ECOWAS avqustun 10-da Nigeriyanın paytaxtı Abucada fövqəladə zirvə toplantısı keçirib və Nigerdəki çevrilişə reaksiyalar müzakirə edilib. Zirvənin sonunda blok demokratik yolla seçilmiş prezident Məhəmməd Bazumun hakimiyyətə qayıtmasına mane olanlara qarşı sanksiyalar tətbiq edəcəyini və səyahət qadağası tətbiq edəcəyini açıqlayıb. Blok, həmçinin ECOWAS-ın hərbi rəhbərlərini “bütün elementləri ilə ECOWAS Gözləmə Qüvvələrini dərhal aktivləşdirməyə” çağıran bir qərar qəbul etdi.
ECOWAS Gözləmə Qüvvələri regiondakı böhranlara cavab vermək üçün yaradılmış 6500 nəfərlik hərbi birlikdir. Bu qüvvənin Nigerə nə vaxt və necə müdaxilə edəcəyi hələlik bəlli deyil. Bəzi mənbələrə görə, Afrika İttifaqı ECOWAS-ın hərbi müdaxilə təklifini rədd edərək, hərbi administrasiya ilə dialoq yolu ilə razılığın əldə olunmasını tələb edib. Lakin Afrika İttifaqının Sülh və Təhlükəsizlik Şurası bu həftə Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbədə keçirilən toplantıdan sonra birgə bəyanat yaymayıb. Avqustun 17-də yeni müvəqqəti hökumət təyin edən Nigerdə çevriliş administrasiyası, görünür, hakimiyyətdən əl çəkmək istəmir. Mahamane Roufai Laouali “hökumətin baş katibi” olaraq 21 naziri təyin etsə də, hökumətin gələcək planlarını açıqlamadı.
Çevriliş liderləri həmçinin devrilmiş Prezident Məhəmməd Bazumu nəzarət altında saxlayır və onu vətənə xəyanətdə ittiham etmək istədiklərini bildirirlər. Keçmişdə baş verən oxşar hadisələrə nəzər salsaq, ECOWAS-ın Nigerə hərbi müdaxiləsinin nə dərəcədə təsirli olacağı qeyri-müəyyən olaraq qalır. Niger ordusu ölkənin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün terror təşkilatlarına qarşı mübarizə aparır və qonşu Malidə də sülhməramlı qüvvə kimi xidmət edir.
Buna görə də, ECOWAS-ın hərbi müdaxiləsinin Nigerin təhlükəsizlik vəziyyətini pisləşdirə biləcəyi ilə bağlı narahatlıq var. ECOWAS-ın Niger böhranına diplomatik həll yolu tapması üçün vaxt daralır. Çevriliş liderləri demokratik yolla seçilmiş Prezident Məhəmməd Bazumu azad etmədikcə və konstitusiya quruluşunu bərpa etmədikcə, regionda sabitlik və təhlükəsizlik təhlükə altına düşə bilər.
Hərbi rəhbərlər toplandı
ECOWAS ordu liderləri Qananın paytaxtı Akkrada Nigerdəki hadisələri və hərbi müdaxilə variantını müzakirə etmək üçün iki günlük toplantıya yığışıblar. Nigeriya Baş Qərargah rəisi general Kristofer Qvabin Musa ECOWAS blokunun Akkrada keçirilən iclasındakı çıxışında bildirib: “Demokratiya bizim müdafiə etdiyimiz və təbliğ etdiyimiz şeydir. Görüşümüzün əsas məqsədi təkcə hadisələrə reaksiya vermək deyil, sülhlə nəticələnəcək və sabitliyi təşviq edəcək kursu fəal şəkildə müəyyənləşdirməkdir”.
Beləliklə, ölkə daxilində genişmiqyaslı qarşıdurmalara səbəb ola biləcəyi üçün, Nigerdəki çevriliş liderlərinə toxunulacağı təqdirdə bu, müdaxilə edəcəkləri ilə hədələyən Burkina-Faso və Mali başda olmaqla, digər ölkələrin də iştirak etdiyi regional müharibələrə səbəb ola bilər. Hərbi liderlərin görüşü baş tutub, bəzi ECOWAS ölkələrinin Nigerə mümkün hərbi müdaxilədə iştirak etmək istəkləri səbəbindən Qana xalqının “geniş qəzəb” vəziyyətində olduğu bildirilib. ECOWAS-ın siyasi məsələlər və təhlükəsizlik rəhbəri Abdel-Fatau Musah hərbi idarəçilik altında olan üzv dövlətlər və Kabo-Verde istisna olmaqla, bütün üzvlərin hərbi müdaxilədə iştirak edəcəyini açıqladı.
Fransa mətbuatının müxtəlif mənbələrə əsaslanaraq verdiyi xəbərə görə, Afrika İttifaqı hərbi administrasiyanın hakimiyyəti tərk edib Prezident Məhəmməd Bazumu vəzifəsinə bərpa etməyəcəyi təqdirdə Nigerə hərbi müdaxilə edilməsi təklifini rədd edib. Norveç Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun baş elmi işçisi Endryu Çi “France24”ün “Eye on Africa” proqramına verdiyi açıqlamada Afrika İttifaqının ECOWAS-ın qərarının nə olacağını eşitməyi gözlədiyini bildirib. Çi qeyd edib: “Afrika İttifaqının Nigerlə bağlı qərarının nə olacağını və sonrakı addımların nə olacağını danışmadan öncə bunu gözlədiyini düşünürəm”.
Nigerdəki hərbi administrasiya daha əvvəl bildirmişdi ki, o, dialoqa açıqdır və Bazuma zərər vermək niyyətində deyil. Bazum administrasiyasını “satqın” hesab edən hərbi administrasiya keçmiş prezidenti azad etsə belə, hakimiyyətdən əl çəkməyəcək. Ölkəyə hərbi müdaxilə təkcə Niger vətəndaşlarını inamsızlığa sürükləməyəcək, bölgədə mümkün qeyri-sabitlik ilə terror təşkilatlarına da yer açacaq.
Burkina-Faso və Malinin Niger administrasiyası yanında ECOWAS-a qarşı tutacağı hərbi mövqe bu müdaxiləni regional müharibəyə çevirmək riski daşıyır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
