Dronların təkamülü: FPV tipli PUA-lar qarşısıalınmazdır? – ANALİZ (FOTOLAR)

2024/04/ukray-6853332960.jpg
Oxunub: 738     14:24     18 Aprel 2024    
Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə ilk dəfə döyüş meydanında bu qədər önə çıxan Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA) getdikcə fərqli qabiliyyətlər qazanır. Başlanğıcda sadə və məhdud təsirli vasitələrlə hücum etməyi hədəfləyən Ukrayna daha sonra FPV tipli PUA-lardan istifadə etməyə başladı. Döyüş meydanından alınan son görüntülərdə bu PUA-lara termobarik döyüş başlığının quraşdırıldığı da görünür.

Ukrayna ilə Rusiya arasında iki ildən artıqdır davam edən müharibə təkcə bu iki ölkə üçün deyil, dünyanın hər bir bölgəsindəki ordular üçün laboratoriya rolunu oynayır. Burada ilk dəfə sınaqdan keçirilən üsullarla, adları illərdir bilinsə də, ilk dəfə sahədə real hədəfə qarşı istifadə edilən sistemlər və sursatlarla qarşılaşırıq.

Bu müharibədə ən çox gördüyümüz və açığını desəm, ilk başlarda bir az qəribə gördüyümüz oyunçulardan biri də PUA-lardır... Ukraynanın əvvəlcə hər yerdən çox ucuza alına bilən çox sadə PUA-larla başlatdığı bu macəra bu gün tamamilə fərqli bir məkana çevrilib. Bu yazıda sözügedən inkişaf və bunun niyə qarşısının alına bilmədiyi haqqında danışacağıq.


Aşağı qiymət və asan əlçatanlıq ön plana çıxdı

Rusiya ilk hücuma başlayanda Ukrayna demək olar ki, əli boş idi. Kiyevin o dövrdə istifadə edə biləcəyi ən güclü sistemin “Bayraktar TB-2” PUA-sı olduğunu, bu yoxluqda təbii olaraq fərqli alətlərə müraciət etdiklərini və PUA-ları belə aktiv şəkildə istifadə etməyə başladıqlarını qeyd edə bilərik.

Rusiyanın ilk hücumuna yaxşı müqavimət göstərən və “72 saat davam edə bilməzlər” tezisini boşa çıxaran Ukrayna sonradan çox ciddi yardımlar almağa başladı. Bir çox ölkələr Ukraynaya dəqiq idarə olunan raketlər və müxtəlif ölçülü PUA-lar göndərib. Bu gün bütün NATO Ukraynaya 155 mm-lik haubitsa sursatını çatdırmağa çalışır. Haubitsalar sayəsində Ukrayna Rusiya ordusunun hücumlarını gecikdirir və qazandığı boş vaxtda bu ağıllı sistemlər vasitəsilə Rusiya ordusunu hədəf alaraq, hücumu “gecikdirməyi” hədəfləyir.


FPV tipli PUA-lar ilə yeni bir proses başladı

Kiyev administrasiyası da PUA hücumlarının uğurunu başa düşüb və zamanla bu aparatlara ciddi sərmayələr qoyub. Ukraynanın yalnız 2024-cü ildə 1 milyon PUA istehsal edəcəyini açıqlaması əslində bu işə verilən önəmin göstəricilərindən biridir. Əvvəlcə sadə PUA-lardan istifadə edən Ukraynanın növbəti dayanacağı daha təkmil sistemlər oldu. Yadınızdadırsa, döyüş meydanında bir müddət sonra FPV tipli PUA olaraq adlandırılan və istifadəçinin ağıllı eynəklə son dərəcə dəqiq bir şəkildə idarə edə bildiyi aparatları görməyə başladıq.

FPV tipli PUA-ların gəlişindən sonra işlərin daha da mürəkkəbləşdiyini qeyd etməmək yanlış olardı. FPV tipli PUA-lar döyüş meydanında çox fərqli mövqe tutub. Bunun müxtəlif səbəbləri var. Ən əsası, onlar aşağı qiymətə malikdir və istehsalı asandır. Eyni zamanda, tək hərbi qulluqçu tərəfindən çox qısa bir təlim müddətindən sonra istifadə edilə bilər. RPG-7 kimi tank əleyhinə qumbaraatanların sursatından istifadə edərək, bu PUA-ları silahlandırırlar.

Normalda belə PUA tanka ciddi ziyan vura bilməz. Amma Ukrayna ordusu FPV tipli PUA-lar ilə tankların lyuklarına daxil olub, içəridəki avtomatik yükləyicini vura bilir. Yaxud PUA-nı lülənin üstündə partlatmaqla, lülədəki sursatın və buna görə də tankın partlamasına səbəb olur. Burada bir detalın altından xətt çəkək... Hazırda bu FPV tipli PUA-lar tək-tək istifadə olunur. Böyük miqdarda istifadə edildikdən sonra işlər başqa nöqtəyə keçir.

Sahədən çəkilən son videolar PUA-larla edilən hücumlarda ciddi partlayışların olduğunu göstərir. Açıq mənbələrdə əks olunan məlumata görə, Ukraynanın PUA-lara termobarik partlayıcı qurğular yerləşdirməyə başlaması qarşıdakı dövrdə baş verə biləcək hücumların çox daha ciddi ola biləcəyinə işarədir.


Niyə PUAları aşkar etmək olmur?

Az öncə qeyd etdiyimiz kimi, Rusiya-Ukrayna müharibəsi hər kəsin öz dərsini çıxara biləcəyi bir yerə çevrilib. Moskva və Kiyev bir-birinin hücumlarına qarşı durmaq üçün daim təkmilləşdirmə həyata keçirməyə çalışırlar. Sual yarana bilər: Bəs iki ildən artıqdır davam edən müharibədə PUA-lar üçün niyə aydın və qəti bir həll hazırlanmayıb?

Adını çəkdiyimiz kiçik PUA-ları radar aşkarlaya bilərmi? Yox. İnfraqırmızı sensorla aşkarlana bilərmi? Çox çətin. Bu ikisi tərəfindən aşkarlana bilmədiyi üçün hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə vurula bilməz. Üstəlik, bu PUA-ların hər biri 3-4 min dollara başa gəlir. Rusiyanın alçaq hündürlükdə Hava Hücumundan Müdafiə (HHM) sistemlərinin tək raketinin qiyməti 80-300 min dollar arasındadır.

İqtisadi və logistik baxımdan bu PUA-lara qarşı HHM-i raketlərlə təmin etmək məntiqli görünmür. Qabaqcıl radioelektron mübarizə və lazer silahlarından istifadə edilməlidir, lakin Rusiyada bunlar da yoxdur.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: PUA   FPV  


Bizi "telegram"da izləyin