Mina qadağası işləkdir?| Dünyada indiyədək 158 mindən artıq mina sıradan çıxarılıb

2022/11/1669633489.jpg
Oxunub: 468     16:01     28 Noyabr 2022    
Piyadalar Əleyhinə Minalar Qadağası Müqaviləsi kimi də tanınan Ottava Konvensiyası 8 sentyabr 1997-ci ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilib, 3 dekabr 1997-ci ildə imzalanmaya təqdim edilib və 1 mart 1999-cu ildə qüvvəyə minib.

Müqavilə humanitar problemlər yaradan silahlara nəzarət tədbirlərinin ilk nümunəsi idi. Qeyd edək ki, kasset tipli sursatlarının qadağan edilməsi, həddən artıq zərərli adi silahların qadağan edilməsi və Silah Ticarəti Müqaviləsinin qəbul edilməsi əslində humanitar silahlara nəzarətdir.

Piyada əleyhinə minalar çoxlu sayda mülki əhalini yaralayır və öldürür. İlkin hərbi məqsədləri nə olursa-olsun, onlar üzərlərinə basan hər kəsi öldürür. Münaqişə bitdikdən sonra onlar illər və ya onilliklər ərzində partlamadan qala bilərlər. 2004-cü ildə Hind okeanında baş vermiş sunaminin göstərdiyi kimi, onlar torpaq sürüşmələri və su ilə ilkin yerlərindən uzaq ərazilərə daşına bilərlər. Onların qurbanları çox vaxt mülki şəxslər olur.

Müqavilə imzalanmadan əvvəl bütün dünyada piyada əleyhinə minalara qadağa qoyulması üçün aparılan kampaniyalar qeyri-hökumət təşkilatlarının koalisiyalarının geniş təbliğatının nəticəsi idi və nəticədə Minaların Qadağan edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniyaya çevrildi. Kampaniya Ottava Konvensiyasının əsas təbliğatçısıdır və “Landmine Monitor” vasitəsilə hökumətləri hesabat verməyə vadar edir.

Piyada əleyhinə minaların qadağan edilməsi kampaniyasının uğuru qismən Patrisiya bacı kimi parlaq icma diplomatları və Şahzadə Diana kimi yüksək profilli müdafiəçilərlə əlaqləlidir.

Avstraliya piyada əleyhinə minaların qadağan edilməsi və konvensiyanın qəbul edilməsinin güclü tərəfdarı olub. Avstraliya bürokratiyası vəziyyətə bir çox başqa ölkələrdəkindən daha münasib yanaşıb. Avstraliya Ordusu piyada əleyhinə minaların taktiki cəhətdən faydalı olmasının tərəfdarı olsa da, o zaman Müdafiə Nazirliyində Strategiya və Kəşfiyyat üzrə Katibin müavini olan Hyu Uayt minaların fərq qoymadan öldürdüyü üçün tamamilə qadağasının lehinə gedən müzakirələr aparıb.

163 ölkə müqavilənin iştirakçısıdır. Bununla belə, Mina və Kassetli Sursat Monitorunu imzalayan və imzalamayan dövlətlərin xəritəsinə qısa nəzər saldıqda, qalan dövlətlərin çoxunun Hind-Asiya-Sakit Okean hövzəsində olduğunu görərik. Onların arasında ABŞ və Rusiya, Çin və Hindistan kimi böyük dövlətlər də var. Bu dövlətlərin fikrincə, minaların Hindistan-Pakistan sərhədi boyunca və Koreyalar arasındakı quru sərhədi boyunca strateji əhəmiyyəti var. Onlar Myanma və Yəməndəki münaqişələrdə də istifadə olunur.

2017-ci ildə yayımlanan “Landmine Monitor” hesabatına görə, minaların sosial, iqtisadi və ətraf mühitə təsirini azaltmaq üçün ayrılan maliyyə 2016-cı ildə 564,5 milyon ABŞ dollarına çatıb. 2017-ci ilin noyabr ayına olan məlumata görə, 61 ölkə və bölgə müəyyən şəkildə piyada əleyhinə minalarla çirklənib. Son onilliklər ərzində aparılan geniş təmizləmə işlərinə baxmayaraq, Əfqanıstan, Anqola, Azərbaycan, Bosniya və Herseqovina, Kamboca, Çad, Xorvatiya, İraq, Tailand və Türkiyənin hər birində yüzlərlə kvadrat kilometr ərazi də daxil olmaqla, hələ də böyük ərazilər minalarla çirklənib. 2016-cı ildə qurbanların sayı artmaqda davam edib, minalardan və ya digər partlamamış hərbi sursatlardan 8605 nəfər xəsarət alıb, o cümlədən 2069 nəfər ölüb. Bu, 1999-cu ildə müfəssəl uçotun aparılmasına başlanandan bəri ən yüksək rəqəmdir. İtkilər 56 ölkə və regionda qeydə alınıb.

Digər tərəfdən, müqaviləni imzalayan dövlətlər 2015-ci ildə 2 milyondan çox mina anbarını məhv ediblər. Təmizləmə əməliyyatlarında, demək olar ki, 158.000 mina daha çox zəhmət tələb edən bir fəaliyyət nəticəsində məhv edilib.

Beləliklə, müqavilə uğurludurmu? Akademik arqument ondan ibarətdir ki, onun dərin normativ təsiri və minaların təmizlənməsinə təsiri kifayət qədər uğurludur.

Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Mina   Qadağa  


Bizi "telegram"da izləyin