ABŞ-Aİ və Rusiya-İran kəsişməsində Türkiyə – ANALİZ

2023/12/1702276052.jpg
Oxunub: 2009     16:25     11 Dekabr 2023    
Bir aydan çox müddət öncə Ər-Riyadda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının zirvə toplantısından evə qayıdarkən Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan xarici işlər naziri Hakan Fidanın Vaşinqtona səfərini elan edib və bundan sonra, özünün dediyi kimi, İran Prezidenti Ankaraya getməli idi. Türkiyənin xarici işlər naziri Vaşinqtona getməyib. Üstəlik, onunla ABŞ dövlət katibi arasında ATƏT-in Nazirlər Şurası çərçivəsində heç bir görüşün baş tutmaması münasibətlərin soyuqluğuna sübutdur.

Dekabrın 5-də Türkiyə Prezidenti qəfildən Yunanıstana getdiyini elan edib və Yunanıstanın bir sıra KİV-lərinə müsahibə verərək söz verib ki, Yunanıstanın Baş nazirinə deyəcək: “Kiriakos, dostum, sən məni təhdid etməsən, mən də səni təhdid etməyəcəm”. Yunan jurnalist Ərdoğana ötən il Yunanıstanı bir gecə türklərin Salonikidə peyda ola biləcəyi ilə təhdid etdiyini xatırladanda Türkiyə Prezidenti bildirib ki, o, Yunanıstan və Türkiyənin birlikdə mübarizə aparmalı olduqları terrorçuları nəzərdə tutub.

Türkiyə Prezidenti və Yunanıstanın Baş naziri Salonikidə görüşüblər, belə təəssürat yaranır ki, tərəflər qonşuluq və əməkdaşlıq haqqında sənəd imzalamağa yaxındırlar. Ərdoğanın Yunanıstandan evə qayıdarkən xarici işlər naziri Fidanı Vaşinqtona göndərməkdən danışması da son dərəcə diqqətçəkicidir. Bu dəfə o, İran Prezidentinin Türkiyə səfəri haqda danışmasa da, ABŞ Prezidentinin telefon zəngini gözlədiyinə eyham vurub.

Görünən odur ki, Yunanıstanla gərginliyin azaldılması Vaşinqtonun ilkin şərtlərindən biridir və Ərdoğan xarici işlər naziri Fidanı Vaşinqtona göndərir ki, Baş nazir Miçotakislə aparılan danışıqlarla bağlı Amerika tərəfinə məlumat versin. Türkiyə lideri qarşılıqlı anlaşma gözləyir. Ərdoğan Kanadanı tənqid edib ki, Türkiyənin Pilotsuz Uçuş Aparatlarının (PUA) istehsalı üçün lazımi avadanlığın tədarükünü İsveçin NATO-ya üzvlüyü haqqında protokolun Türkiyə parlamentində ratifikasiyası ilə əlaqələndirir.

Daha sonra Ərdoğan Baydenlə uzaqdan müzakirələrə toxunub və deyib ki, əgər Türkiyəyə F-16 döyüş təyyarələrinin satılıb-satılmaması bağlı qərar verən Konqres varsa, Türkiyədə də Böyük Millət Məclisi var və İsveçin NATO-ya üzvlük protokolunu nə vaxt ratifikasiya edəcəyinə o qərar verir. Bu, yerli auditoriya üçün ritorika sayıla bilər. Lakin digər tərəfdən onu da qeyd etmək lazımdır ki, Ərdoğanın Yunanıstan səfəri ABŞ dövlət katibinin müavininin Bakıya səfəri ilə eyni vaxta düşür.

İran Prezidentinin Türkiyəyə deyil, Rusiyaya səfər etdiyini nəzərə alsaq, mənzərə daha da mozaikləşir. Bundan başqa, Putin İrana səfər dəvətini qəbul edib. Rusiya Prezidenti Tehrana sonuncu dəfə 2022-ci ilin yayında səfər edib, ancaq Rusiya-İran-Türkiyə sammitində iştirak etmək üçün İrana gedib. Türkiyə ABŞ-yə İran istiqamətində müəyyən irəliləyişlərə töhfə verəcəyini vəd edib və Tehranla görüş masadadır. Rusiyanın əməkdaşlıq haqqında danışdığı kimi, bu gün Azərbaycan Rusiya-İran “böyük layihələri”nin həyata keçirilməsində birləşdirici halqadır və Türkiyə buna da müsbət münasibət sərgiləyir.

Bəs Türkiyə və Yunanıstan tarixi barışıq əldə edib münasibətlərini əməkdaşlıq səviyyəsinə qaldırsa, Avropa İttifaqı bunu necə qəbul edəcək? Ərdoğan Fransanı Ermənistana silah satdığına görə tənqid edib. ABŞ Türkiyə ilə münasibətlərində Ermənistan-Türkiyə həllini də nəzərdən keçirirmi?

Asif Cəfərov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Türkiyə  


Bizi "telegram"da izləyin