Gərgin İran-Azərbaycan münasibətlərinin “boz nöqtə”ləri – PAST

2022/11/62ae2-1667656884.jpg
Oxunub: 659     20:50     02 Dekabr 2022    
Qarabağ müharibəsindən sonra bölgədə qüvvələr nisbəti Türkiyə-Azərbaycan tandeminin xeyrinə dəyişdi.

Ermənistanın “Past” nəşri yazır ki, Türkiyə və Azərbaycan fürsətdən istifadə edərək bütün Cənubi Qafqaz regionunu özlərinə çevirməyə çalışırlar.

“Bu məsələdə İranla da ciddi maraqlar toqquşması var, çünki Cənubi Qafqazı Türkiyənin təsiri altına alandan sonra parçalanma növbəsi İrana çatacaq. İran Azərbaycanının türkdilli əhalisinin ayrılması da Türkiyənin planlarının bir hissəsidir.

Bu məqsədlərə çatmaq üçün Türkiyə ilə Azərbaycan İranın şimalından keçən quru əlaqəsini kəsməlidir. Ona görə də Ankara və Bakı Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı mütəmadi bəyanatlar verir. Sonuncu reallaşarsa, pantürkist planlar inkişaf etmək şansı qazanır və İran Azərbaycanın özünə nəzarəti və Naxçıvanla Türkiyə arasındakı əlaqəni itirir. Hazırda bu kommunikasiya İran ərazisindən aparılır. Təsadüfi deyil ki, bu ilin yayında İranın ruhani lideri Ayətullah Əli Xamneyi Tehranda Türkiyə prezidenti Rəcəb Ərdoğanla görüşündə Ermənistan-İran sərhədinin bağlanmasına qarşı olduğunu bildirib.

Aydındır ki, Bakı Ankarasız təkbaşına addım ata bilməz, ona görə də İranın ruhani lideri Türkiyə prezidentinə xüsusi xəbərdarlıq edib. İran prezidenti və xarici işlər naziri dəfələrlə bəyan ediblər ki, regionda sərhədlərin dəyişdirilməsinə dözməyəcəklər. Yəni Ermənistanla sərhədin olması məsələsi İran üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Və bu məsələdə Tehran Azərbaycanın güc yolu ilə dəhliz açmağa çalışacağı təqdirdə hərbi müdaxilədən çəkinməyəcəyi barədə siqnallar verir. Məhz buna görədir ki, ötən ilin payızında İran Azərbaycanla sərhəddə irimiqyaslı hərbi təlimlər keçirib, bunun ardınca isə Naxçıvanda Türkiyə-Azərbaycan birgə “Sırılmaz qardaşlıq” hərbi təlimləri keçirilib. İran bu ilin oktyabrında Azərbaycanla sərhəddə növbəti iri hərbi təlimə başlayıb.

İran bu dəfə Araz çayı yaxınlığında daha dolğun və genişmiqyaslı hərbi təlim keçirib. Onlarda İnqilab Keşikçiləri Korpusunun quru qoşunları iştirak edib, hərbi helikopterlər, PUA və hücum silahları da iştirak edib. Təlimlərdə Arazda yerləşən ponton (səyyar) körpülərdə ilk dəfə olaraq texnikanın daşınması sınaqdan keçirilib. Bununla da İran lazım gələrsə, konkret hərbi müdaxiləyə hazır olduğunu göstərdi. İranın təlimlərindən sonra Azərbaycanın xüsusi təyinatlı qüvvələrinin ölkənin cənubunda təlimləri keçirilib. İlham Əliyev isə bəyan edib ki, bununla onlar heç kimdən qorxmadıqlarını və lazım olanda reaksiya verə biləcəklərini göstəriblər. Faktiki olaraq hər iki tərəfin hərbi təlimləri başa çatıb. Azərbaycan və İran arasında münasibətlərdə gərginlik dərinləşməkdə davam edir. Əvvəlcə İran konkret addımlar ataraq Qafanda baş konsulluq açaraq Zəngəzurun onlar üçün “qırmızı xətt” olduğunu göstərdi.

İranın sərt mövqeyinə cavab olaraq Azərbaycan İsraildə səfirlik açmaq və İsraillə münasibətləri dərinləşdirmək qərarına gəlib. Bundan başqa, Azərbaycan İran Azərbaycanlıları məsələsini gündəmə gətirməyə çalışır, İranda yaşayan azərbaycanlıları müdafiə edəcəklərinə eyham vurur. ABŞ-ın, xüsusən də İsrailin İrana qarşı Azərbaycanı dəstəkləməyə hazır olması Bakını çox ruhlandırır. Eyni zamanda, Bakı Rusiya-Ukrayna münaqişəsi fonunda enerji daşıyıcılarının qiymətləri qalxanda özünü daha inamlı hiss edir və onların satışından böyük gəlirlər əldə edir. Ona görə də təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Qüdrət Həsənquliyev ölkənin adını dəyişdirərək, Şimali Azərbaycan etməyi təklif edir.

Beləliklə, məsələn, azərbaycanlılar Zəngəzur üçün ambisiyaya sahib olmaq üçün Şərqi Zəngəzur bölgəsini yaradıldığını elan edərək, onu Qərbi Zəngəzur adlandırdılar. İran rəsmiləri Azərbaycanın bu davranışını pisləyir, İran parlamentinin bəzi deputatları isə Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, Azərbaycanın İranın bir hissəsi olacağı barədə daha sərt bəyanatlar səsləndirirlər. Hətta Naxçıvanın İrana qaytarılmasına dair eyhamlar var. İranla Azərbaycan arasında artan gərginliyin hansı səviyyəyə çata biləcəyini proqnozlaşdırmaq hələlik çətindir”, - deyə nəşr qeyd edib.

Alpər Mövludoğlu  
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Zəngəzur-dəhlizi   İran   Ermənistan  


Bizi "telegram"da izləyin