Ermənistanın Müdafiə Strateji Baxışının izləri ilə…| Düşmən böhranlı vəziyyətdə reaksiya vermək qabiliyyətindən məhrumdur

2020/01/76876-1580464934.jpg
Oxunub: 315     17:21     12 Fevral 2024    
“168.am” nəşri Ermənistanın Müdafiə Strateji Baxışı ilə bağlı geniş araşdırma aparıb, vacib detallara diqqət yetirib. Məqalədə müharibədən öncə MSB ətrafında görülən işlər və hazırkı mövcud vəziyyət təhlil edilib, habelə Ermənistan ordusunun böhran vəziyyətlərinə adekvat reaksiya vermək qabiliyyətindən məhrum olduğu məlum olub.

Ordu.az nəşrin məqaləsini olduğu kimi təqdim edir:

“Nikol Paşinyan və onun siyasi komandası hər fürsətdə yeni geosiyasi, regional reallıqlar və onlarla necə davranmaq barədə danışırlar. Region isə qeyri-sabit mərhələdədir və hər gün haradasa qaynar nöqtə açılır ki, bu da Cənubi Qafqaza təsir etməyə bilməz. Ermənistan praktikada buna hazırlaşırmı və bu, mövcud geosiyasi, regional reallıqların məntiqinə nə dərəcədə uyğundur?

2023-cü il noyabrın 8-də raketlər işi ilə bağlı iki ilə yaxındır həbsdə olan Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Davit Tonoyan vəkil qrupu vasitəsilə “168.am”a müsahibə verib və müsahibə zamanı deyib: “Qanunvericiliklə də tələb olunan və Silahlı Qüvvələrin inkişafı üçün siyasi “tapşırıq”ın formalaşdırılmasını təmin edəcək Müdafiə Strateji Baxışının (MSB) keçirilməsindən xəbərim yoxdur. Həmin baxış bu gün lazımdır və dərhal həyata keçirilməlidir. Bu, qapalı prosesdir, lakin yenə də bir qədər ictimai məlumatlandırma tələb edir”.

“168.am” 2023-cü il dekabrın 21-də MSB prosesinin mövcud olub-olmadığını, əgər mövcuddursa, nə zaman başladığını, hansı mərhələdə olduğunu, əgər yoxdursa, niyə olmadığını aydınlaşdırmaq üçün Ermənistan Müdafiə Nazirliyinə sorğu göndərmişdi. Yanvarın 18-də Müdafiə Nazirliyindən bizə göndərilən cavab məktubunda qeyd edilir: “MSB prosesi hazırda həyata keçirilmir. Son iki ildə Ermənistan ətrafında təhlükəsizlik vəziyyətində baş verən dinamik dəyişiklikləri nəzərə alaraq, müdafiə planlaşdırılması işləri müxtəlif alətlər dəsti ilə həyata keçirilir”.

“168.am” Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının funksiyasının müdafiə siyasətinin əsas istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi, o cümlədən müdafiə strateji planlaşdırmasının və yenidən nəzərdən keçirilməsinin həyata keçirilməsi olduğunu nəzərə alaraq, hazırda MSB prosesinin olub-olmadığını, əgər varsa, nə zaman başladığını, hansı mərhələdə olduğunu, əgər yoxdursa, niyə olmadığını aydınlaşdırmaq üçün Armen Qriqoryanın rəhbərlik etdiyi struktura sorğu göndərib.

Cavabı alan kimi biz onu dərc edəcəyik, ancaq Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin cavabı Təhlükəsizlik Şurasının cavabını proqnozlaşdırılan edir. Ermənistanın MSB-si ölkənin müdafiə sistemini və onun fəaliyyət strategiyasını nəzərdən keçirməyə yönəlmiş tədbirlər toplusudur. Onun məqsədi Ermənistanın müdafiə sistemini uzunmüddətli perspektivdə gözlənilən təhdidlərə və çağırışlara tab gətirmək qabiliyyəti baxımından qiymətləndirmək, bu baxımdan sistemin uyğunluğunu/uyğunsuzluğunu/ aşkar etməkdir.

Bu qiymətləndirmənin nəticələri müdafiə sektorunun perspektiv inkişaf proqramlarının hazırlanması, buna görə də müdafiə islahatları üçün əsasdır. MSB təhlükəsizlik mühitinin təhlili və uzunmüddətli təhdidlərin qiymətləndirilməsi yolu ilə həyata keçirilir. Bu, təhlükənin zərərsizləşdirilməsi üzrə fəaliyyətlərin planlaşdırılmasını, müvafiq imkanların yaradılmasını, inkişafını və maliyyələşdirilməsini mümkün qədər dəqiq, əsaslandırılmış və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirməyə imkan verir, habelə dövlətin müdafiə qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır, müxtəlif böhran vəziyyətlərinə adekvat cavab vermək üçün lazımi çevikliyi təmin edir və gözlənilməz kritik hadisələrin baş vermə ehtimalını azaldır.

Qeyd edək ki, MSB-nin həyata keçirilməsi Ermənistanın hərbi doktrinasında da nəzərdə tutulub və bu proses Ermənistanda 2008-ci ildən həyata keçirilir. Xüsusilə, 2008-ci il sentaybrın 17-də Ermənistan prezidentinin sərəncamı ilə Ermənistanın MSB-sinin işlərini koordinasiya edən idarələrarası komissiya yaradılmışdı, MSB-nin həyata keçirilməsi mərhələləri qeyd edilmişdi.


Daha sonra 2009-cu il avqustun 4-də Ermənistan prezidentinin qərarı ilə Ermənistan prezidentinin 17 sentyabr 2008-ci il tarixli “Ermənistanın Müdafiə Strateji Baxışı işlərini əlaqələndirən idarələrarası komissiya yaratmaq haqqında” sərəncamına dəyişiklik daxil edilib. Analoji sərəncam 2013-cü il dekabrın 5-də də verilib.


2013-cü ilin iyul ayında “Tert.am”a verdiyi müsahibədə isə Ermənistan müdafiə nazirinin birinci müavini Davit Tonoyan Ermənistanın MSB-sinə və bunun mərhələlərinə toxunmuşdu.


“Müdafiə Strateji Baxışı (MSB) orta və uzunmüddətli müdafiə planlaşdırmasının mühüm komponentidir, ona görə də biz bu prosesi hər bir uzunmüddətli planlaşdırma mərhələsinin əvvəlində həyata keçiririk. Bu səbəbdən MSB-nin bu növbəti prosesi onunla bağlıdır ki, biz 2011-2015-ci illərin planlaşdırma dövründən 2016-2020-ci illər dövrünə keçid edirik. Silahlı Qüvvələrdə struktur dəyişikliklərinin aparılması zərurəti də MSB-nin nəticələrindən asılı olacaq”, - deyə o qeyd etmişdi və əlavə etmişdi ki, strateji baxışın nəticələri müdafiə sektorunun bütün komponentlərinə şamil edilir.

Yəni əsas fakt təhlükəsizlik mühitindən qaynaqlanan və proses zamanı qiymətləndirilən təhdidlərə müqavimət göstərmək üçün silahlı qüvvələrə hansı quruluş, tərkib, qüvvələr, qabiliyyətlər və ümumiyyətlə, vasitələr lazım olduğu ilə bağlı planlaşdırmadadır ki, prioritetlər və maliyyə mənbələri müəyyənləşdirilsin. Bu, həm hərbi sənaye kompleksini, həm hərbi texnikanın alınmasını, həm şəxsi heyətin idarə edilməsini, həm də bütün digər komponentləri əhatə edir.

2016-cı ilin fevral ayında isə Ermənistan müdafiə nazirinin birinci müavini Davit Tonoyan Vyanada ATƏT-in “Hərbi doktrinal yanaşmalar” adlı seminarı çərçivəsində Ermənistanın Müdafiə Strateji Baxışının nəticələrini (2011-2015-ci illər planlaşdırma dövrü. - M.P.). təqdim etmişdi.


“Biz Ermənistanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədlərinə nail olmaq və ATƏT-in Minsk qrupunun himayəsi altında aparılan danışıqlar prosesi üçün əlverişli şərait yaratmaq məqsədilə bir sıra tədbirlər həyata keçirməyi planlaşdırırıq. Bunların arasında Ermənistanın hazırkı silahlı qarşıdurmanı azaltmaq üçün həyata keçirdiyi “Cilovlama sistemi” (Deterrence system) də var.

Bizim doktrinal yanaşmamızda “Cilovlama” tədricən “Statik Müdafiə” anlayışını əvəz edir ki, bu da rəqib tərəfindən qeyri-kafi gücün sübutu kimi nəzərdən keçirilə bilərdi. Əslində, 25 illik müdafiə mövqeyi bizə getdikcə daha da cəsarətlənən təxribatçı hərəkətlərdən başqa bir şey vermədi. Buna görə də Ermənistan silahlara nəzarət sahəsində mövcud məhdudiyyətləri ciddi şəkildə saxlamaqla, kəmiyyət balanssızlığını neytrallaşdırmaq üçün keyfiyyətli həllər həyata keçirəcək”, - deyə Tonoyan qeyd etmişdi və əlavə etmişdi ki, “Cilovlama Sistemi” həm reaktiv, həm də qabaqlayıcı şəkildə həyata keçiriləcək.

Bu kontekstdə əlavə edək ki, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin 2017-2018-ci illər proqramları çərçivəsində Ermənistan hökumətinin 2017-ci ildə prioritet vəzifələrinə uyğun olaraq Strateji Cilovlama Sisteminin inkişafı Ermənistan Müdafiə Nazirliyi üçün prioritet vəzifə kimi müəyyən edilib.


“Əsas problemin həyata keçirilməsinə yönəlmiş addımlar - Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin zərbə və atıcılıq imkanlarının artırılması, kəşfiyyat imkanlarının artırılması yolu ilə erkən aşkarlama sisteminin genişləndirilməsi, dövlət və hərbi idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, beynəlxalq alyans, tərəfdaşlıq və hüquqi müqavilə münasibətlərinin inkişafı nəzərdə tutulub.

Əsas problem məqsədi Ermənistana qarşı istənilən xarakterli silahlı təcavüzün qarşısının alınması imkanlarını artırmaq, Ermənistanın müdafiə qabiliyyətinin səviyyəsini artırmaq, Ermənistanın hərbi təhlükəsizlik sistemini hərbi təhdidlərin qiymətləndirilən (proqnozlaşdırılan) inkişafılarına və Ermənistanın konstitusiya dəyişikliklərinə uyğunlaşdırmaq, Ermənistanın müdafiəsini təmin etmək üçün beynəlxalq hərbi-siyasi və hərbi zəmanətləri genişləndirmək, rəqibi münaqişəni müstəsna olaraq sülh yolu ilə həll etməyə məcbur etmək üçün lazımi şərait yaratmaq olub.

Əsas problemin həyata keçirilməsinə yönəlmiş addımlar çərçivəsində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin strukturuna və qoşunların idarə edilməsi sisteminə baxış həyata keçirilib, “Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 2018-2024-cü illər üzrə modernləşdirmə proqramını, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 2018-2024-cü illər üçün inkişaf planını və Ermənistanın 2018-2024-cü illər üçün silahlanma və hərbi texnikanın inkişafı üzrə dövlət proqramını təsdiq etmək haqqında” Ermənistan prezidentinin fərman layihəsi hazırlanıb və 2018-ci ilin yanvarında Ermənistan prezidentinin aparatına təqdim edilib”, - deyə Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin 2017-ci il islahatları, investisiya proqramları, tədbirləri və prioritet məsələlər, eləcə də 2018-ci il üçün işlərlə bağlı ümumiləşdirməsində qeyd olunurdu.

Artıq 2020-ci il iyunun 9-da Ermənistan müdafiə naziri Davit Tonoyan müdafiə sektorunun və silahlı qüvvələrin inkişafı ilə bağlı ikinci baxışını təqdim etmişdi və qeyd etmişdi ki, biz müdafiə planlaşdırılmasının ən mühüm mərhələsinin, Müdafiə Strateji Baxışının növbəti prosesinin astanasında dayanmışıq. Tonoyan bunun çərçivəsində prioritetləri ayırmışdı:

- Təhlükəsizliyə, ilk növbədə hərbi təhlükəsizliyə təhdidlər müəyyən ediləcək, hərtərəfli qiymətləndiriləcək və prioritetə uyğun olaraq təsnif ediləcək,

- bunların əsasında vəziyyətin inkişafı üçün alternativ variantları nəzərdən keçirmək və strateji planlaşdırma üçün mülahizələri formalaşdırmaq imkanı verən təhlükəsizlik mühitinin inkişaf ssenariləri hazırlanacaq,

- strateji planlaşdırma mülahizələri əsasında yuxarıda göstərilən ssenarilərdə hərbi təhlükələrin neytrallaşdırılması üçün zəruri olan hərbi vəzifələr və imkanlar müəyyən ediləcək,

- hərbi problemlərin və imkanların müəyyən edilməsi mövcud və zəruri qüvvələrin, resursların və imkanların kəmiyyət və keyfiyyət uyğunsuzluğunu müəyyən etmək, onları tamamlamaq və ya düzəltmək, mümkün olmadıqda isə alternativ həll yollarını tapmaq imkanı verəcək,

- mövcud (əlçatan), zəruri qüvvələrin və imkanların (Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin strukturu, idarə edilməsi və tətbiqi, döyüş hazırlığı və hazırlıq, silahlanma, hərbi təhsil sistemləri, infrastrukturlar, maddi-texniki vasitələr, şəxsi heyət, şəxsi heyətin sağlamlığı və mənəvi-psixoloji vəziyyəti, hərbi-sənaye və elmi-texniki potensial və s. nəzərdə tutulur) təhlili dəyişikliklərə ehtiyacı və onların əhatə dairəsini aşkar edəcək, bunların əsasında yeni imkanların formalaşdırılması prioritetləri (tələblər həmişə resursları üstələdiyi üçün), onların dəyər səmərəliliyi, mövcud imkanların optimallaşdırılması üçün kompromis variantları təhlil ediləcək, risklər qiymətləndiriləcək,

- nəticədə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin inkişafını tənzimləyən strateji planlaşdırma sənədləri hazırlanacaq, bunun həyata keçirilməsi müxtəlif ssenarilərin inkişafı halında Ermənistanın təhlükəsizliyinə təhdidlərin zərərsizləşdirilməsinə zəmanət verəcək, bunun üçün lazım olan və Ermənistanın milli potensialına uyğun olan resursları planlaşdıracaq.

“Müdafiə Strateji Baxışı Ermənistanın yaxın gələcəkdə hərbi təhlükəsizliyini təmin etmək üçün silahlı qüvvələrin necə olmalı olduğu ilə bağlı suallara əsaslı cavablar verəcək:

- planlaşdırma və idarəetmə sistemi,

- tərkib və quruluş - bölmələr, onların yerləşdirilməsi və s.,

- qabiliyyətlər - qüvvələr və vasitələr,

- tətbiq strategiyası - müharibənin aparılması formaları və üsulları,

- hərbi təhsil və təlim sistemi,

- ən əsası, tələb olunan resurslar - insan, logistik və s.

Müdafiə Strateji Baxışı qapalı və uzun bir prosesdir və onun tam nəticələri dərc olunmur. Lakin proses başa çatdıqdan, təxminən iki ildən sonra biz onları ümumi şəkildə və icazə verilən həddə ictimai məlumatlandırma sənədi kimi dərc edəcəyik. Lakin Müdafiə Strateji Baxışının nəticələri hazırlanmazdan əvvəl, yəni növbəti iki il üçün keçdiyimiz yolu və gələcək üçün prioritetlərimizi nəzərə alaraq, müdafiə sektorunun inkişafı üçün bəzi meyarlarımız olmalıdır”, - deyə həmin vaxt müdafiə naziri Davit Tonoyan əlavə etmişdi.

İndi, 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsindən sonra yeni təhlükəsizlik problemləri ilə üzləşdiyimiz zaman Ermənistan Müdafiə Nazirliyindən deyirlər ki, “Müdafiə Strateji Baxışı prosesi hazırda həyata keçirilmir”. Bu, əslində qanunun tələbidir, üstəlik, Hərbi Doktrinanın müddəaları müdafiə strategiyası və hərbi planlaşdırma vasitəsilə həyata keçirilir. Yaxud raketlər işi üzrə saxlanılan Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Davit Tonoyanın “168.am”a verdiyi müsahibədə qeyd etdiyi kimi, MSB prosesi silahlı qüvvələrin inkişafı ilə bağlı siyasi “tapşırıq”ın formalaşdırılmasını təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.

Bəlkə siyasi tapşırıq bunun formalaşdırılmamasıdır və bizim silahlı qüvvələrdə islahatlardan, indi də yeni silahların əldə edilməsindən danışmağımız heç nədir? Yəni, biz yenə hesablamadan və anın diktəsi ilə siyasi addımlarla, qərarlarla qarşılaşırıq. İndiki hakimiyyət öz ordusu və əvvəlki hakimiyyətinin ordusu ilə və təhlükəsizlik mühitinin yaxşılaşdırılması mənasında siyasətdən danışanda təkcə MSB proseslərinin həyata keçirilməsini və bununla bağlı göstərilən ciddiliyi əsas götürmək kifayətdir. Biz isə Armen Qriqoryanın rəhbərlik etdiyi Təhlükəsizlik Şurasının cavabını gözləyəcəyik”.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   MN  


Bizi "telegram"da izləyin