Türkiyəni milli sərhədlərdən kənarda cəsarətli davranmağa vadar edən nədir? – ANALİZ

2022/12/1670338847.jpg
Oxunub: 672     14:29     07 Dekabr 2022    
Son on ildə Türkiyə həm siyasi, həm də hərbi baxımdan Yaxın Şərqdə mühüm regional aktor kimi ortaya çıxıb. Ölkə yerli istehsal olan PUA-ları ilə müasir dünyanın döyüş texnologiyasının simasını dəyişməyə böyük töhfə verib.

Türkiyə silahlı qüvvələri adi döyüş qaydalarını müvəffəqiyyətlə tamamilə uzaqdan idarə olunan texnologiyadan asılı olan qeyri-ənənəvi döyüş qaydalarına çevirir.

Türkiyə PUA-larla İraq və Suriyada tez-tez düşmənlərinə zərbələr endirir. Bu zərbələr daha çox uzun müddətdir dünyanın diqqətini cəlb edən PUA modeli tərəfindən həyata keçirilir.

“Bayraktar TB-2” gecə-gündüz 27 saat havada qala bilən Türkiyənin orta hündürlükdə uçan PUA-sıdır. O, həmçinin 150 kq yük daşıya bilir.

Hədəf ərazilər üzərində davamlı gəzməyə imkan verən yüksək səviyyəli sensorlarla təchiz edilmiş PUA 4 ağıllı idarə olunan uçan MAM-L və MAM-C raketlərini daşıya bilər.

Bu dəqiq idarə olunan döyüş sursatları hava-yer missiyaları üçün nəzərdə tutulub və 5048 m əməliyyat hündürlüyündə stasionar və ya hərəkət edən hədəfləri vura bilir.

Türkiyənin PUA-larının inkişaf etməsinə səbəb Şərqi Anadoludakı problem – PKK terror təşkilatını məhv etmək olub. Ancaq indi onun daha böyük məqsədləri var.

2000-ci illərin ortalarında Türkiyə PUA əldə edilməsini dövlət prioritetinə çevirdi. ABŞ və İsrail PUA-larının alınmasında yaranan çətinliklərlə əlaqədar olaraq yerli istehsal başladı.

1984-cü ildən bu yana Türkiyə PKK ilə ara-sıra da olsa, sonsuz müharibə aparır. PUA-ların tətbiq edilməsinə qədər sıldırımlı dağlar türklərin klassik döyüşün yolverilməz olduğu bir sahədə qalıcı qələbə qazanmasına və ya tam nəticələr əldə etməsinə mane olurdu.

1995-ci ilin martında Türkiyə silahlı qüvvələri PKK düşərgələrini məhv etmək üçün İraq hökuməti ilə razılaşdı. Hücum, Türkiyə Cümhuriyyəti tarixində ən böyük xarici ekspedisiya olan 35 min əsgərin səfərbər edilməsinə səbəb oldu.

2016-cı ilin aprelində PKK döyüşçülərinə qarşı əhəmiyyətli dərəcədə PUA zərbələri endirildi. O vaxtdan bəri, PUA gücü adi döyüş qaydalarını dəyişdi, artıq havadan zərbələr sayəsində yerdə daha çox quru əməliyyatına ehtiyac qalmır.

Türkiyənin PUA üstünlüyü ölkəni xarici siyasətini həyata keçirməkdə daha aqressiv edib. Qırıcı təyyarələrin yerləşdirilməsi hava məkanının pozulması sayıla bilsə də, PUA-ları proksi qüvvələrə və qeyri-dövlət subyektlərinə qarşı tətbiq etmək daha yaxşıdır. Döyüş qüvvələrini bölgədə yerləşdirməklə və ya yerləşdirmədən TB2 istənilən effektləri verir.

Türkiyə illərdir ABŞ, İsrail və Çinin dominantlıq etdiyi bir arenada hərbi baxımdan önəmli mövqe qazanıb. Hələ üç ölkəni ötməsə də, potensial yüksələn rəqibdir.

İqtisadi baxımdan, PUA satışlarının Türkiyə milli iqtisadiyyatına nə qədər töhfə verdiyinə dair heç bir məlumat olmadığı halda, rəqəmlər əhəmiyyətli dərəcədə artır.

“Bayraktar TB-2” müharibə texnologiya dünyasında əsas türk sistemi hesab edilir. Ənənəvi olaraq adi silah idxalçısı olan Türkiyə müdafiə ixracında ümidverici artımla tarazlığı öz xeyrinə çevirmiş kimi görünür.

Bu xüsusiyyət bölgələrdə düşmən ünsürlərə də təsir edir. Hərbi taktikaları və qoşunların hərəkətini məhdudlaşdıran, lakin birbaşa görünməyən təhdidlər əsgərlərə psixoloji təsir göstərir.

Hərbi məsələlərlə yanaşı, Türkiyənin radioelektron mübarizəsi (REM) Türkiyənin milli fenomen inventarını əldə etmək istəyən bir çox ölkə ilə diplomatik əlaqələri möhkəmləndirmək üçün mövqeyini gücləndirib.

Türkiyənin şərq və qərb arasında güc balansını daim əyən geosiyasi mövqeyi ilə yanaşı, PUA-ların istehsalı Qərbin hərbi hegemonluğunu darmadağın edə biləcək əlavə güc varlığıdır. Silahlı texnologiya Türkiyənin iddialı xarici siyasətində yaxşı vasitə kimi görünür.

İddia edilir ki, iyulun 19-da Tehran sammiti ərəfəsində Rusiya prezidenti Vladimir Putin türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğana Rusiya ərazisində TB2 fabrikinin qurulmasını təklif edib.

2020-ci il TB2 üçün dönüş nöqtəsi oldu. 2020-ci ilin fevral ayında Türkiyənin Suriyanın İdlib şəhərində 33 türk əsgərinin ölümündən sonra “Bahar Qalxanı” əməliyyatı həyata keçirdikdən sonra türk PUA-ları çoxlu döyüş qüvvəsi yerləşdirmədən düşmən bölgəsində Suriya ordusuna ağır itkilər verdi. Rusiyanın “Pantsir” özüyeriyən zenit-artilleriya sisteminə qarşı yüksək effektivliyini sübut etdi.

Liviya TB2-nin İdlib hadisəsindən sonra döyüş effektivliyini nümayiş etdirdiyi başqa bir teatr idi. Türkiyə 2019-cu ildə BƏƏ-nin dəstəklədiyi Liviya Milli Ordusuna qarşı Tripolidə yerləşən Fayez əl-Sərrac hökuməti adından Liviyaya müdaxilə etdi.

Sentyabr ayında Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar TB2”lərdən ibarət Azərbaycan PUA-ları Ermənistana ağır zərbələr endirib. Qarabağ TB2-yə yeni önəm verdi. Bununla belə, ən əhəmiyyətli ekran hələ qarşıda idi.

2022-ci il fevralın 24-də dünya Rusiyanın Ukraynaya hücumu ilə oyandı. İşğalın ilk günlərində sürətlə irəliləyən rus qoşunları “Bayraktar TB2” tərəfindən məhv edildi. Ukraynadakı müharibə, yerləşdirilən strateji bir türk qüvvəsi kimi TB2 üçün dönüş nöqtəsi oldu.

“Bayraktar TB2”nin Ukraynadakı Rusiya qüvvələrinə qarşı qazandığı uğurlar onu dünya miqyasında məhsula çevirib. Yenə də TB2 ölümcül kampaniyasının davamı başqa yerlərdə davam etdirilir.

Ərdoğanın Suriyanın şimalına çoxdan planlaşdırdığı, lakin hələ də tormozlanan sərhədyanı əməliyyat(lar)ına cəlbedici bir alternativ olaraq görülən Türk PUA-larının PKK-ya endirdiyi zərbələr artıq adi hala çevrilib.

Türkiyənin qlobal müdafiə ixrac əmtəəsinə rəhbərlik edən TB2 qarşıdakı bir neçə il ərzində Ankaranın böyük dövlət statusuna yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkiyə   Bayraktar   Rusiya  


Bizi "telegram"da izləyin