“168.am”: Ermənistandan Türkiyəyə qızıl ixracı yenidən “donub”?

2022/09/timth-1662409197.jpg
Oxunub: 366     21:15     09 Dekabr 2022    
Erməni məhsulları yüksək gömrük rüsumlarının tətbiqi və digər maneələr səbəbindən Türkiyə bazarında həmişə yer tutmayıb. Lakin bu ilin bir məqamında ixracda kəskin artım qeydə alınıb, bu da çoxlarını açıq desək, təəccübləndirib. Ardıcıl iki ay ərzində Ermənistandan Türkiyəyə böyük ixracat həyata keçirilib.

Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “168.am” nəşri yazıb.

Nəşr qeyd edir ki, iqtidarın başlatdığı sülh gündəmi çərçivəsində Türkiyə maneələri aradan qaldırmaq qərarına gəlib və qapılarını erməni məhsullarına geniş açıb. Sonra məlum oldu ki, bu artım əsasən bir məhsul xətti üzrə olub. Türkiyəyə böyük miqdarda - iki ayda 47 milyon dollardan çox məbləğdə erməni qızılı ixrac edilib.

İxrac

İyun ayında 20 milyon dollara yaxın, iyulda isə 27 milyon dollardan çox qızıl ixrac edilib.

İxracın belə göstəriciləri son onilliklərdə yox idi. Belə təəssürat yarandı ki, Türkiyə öz bazarında erməni məhsullarının təmsil olunması ilə bağlı əvvəlki yanaşmasını dəyişib. İxracın artması xarici bazarlarda satış problemi olmayan belə bir məhsulla bağlı olsa belə, Türkiyə olmasaydı, çətinlik çəkmədən başqa ölkəyə də ixrac oluna bilərdi. Amma xüsusilə Türkiyəyə ixrac olunurdu.

Gələcəkdə də bu tendensiyanın qorunub saxlanacağı, ən azı qızıl ixracının davam edəcəyi gözləntiləri var idi. Amma belə olmadı. Türkiyəyə ixrac yenidən “dondu”. İyun-iyul aktivliyindən sonra Ermənistandan Türkiyəyə ixracın həcmi yenidən azalıb.

Əgər iyunda ixrac təqribən 20,2 milyon dollar təşkil edirdisə - söhbət təkcə qızılın deyil, digər malların da ixracından gedir - iyulda bu, 27,2 milyon dollar idisə, avqustda 4,3 milyon dollar olub. Əvvəlki ayla müqayisədə avqust ayında Türkiyəyə ixrac 6 dəfədən çox azalıb.

“Sentyabrda da ixracın həcmi böyük olmayıb. Ermənistandan Türkiyəyə 6,4 milyon dəyərində mal ixrac edilib. Qızılın yenidən dominant olduğu güman edilir.

Qızıl ixracının da ötən aylarla müqayisədə niyə azaldığına gəlincə, yalnız spekulyasiya etmək olar. Türkiyə hakimiyyətinin göstərdiyi “xoş niyyət” yəqin ki, 2 aya bitdi.

Baxmayaraq ki, bunda böyük bir sirr yoxdur, bunlar iqtisadi deyil, siyasi xarakter daşıyır. İqtisadiyyat adı altında öz geosiyasi maraqlarını irəli sürməyə çalışırlar.

Həmin maraqların eyni müstəvisində bir vaxtlar erməni qızılı şəklində qeydə alınan Ermənistandan ixrac fəaliyyəti də nəzərə alınmalıdır.

Hər halda, bunun nəticəsidir ki, bu il Ermənistan-Türkiyə ticarət əlaqələrində ciddi dəyişikliklər müşahidə olunub və bu, təkcə idxala deyil, ixraca da aiddir. Həm idxal, həm də ixrac kəskin artıb.

Ermənistandan Türkiyəyə illik ixrac 58 milyon dolları ötüb. Bunun əsas hissəsi qızıl olsa da, belə bir göstərici indiyədək qeydə alınmayıb.

Ötən ilin 9 ayında Türkiyəyə ixrac yarım milyondan az olub. Təbii ki, keçən il Ermənistan Türkiyə ilə embarqo mərhələsində idi. Türkiyə bazarına ixrac hər zaman demək olar ki, belə olub və bunun əsas səbəbi həmin ölkənin hakimiyyətinin Ermənistana qarşı həyata keçirdiyi iqtisadi sanksiyalar siyasətidir.

Türkiyə Ümumdünya Ticarət Təşkilatının üzvü olsa da, ixrac göstəricilərində gördüyümüz müxtəlif vasitələrlə Ermənistan məhsullarının öz bazarına daxil olmasının qarşısını almaq üçün heç vaxt ona maneə olmayıb”, - deyə məqalədə bildirilir.

Müəllif yazır ki, əvəzində Türkiyə məhsulları üçün Ermənistan bazarı açıq idi. Sərhədlərin bağlanması və ya rəsmi əlaqələrin olmaması bu yolda əngəl olmayıb.

“Başqa ölkələr vasitəsilə hər il yüz milyonlarla dollar dəyərində türk malı Ermənistan bazarına daxil olur. Bu gün də daxil olmağa davam edir.

Hətta idxal embarqosu zamanı Türkiyədən Ermənistana külli miqdarda (ildə təxminən 80-90 milyon dollar) türk malı gətirilib. Bu, yalnız rəsmi açıqlanandır. Nə qədərinin başqa ölkələrin adı ilə gətirildiyi məlum deyil. Amma embarqo zamanı Ermənistan bazarında türk mallarının qıtlığı belə deyildi.

Üstəlik, bu il hakimiyyət öz pasifist siyasətinin istəklərinə əsaslanaraq, idxal məhdudiyyətlərini aradan qaldırmaq və bazarın yeni vəziyyətinə birtəhər uyğunlaşan yerli istehsalçıları vurmaq qərarına gəldikdə, hiss olunmur.

İlin 9 ayında Türkiyədən Ermənistana 170 milyon dollardan çox idxal edilib. İdxalın həcmi aydan-ay artıb. Sentyabrda bu, demək olar ki, 27 milyona çatıb. İlin birinci yarısında ayda 17-18 milyon intervalında olub, tədricən aktivləşib və tezliklə 30 milyonu keçəcək.

Bu il Türkiyədən idxal 100 milyon dollara yaxın artıb. Keçən il onlar 73 milyon, bu il 170 milyon olub. İlin sonuna qədər idxalın həcminin ən azı 250 milyon dollara çatacağı şübhəsizdir.

Bu, hələ də bağlı sərhədlər və rəsmi əlaqələrin olmaması halındadır. Bu gün hakimiyyətin bu qədər canfəşanlıqla izlədiyi sərhədlərin açılmasından sonra Türkiyə məhsullarının Ermənistan bazarına və xüsusən də yerli istehsalçılara hansı hücuma keçəcəyini təsəvvür etmək çətin deyil.

İxracın necə olacağını proqnozlaşdırmaq belə mənasızdır. Bu, nə bizim iqtisadiyyatımızdan və iqtisadi inkişaflarımızdan, nə ixrac potensialından, nə də hakimiyyətin sülhsevər istəklərindən asılıdır. Bu, Türkiyə hakimiyyətinin göstərdiyi “xoş niyyət”dən asılı olacaq. İstəsələr, Ermənistan məhsullarının öz bazarlarına çıxarılmasına icazə verəcəklər, istəməsələr, qadağan edəcəklər. Bunun üçün heç bir maneə yoxdur, həmişə səbəblər olacaq”, - deyə nəşr bildirib.

Alpər Mövludoğlu  
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkiyə   Ermənistan   İxrac  


Bizi "telegram"da izləyin