Səmərqənddən Nyu-Yorka diplomatik fəaliyyətin əks olunması – ANALİZ

2022/09/33344-1664364481.jpg
Oxunub: 1139     16:39     28 Sentyabr 2022    
Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2018-ci ildə Prezidentliyə seçildiyi gündən sistem dəyişikliyin nəticəsində səlahiyyət və fəaliyyət dairəsindən istifadə edərək dinamik, effektiv və yüksək məhsuldar liderlik diplomatiyası nümayiş etdirir. Diplomatiya və təhlükəsizlik institutlarının koordinasiyası xarici siyasətin kompleks şəkildə həyata keçirilməsinə və konkret nəticələrin istehsalına yol açıb.

İndiki dünya şəraitində Türkiyə siyasi, iqtisadi və sosial baxımdan Qərb dünyasının özü üçün seçdiyi məkana sığmır.

Bunun son nümunəsini Ərdoğanın Səmərqənddə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə toplantısına qatıldıqdan sonra BMT Baş Assambleyasına getdiyi Nyu-York səfərində müşahidə etmək mümkündür. Hər iki səfərin əhatə dairəsi, məzmunu və məqsədi bir-birindən fərqli olsa da, mətbuata əks olunan görüntülərdən də rahatlıqla başa düşüldüyü kimi Ərdoğan qısa zamanda baş verən bu diplomatik trafiki idarə etməkdə çətinlik çəkməyib.

Türkiyənin ŞƏT-də ideoloji təəssübkeşlərlə əhatə olunması nə qədər yanlış və gərəksiz olsa da, Qərbin periferiyasını tərk etməməsi anlayışı da bir o qədər yanlışdır.

Prezident Ərdoğanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı Zirvə Toplantısı və daha sonra Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası üçün getdiyi Nyu-Yorkdakı diplomatik performansı beynəlxalq mediada və Türkiyə ictimaiyyətində müxtəlif səviyyələrdə və yanaşmalarda müzakirə olunmağa davam edir. Bu müzakirənin əsas mövzuları liderlərlə söhbətlərdən mediada əks olunan fikirlər, həmçinin ŞƏT sammitinin liderləri ilə danışıqlar və Nyu-Yorkda Mərkəzi Parka səfərdir. Əslində, bu prosesin beynəlxalq siyasət müstəvisini, Türkiyənin bu müstəvidə hədəf və iddialarını, Ərdoğanın həqiqiliyindən qaynaqlanan arxayın rəftarını və diplomatik fəaliyyətini izləyənlər üçün təbii olduğunu ifadə etmək yerinə düşər. Bu mənada Türkiyədəki sistem dəyişikliyinin xarici siyasət idarəçiliyində yeni sahələr açdığını vurğulamaq olar.

ŞƏT-in Zirvə toplantısında iştiraka görə bir çox ittihamlar, hətta iqtisadi sanksiyalar kimi təhdidlərlə üzləşən bir lider üçün ertəsi gün Nyu-Yorkda sadə insanlarla rəftar etmək, dialoq qurmaq, çoxlu sayda insanla söhbət etmək asan deyil.

Türkiyə beynəlxalq siyasətdə maraqlara söykənir

Bu elementləri açmaq faydalıdır. Beynəlxalq siyasətin maraq yönümlü və realist müstəvidə getməsi indi hamı tərəfindən qəbul edilir. Rusiyanın Ukraynaya hücumu və bu prosesdə baş verənlər bu faktın ifadəsindən başqa bir şey deyil. Belə olduğu halda, Türkiyənin qlobal şərtləri nəzərə alaraq xarici siyasətini şaxələndirməsi qəribə bir vəziyyət olmamalıdır. Təbii ki, Türkiyənin ŞƏT-ə üzv olmaq məqsədini ifadə etməsi vacibdir və görünən odur ki, indi ŞƏT və onun üzvləri ilə institusional səviyyədə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək ehtimalı daha çoxdur.

Türkiyəni və Ərdoğanı hədəfə alan, hətta onları ŞƏT Zirvə toplantısında iştirak etdiklərinə görə iqtisadi sanksiyalarla hədələyən Qərb siyasi aktorları ilə bu diskursla razılaşan və Ərdoğanın diplomatik fəaliyyətini aşağı qiymətləndirən daxildəki çevrələrin tutarsızlığı heç bir mənalı münasibətə uyğun gəlmir. Əslində, biz hamımız bilirik ki, bu dövlətlər avtoritar hökumətlərlə əməkdaşlıq edirlər. Bundan əlavə, xarici siyasətin yalnız bir-biri ilə siyasi oxşarlığı olan ölkələr arasında aparılmasının mümkün olmadığını, Türkiyənin siyasi baxımdan Qərb dünyasının özü üçün seçdiyi məkana sığmadığını xatırlatmaqda fayda var.

Türkiyə beynəlxalq siyasətin mövcud zəminini və şərtlərini nəzərə alaraq qlobal səviyyədə təsirli bir aktor olmaq iddiasında olan bir ölkədir. Bu məqsədlə münasibətlərini şaxələndirməklə yanaşı, diplomatiyanın müxtəlif imkanlarından istifadə etməkdən də çəkinmir. Düşdüyü dilemmalara və münaqişələrə baxmayaraq, ŞƏT öz daxilində əməkdaşlıq sahələrini artırmağa çalışır, eyni zamanda genişlənmə siyasətini davam etdirərək qlobal səviyyədə effektiv struktura nail olmağı hədəfləyir. Hələlik bu məqsədə nə dərəcədə yaxın olması sualını bir kənara qoyub, Türkiyənin bu sammitdə Prezident səviyyəsində iştirakını dəyərləndirək.

2012-ci ildə Pekində keçirilən ŞƏT Dövlət Başçılarının Zirvə toplantısında Türkiyə Dialoq Tərəfdaşlığına yekdilliklə qəbul olunaraq ŞƏT çərçivəsində rəsmi status qazanıb. Ötən həftə Putinin dəvəti ilə zirvə toplantısına qatılan prezident Ərdoğan ikitərəfli diplomatik görüşlər, zirvə danışıqları və liderlərlə söhbətləri zamanı Dialoq Tərəfdaşlığı üzvü statusundan kənar çıxış edib. Sammit çərçivəsində o, Çin, Rusiya, Azərbaycan, Hindistan, Pakistan və Monqolustan liderləri ilə ikitərəfli görüşlər keçirib. Liderlərin söhbəti zamanı çəkilən fotolar diplomatiyanın soyuq tərəfindən kənarda münasibətlərin necə qurulduğunu göstərir.

Xalq diplomatiyasının imkanları

Prezident Ərdoğanın Səmərqənddən Nyu-Yorka diplomatik səfəri zamanı həm klassik diplomatiya, həm də xalq diplomatiyasının üsullarından birlikdə və səmərəli istifadə etdiyini söyləmək mümkündür. Ərdoğanın həm tərəfdarları, həm də əleyhdarları üzərində bu qədər təsirli olmasının səbəbi onun həqiqiliyidir. İstər klassik diplomatiya danışıqlarında, istərsə də adi insanlarla dialoqda bu həqiqiliyə məhəl qoymadan aparılan təhlillər natamam olacaq.

Firuz Bağırov  
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Səmərqənd   ŞƏT   BMT  


Bizi "telegram"da izləyin