Ermənistanın xarici siyasətində “ox dəyişikliyi” yaşanır? – ANALİZ

2024/04/1712652047.jpg
Oxunub: 636     14:33     09 Aprel 2024    
2020-ci ilin sentyabrında başlayan və 44 gün davam edən Qarabağ müharibəsinin ikinci mərhələsində Azərbaycanın yürütdüyü uğurlu siyasət nəticəsində bölgənin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan Qarabağ müharibəsinin birinci mərhələsində itirdiyi ərazilərin bir hissəsini döyüş yolu ilə, bir hissəsini isə diplomatiya yolu ilə geri almağa nail oldu.

İrəvan məğlubiyyəti qəbul etdi. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycan ordusu Qarabağda fəaliyyətini davam etdirən qeyri-legitim erməni rejiminə qarşı antiterror əməliyyatı ilə bölgəni tamamilə nəzarətə götürüb. Azərbaycan illərdir işğal altında olan torpaqlarını azad edərkən, Cənubi Qafqazda status-kvo da dəyişdi. Müharibə və məğlubiyyətin nəticələri Ermənistanın daxili və xarici siyasətinə təsir etməkdə davam edir.

İrəvanın siyasətində balanslar

2018-ci ildə “məxməri inqilab” adlı etiraz aksiyaları ilə hakimiyyətə gələn Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ölkəni korrupsiyadan və köhnə siyasətdən xilas edəcəyini bəyan edib. Lakin Ermənistanın Qarabağ müharibəsinin ikinci mərhələsində ağır məğlubiyyəti Paşinyanı tənqid hədəfinə çevirib. Müxalifətçilər onu həm vəd olunan islahatları yerinə yetirmədiyinə, həm də Azərbaycana qarşı müharibədə uduzduğuna görə tənqid etməkdə davam edirdilər. Ölkəni müstəqillikdən 2018-ci ilə qədər idarə edən “Qarabağ klanı” Paşinyanı istefaya çağırmaqla, etnik millətçi müxalifətə rəhbərlik edir. 2021-ci ilin aprelində istefa verməyə məcbur olan Paşinyan 2021-ci ilin iyununda keçirilən növbədənkənar seçkilərdə 50 faizdən çox səslə seçkilərdə qalib gəlib.

Müharibədən sonra populyarlığı azalan Paşinyanın aşkar qələbə qazanması Ermənistan xalqı üçün vacib idi. İdarəçiləri, mediası və Qərbdəki diasporu tərəfindən illər ərzində manipulyasiya edilən ermənilər böyük məyusluq yaşadılar. Onların təxminən 30 illik Qarabağ işğalı sona çatdıqda, geriyə çox problemli iqtisadiyyat və xarici mənbələrdən asılı vəziyyətə düşmüş bir ölkə qaldı. Diasporun və Rusiyanın iqtisadi yardımı illər boyu Ermənistanın xarici siyasətinə rəhbərlik etdiyi halda, davam edən müharibə iqtisadiyyatı erməni xalqının həyat şəraitini çətinləşdirirdi.

Bu səbəbdən korrupsiya halları davam edən və Moskva tərəfindən dəstəklənən köhnə siyasətin ən önəmli simalarından olan Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryanın seçilməməsi erməni xalqının yeni və təmiz siyasət tələbini ortaya qoydu. Ermənistanın iqtisadi, siyasi və sosial problemlərindən xəbərdar olan Paşinyan türklərə qarşı nifrət əsaslı düşmənçiliyi ehtiva edən millətçi siyasətə qarşı çıxır. Bu səbəbdən də etnik millətçi “Qarabağ klanı”nın və müharibəyə meylli, regional reallıqlardan uzaq erməni diasporunun ölkə siyasətindəki təsirini qırmağa çalışır.

2020-ci ildəki müharibədən sonra əvvəlki illərdə həyata keçirilən siyasəti tənqid edən Paşinyan Qarabağda yeni status-kvonun Ermənistanın gələcəyi üçün daha müsbət olduğunu bəyan etməklə, ictimaiyyəti də öz yanına çəkməyə çalışır. Azərbaycan və Türkiyə ilə normallaşmaya ehtiyacı olan İrəvan administrasiyası bu ölkələrə qarşı ərazi tələblərini özündə əks etdirən 1990-cı il müstəqillik bəyannaməsini və konstitusiyanın dəyişdirilməsini də gündəmə gətirib.

Xarici siyasətdə axtarış

Erməni xalqının da istədiyi hüquqi və iqtisadi islahatlar xarici siyasətdə düzgün addımların atılması ilə mümkün ola bilər. Əslində 2000-ci illərdən milli dövlət quruculuğunu yetkinləşdirən, iqtisadiyyatını inkişaf etdirən Azərbaycan çoxtərəfli xarici siyasəti ilə ordusunu modernləşdirərək, Ermənistanla güc balansını dəyişməyə nail oldu. Bu proses İrəvanın Rusiyanın bu ölkəyə təsirini qırmağa çalışdığı, qərbyönlü siyasət yeritdiyi bir dövrü başlatdı.

Müxalifətdə olarkən anti-Moskva ritorikası ilə tanınan Paşinyan 2020-ci ildə müharibədən sonra bu fikirlərini daha aydın şəkildə həyata keçirməyə başlayıb. Xüsusilə ötən ilin fevralında Paşinyanın Ermənistanın Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) iştirakını dayandırdıqlarını açıqlaması İrəvanın xarici siyasətində “oxların yerdəyişməsi” ilə bağlı müzakirələri daha da artırıb.

Qarabağ müharibəsinin ikinci mərhələsinin gedişatını dəyişən ən mühüm amillərdən birinin bölgədəki Türkiyə-Rusiya çəkişməsi olması Ermənistan ictimaiyyətində Paşinyanın arqumentlərini gücləndirdi. Rusiya silah və texnologiyası ilə təchiz edilmiş Ermənistan ordusu Azərbaycan Ordusunun ixtiyarında olan Türkiyə silah və texnologiyaları, xüsusən də Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA) qarşısında aciz qalıb. Əslində bu proses Ermənistanı çoxşaxəli xarici siyasət yaratmağa sövq etdi ki, bu siyasətdə həm qonşuları, həm də Qərb ilə münasibətləri yaxşılaşsın. Bu məqamda 2023-cü ilin iyununda Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın andiçmə mərasimində iştirak edən Paşinyan bəyan edib ki, Ankara ilə münasibətlərin normallaşması Ermənistan üçün ən vacib amildir.

İrəvanın qərbyönlü xarici siyasət təşəbbüsünə ən çox maraq göstərən ölkə Fransa olub. İki ölkə arasında müxtəlif təhlükəsizlik sazişləri və hərbi yardımla bağlı danışıqlar aparılıb. Əslində bu yaxınlaşma Fransanın açıq şəkildə anti-Azərbaycan siyasət yürütməsinə səbəb oldu və qısa zamanda Bakı-Paris münasibətləri pisləşdi. Türkiyənin Afrikada artan təsirindən narahat olan Fransanın geosiyasi cavab olaraq Cənubi Qafqazda yeni tənlikdə rol almağa çalışdığını söyləmək olar.

Aqil Məmmədov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Xarici-siyasət  


Bizi "telegram"da izləyin