Türkmənistan qapıdadır| Türk zolağının güclənməsində TDT-nin artan rolu – ANALİZ

2022/10/456-1665045753.jpg
Oxunub: 1590     15:23     06 Oktyabr 2022    
2021-ci il noyabrın 12-də Türkiyənin İstanbul şəhərində keçirilən Türk Şurasının səkkizinci (və yekun) zirvə toplantısında qrupun adı dəyişdirilərək Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) çevrilib və ilk öncə müşahidəçi kimi qatılan Türkmənistan noyabrın 11-də Səmərqənddə keçiriləcək sammitdə Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) tamhüquqlu üzv olacaq. Bununla yanaşı, artıq “Türk dünyasına baxış – 2040” sənədi də təsdiq edilib.

Mövcud vəziyyət onu göstərir ki, TDT bütün sahələrdə, xüsusən də iqtisadi, təhsil və mədəniyyət sahələrində çoxtərəfli əməkdaşlığa, o cümlədən regional əməkdaşlıq məsələlərində etimadın yaradılmasına xüsusi maraq göstərir. İnteqrasiyanı təşviq etmək və qlobal şoklara adekvat cavab vermək üçün TDT ticarət, enerji, nəqliyyat və logistika, kibertəhlükəsizlik, kənd təsərrüfatı, turizm, asayiş, müasir çağırışların aradan qaldırılması üçün platformaların formalaşdırılması və mədəni əlaqələr də daxil olmaqla müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığı təşviq edir. Bu səylər bir neçə son nümunə ilə göstərilib.

Birincisi, TDT-nin daxili iqtisadi inteqrasiya və əməkdaşlıqla bağlı bəzi işləri və layihələri Avropa və Asiya arasında ticarət-iqtisadi əlaqələrin inkişafı və möhkəmlənməsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən TDT-nin Gömrük Xidməti rəhbərlərinin səkkizinci iclasında daşımaların səmərəliliyinin artırılması, malların sərhəd nəzarətindən keçirilməsinin optimallaşdırılması, nəqliyyat-logistika sisteminin inkişaf etdirilməsi məqsədi daşıyan sadələşdirilmiş gömrük dəhlizinin yaradılması, eləcə də bu proseslərin asanlaşdırılması və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələləri müzakirə edilib.

İkincisi, Bakıda təşkilata üzv ölkələrin məsul informasiya texnologiyaları nazirlərinin xüsusi iclasında kibertəhlükəsizlik üzrə regional əməkdaşlığın artırılmasına dair təkliflər irəli sürülüb. Elektron imzanın tanınması ilə əlaqədar inteqrasiya həm çoxtərəfli, həm də ikitərəfli formatda həyata keçiriləcək.

Üçüncüsü, TDT-nin Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində keçirilən aqrobiznes forumunda üzv ölkələr arasında birgə layihələrin həyata keçirilməsi yolu ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanları, xüsusilə kənd təsərrüfatı təhsili, texnologiya transferi, eləcə də bitki və heyvan sağlamlığı sahəsində müzakirələr aparılıb. İyulun 28-29-da İstanbulda keçirilən Türk Dövlətləri İnsan Resursları Təşkilatının ilk iclasında üzv ölkələr tematik işçi qruplarının formalaşdırılması, təcrübə mübadiləsi proqramları, TDT üzvü və müşahidəçi dövlətlərin bürokratları üçün hərtərəfli təlim proqramının başlanması və s. mövzuları müzakirə ediblər.

Təşkilat regional təsirdən kənarda beynəlxalq miqyasda əlaqələrin genişləndirilməsinə çalışır və digərləri arasında Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı kimi qlobal qurumlarla əməkdaşlıq edir. Macarıstanın qurumda təmsilçiliyinin bu istiqamətdə Avropa ölkələri və qitə təşkilatları ilə əlaqələrin inkişafında xüsusi rol oynayacağı gözlənilir. Təsadüfi deyil ki, keçən il Macarıstan Budapeştin Vişeqrad Qrupu (V4) rotasiyalı sədrliyi dövründə TDT və V4 dövlət başçılarının birgə sammitinin çağırılmasını təklif etmişdi.

Hazırda TDT getdikcə daha cəlbedici olur və müxtəlif ölkələr ya ona qoşulmağa, ya da onun fəaliyyətində müşahidəçi qismində iştirak etməyə can atırlar. 2022-ci ilin iyul ayının sonuna olan məlumata görə, 15 ölkə təşkilata müşahidəçi qismində qoşulmaqda maraqlı olduğunu bəyan edib. Bir neçə səbəb bu faktı vurğulayır. TDT üzvü olan ölkələr zəngin təbii ehtiyatlara, müasir infrastruktura, enerji resurslarına, Avropa İttifaqı və Çinə doğru logistika arteriyalarına malikdirlər. Bundan əlavə, təşkilat siyasi baxımdan heç bir rəqabətədavamlı üçüncü tərəflə üzləşməyib.

TDT üzvləri arasında münasibətlər baxımından ikitərəfli əlaqələr mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan, Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizinə keçən nəqliyyat marşrutlarının və enerji dəhlizlərinin inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Bu baxımdan bu ölkələrdə böyük infrastruktur investisiyaları qoyulub və belə investisiya layihələri genişlənir.

Beləliklə, bütün yolları, o cümlədən Xəzər dənizindən keçən Transxəzər Şərq-Qərb-Orta Dəhlizini Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarının qlobal ixrac marşrutları ilə əks olunan regionun əsas arteriyalarına çevirmək imkanı yarandı. Bu siyasətin davamı olaraq iyunun 27-də Bakıda Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkiyə xarici işlər və nəqliyyat nazirlərinin ilk üçtərəfli görüşü keçirilib. Bu formatın həm regional, həm də daha geniş mənada təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsində effektiv mexanizmə çevrilməsi planlaşdırılır.

Buna görə də TDT-nin əsas məqsədləri regional ticarət əlaqələri və investisiyalar üçün əlverişli şəraitin yaradılması, hərtərəfli və balanslaşdırılmış iqtisadi, sosial və mədəni inkişafa səy göstərmək, elm, texnologiya, təhsil və mədəniyyət sahələrində qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsi və regionun sülh və təhlükəsizliyinə əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verməkdir.

Bununla belə, təşkilat sırf üzv dövlətlər çərçivəsində fəaliyyət göstərməklə məhdudlaşmır. TDT mütəmadi olaraq qonşu dövlət və təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. Hazırda qlobal təhlükəsizliyə, sabitliyə və iqtisadi inkişafa təhdidlər artdıqca, nəqliyyat, enerji və iqtisadi sektorlarda əməkdaşlığın gücləndirilməsi Avrasiya regionunun risk və çağırışlarının qarşısının alınması və azaldılması üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edəcək. Ona görə də təsadüfi deyil ki, TDT Avrasiya məkanında “yeni geosiyasi reallıq” kimi qiymətləndirilir.

Asif Cəfərov  
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkmənistan   TDT   Avrasiya  


Bizi "telegram"da izləyin