəzilərini öz üzərinə götürür.

İyun ayında NATO Almaniyada 700 nəfərdən ibarət komandanlığın yaradıldığını və bu komandanlığın Ukraynaya birbaşa yardıma kömək edəcəyini açıqlayıb. Sammitdən əvvəl adının açıqlanmaması şərtiylə jurnalistlərə danışan bir Avropa rəsmisi bu qrupun zamanla daha çox səlahiyyət alacağını söyləyib.

Ukraynanın üzvlüyü və yekun bəyannamə

Paketin son hissəsi isə yekun bəyannamədə Ukraynanın üzvlüyü məsələsində nə deyiləcəyidir. Nümayəndə heyətləri hələ də bunun necə ifadə ediləcəyi ilə bağlı mübahisə edirlər - “körpü”, “geri dönüşü olmayan yol” və ya ikisinin birləşməsi şəklində yekun açıqlama ola bilər. Ancaq Ukraynada bir çox insan bu bəyanatların əsl məsələni diqqətdən kənarda qoyduğunu düşünür.

Ukrayna parlamentinin Xarici siyasət komitəsinin sədri Oleksandr Merejko bildirib: “Biz bilirik ki, böyük ehtimalla NATO-nun birgə dəvətini almayacağıq. Əsl sual bunun əvəzinə nə alacağımızdır”. Ötən həftə yazdığı məqalədə Zelenski HHM, üzvlük və təhlükəsizlik sazişləri ilə bağlı “yaxşı şeylərin olacağını” proqnozlaşdırmışdı.

NATO-dan da yaxşı xəbərlər olacaq. ÜDM-in ən azı 2%-ni müdafiəyə xərcləyən üzvlərin sayı rekord həddə çatıb. On il əvvəl cəmi 3 olan bu rəqəmin bu il 23-ə çatacağı gözlənilir. İsveç mart ayında uzunmüddətli üzvlük prosesini başa vuraraq, NATO-ya yeni üzv oldu. Niderlandın keçmiş Baş naziri Mark Rutte iyun ayında kifayət qədər dəstək alaraq, yeni Baş katib seçilib.

Siyasi narahatlıq və gələcək qorxuları

Bununla belə, bir çox analitiklər və rəsmilər qeyd ediblər ki, sammit ətrafında yaranan siyasi narahatlıq işi daha da çətinləşdirəcək. Zəifləmiş ABŞ və Fransa prezidentinin imicinin real siyasət müzakirələrindən diqqəti yayındırıb-yayındırmayacağı ilə bağlı suala bir avropalı rəsmi “bəli” cavabını verib.

Beləliklə, diqqətlə əlaqələndirilən mesajlara baxmayaraq, alyansın bir çox üzvü arxayın olmaq üçün Vaşinqtonda toplanıb. Bəziləri hətta kampaniyalarıyla və ya “Heritage Foundation” kimi mühafizəkar beyin mərkəzləri ilə məsləhətləşərək, Trampın ikinci müddətinin nəticələrindən qorunmağa çalışacaqlar.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: NATO   Sammit   Ukrayna  


Bizi "telegram"da izləyin