ABŞ prezident seçkilərində incə məqamlar: Baydenin əvəzinə Harris-Obama tandemi önə çıxır?

2024/04/1712648892.jpg
Oxunub: 353     12:40     09 Aprel 2024    
2024-cü il prezident seçkiləri yaxınlaşdıqca, Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) Prezidenti Co Bayden yaşı və səhhətindəki problemlərlə yanaşı, qeyri-qanuni immiqrasiya, iqtisadi problemlər və Yaxın Şərqdəki hərbi mübarizələr kimi problemləri idarə edə bilməməsi səbəbindən tənqid olunur.

Bayden Miçiqan ştatında keçirilən praymerizlərdə tutduğu mövqe və İsraili dəstəklədiyinə görə ciddi müxalifətlə üzləşərkən, reaksiya verənlərin 13,2 faizini toplayıb. Yüz minlərlə seçici Super Çərşənbə axşamı günü etirazlarını davam etdirərək, praymerizdə heç bir namizədə səs verməyib, əksinə səsvermədə bitərəf qalıb. Anti-Tramp koalisiyası isə onun 6 yanvar hadisələrinə görə bilavasitə məsuliyyət daşıdığını ifadə edir və bildirir ki, Donald Trampın prezidentlik üslubu dövlət institutlarının sərhədlərini aşır.

2016-cı ildə nə baş verdi?

ABŞ-nin keçmiş Prezidenti Donald Tramp 2016-cı il prezident seçkilərində iqtisadi dəyişikliklər və qloballaşma nəticəsində geridə qalan kənd və sənaye bölgələrinin məyusluğuna diqqət yetirərək qalib gəldi. Kampaniyası istehsal işlərini geri qaytarmaq, ticarət müqavilələrini yenidən müzakirə etmək və Amerika işçilərinə üstünlük vermək kimi iqtisadi millətçilik mövzularına diqqət yetirən Tramp siyasi quruluşdan məyus olan seçicilərə müraciət etdi.

Bundan əlavə, Tramp immiqrasiya və milli kimlik kimi mədəni və sosial məsələləri dərindən qütbləşdirməyə, dəstək bazasını gücləndirməyə diqqət yetirib. Əslində Trampın Hillari Klinton üzərində qələbəsindən əvvəl Berni Sandersin Demokratlar Partiyasından prezidentliyə namizəd olmasının yaratdığı impuls ictimaiyyətin gözləntilərinin sosioloji təhlili üçün fürsət yaratmışdı.

Sanders və Tramp siyasi spektrin əks tərəfində görünsələr də, eyni zamanda ortaq xüsusiyyətləri paylaşırlar. Hər ikisi əhalinin müəyyən təbəqələrində məyusluq hissindən istifadə edirdi. Sanders mütərəqqi solçu, Tramp isə populist sağı təmsil edirdi. Hər ikisi öz kampaniyalarını ictimaiyyətin “nizamı pozan əcnəbilər” anlayışına əsaslanaraq aparıblar. Lakin Sanders 2016-cı ildə partiyasının praymerizində Klintona uduzub.

Mövcud ssenarilər

Sadə dillə desək, ABŞ-nin sosial əsasları bir dərəcəyə qədər uzanmağa dözə bilsə belə, müəyyən sərhədlər çəkir. Bugünkü kontekstdə Trampa daha bir müddətin verilməsi müəyyən edilmiş normalar üçün risk yaradır. Tramp seçkidə uduzsa, seçki təhlükəsizliyi ilə bağlı suallar qaldıracaq. Belə olan halda 6 yanvar kimi etiraz aksiyalarının olmayacağına kim zəmanət verə bilər? Əgər seçkidən kənarlaşdırılarsa, Tramp “cadugər ovu” qurbanına çevriləcək. Trampın seçkidə qalib gəlməsi Demokratlar üçün fərdi azadlıqların, xüsusən də abort və immiqrasiya siyasəti kimi mövzularda azadlıqların sonu demək olacaq.

Bu kontekstdə nə demokratlara, nə də Trampa simpatiyası olmayan müstəqil seçicilər siyasi arenada təmsilçisiz qalırlar. Trampa qarşı həlledici qələbə bir çox dairələrdə mövcud problemlərə qarşı potensial antidot kimi qiymətləndirilir. Trampın 2024-cü il seçkilərində siyasi rəqiblərini qanuni yollarla susdurmasının bir çox amerikalı tərəfindən mənfi qarşılandığını nəzərə alsaq, onun ən yaxşı şansı Baydenin rəqibi olması oldu.

Trampın zəif tərəflərinin çoxu xarici siyasət sahəsindədir. Trampın Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə bağlı müsbət bəyanatları ənənəvi olaraq Rusiyaya kommunist düşmən kimi baxan respublikaçıları özündən uzaqlaşdıra bilər. Bununla belə, mümkün rəqib olan Bayden bu vəziyyətə təsirli əks-hərəkət hazırlaya bilməyəcək kimi görünür. Bu məqamda, Demokratlar daxilində Baydenə qarşı bəzi səs-küylər olsa da, Din Fillips və Marianna Uilyamson Bayden üçün təhlükə yaratmadı.

Din Fillips Super Çərşənbə axşamı günündən sonra Baydenin lehinə namizədliyini geri götürdüyünü açıqladı. Nəhayət, fevralın 24-də 8 ştatda praymeriz üçün namizədlik ərizələri qəbul edilib və müraciətlər martın 24-dək davam edib.

Bayden yarışdan çıxsa, nə olacaq?

Bayden praymerizdə etiraz səsləri alsa da, onun Demokratlar Partiyasından olan rəqibinə məğlub olmaq təhlükəsinin olmadığını görürük. Yenə də bu ssenari demokratlar üçün tam üstünlük vermir. Baydenin Trampı məğlub etmək şansı zəif görünür. Bu, Baydenin “yarışdan geri çəkilməli ola biləcəyini” göstərir. Belə getsə, alternativ ssenari və strategiyalarla dolu yeni seçki dövrü başlayacaq.

Baydenin hər hansı səbəbdən yarışdan çəkildiyi ssenaridə vitse-prezident Kamala Harris, Kaliforniya qubernatoru Qevin Nyusom və keçmiş birinci xanım Mişel Obama kimi adlar ön plana çıxa bilər. Martın 19-na qədər Demokratlar nümayəndələrinin əksəriyyətini praymerizlər vasitəsilə bölüşdürüblər. Beləliklə, bir neçə praymeriz olsa da, yarışa yeni daxil olan şəxs Baydenə artıq sadiq olan nümayəndələrin dəstəyini tələb edəcək. Bu ssenaridə potensial namizədlərin şansları əhəmiyyətli dərəcədə artır, çünki ayrı-ayrı nümayəndələr partiyanın namizədliyi qərarında əhəmiyyətli söz sahibi olacaqlar.

Bayden yarışdan geri çəkilərsə, Demokratlar cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən dəstək toplaya biləcək iki ad üzərində razılığa gələ bilərlər. Bu iki ad Mişel Obama və ya Kamala Harris ola bilər. Bu məqamda vitse-prezident Harris Obamadan daha hazır və istəkli görünür. Harrisin ötən həftələrin birində prezident kimi xidmət etməyə hazır olduğunu açıqlaması da bu ehtimalı gücləndirir. Bu halda Trampın əsas narahatçılığı onun “cadugər ovu” kimi təsvir etdiyi hüquqi problemlər olmamalıdır. Tramp Harris və ya Obama ilə rəqabət apararsa, onun qalib gəlmə şansı xeyli çətinləşəcək.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Bayden   Tramp   Seçki   ABŞ  


Bizi "telegram"da izləyin