“National Interest”: Ermənistan diasporu Zəngəzur dəhlizinin açılmasını dəstəkləməlidir

2022/09/047f4-1663843856.jpg
Oxunub: 1054     16:42     22 Sentyabr 2022    
“National Interest” jurnalı Amerika Xarici Siyasət Araşdırmaları İnstitutunun baş elmi işçisi Stiven Blankın məqaləsini dərc edib.

Ordu.az xəbər verir ki, müəllif Ukraynadakı müharibənin fonunda Zəngəzur dəhlizinin təcili olaraq açılmalı olduğunu bildirib.

Erməni ictimai dairələrində məqalə narahatlıqla qarşılanıb və qeyd olunu ki, məqalə Vaşinqtonun Cənubi Qafqazdakı real hisslərini və istəklərini mükəmməl şəkildə əks etdirir.

Blank qeyd edib ki, Cənubi Qafqazdakı son sərhəd toqquşmaları Ukraynada baş verən daha səs-küylü hadisələri kölgədə qoyub: “2020-ci ildə Moskvanın vasitəçiliyi ilə əldə olunan atəşkəsdən sonra ən böyük toqquşma olan Azərbaycan və Ermənistan arasında hərbi əməliyyatlar qlobal əhəmiyyət kəsb edir. Bu iki ölkə arasında davam edən sülh danışıqları indi təhdid altındadır”.

Müəllif Ermənistanın Rusiyadan yan keçərək Avropa və Asiya arasında əsas yeni nəqliyyat marşrutunun tikintisinə böyük mane olduğunu bildirib. O hesab edir ki, Ermənistan hətta öz dövlət maraqlarına və təhlükəsizliyinə ziyan vurmaqla Qərbin dostu olduğunu sübut etməlidir.

“Ukraynadakı müharibə səbəbindən tranzit marşrutları artıq təhlükədədir. Enerji, ərzaq və ticarət mallarının tədarükündə ciddi fasilələr bütün dünya iqtisadiyyatlarında seysmik sarsıntılara səbəb olub. Moskvanın “Şimal axını 1” boru kəmərinə çıxışını kəsməsindən sonra Avropa qazının qiymətləri kəskin şəkildə yüksəlir və Qərbin sanksiyaları bütün dünyada ən əsas ərzaq məhsullarının qiymətinin artmasına təkan verib.

Bunun fonunda Ermənistan Avropa ilə Asiya arasında ən mühüm yeni nəqliyyat marşrutu olan Zəngəzur dəhlizinin tikintisini artıq ləngidə bilməz. Uzun müddət müzakirə edilən, lakin hazırda Ermənistan tərəfindən bloklanan bu dəhliz Azərbaycanın cənub-qərb sərhədindən Ermənistan ərazisindən keçməklə Azərbaycanın Naxçıvan anklavına, oradan da Türkiyəyə və onun hüdudlarından kənara çıxacaqdı. Bu, Rusiyadan yan keçə biləcək bir neçə Şərq-Qərb ticarət yollarından birində itkin halqadır. Əgər Ermənistan həqiqətən də onun böyük diasporunun iddia etdiyi kimi Qərbin dostudursa, o zaman danışıqlar masasına qayıtmalı və dərhal dəhlizin açılmasına icazə verməlidir”, - deyə ekspert bildirib.

Onun sözlərinə görə, Ermənistan Moskvanın vasitəçiliyi ilə imzalanmış atəşkəs sazişi çərçivəsində 2020-ci ilin noyabrında dəhlizin açılmasına razıdır.

“Lakin bu sövdələşmənin şərtlərinə görə, Rusiya dəhlizə nəzarət edəcək və bu, gələcək üçün təhlükəli presedent yaradıb”, - deyə o qeyd edib və əlavə edib ki, Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişelin ötən ilin dekabrında Ermənistan və Azərbaycanla üçtərəfli danışıqlardan sonra elan etdiyi qətnaməyə daha çox üstünlük verilir: “Mişelin planı hər bir ölkəyə dəhlizin öz ərazisindən keçən hissəsinə nəzarət etməyə imkan verəcək və üçüncü tərəflərin spekulyasiyasına yer qoymayacaq”

Blank qeyd edir ki, Aİ-nin danışıqların gedişatına yenidən baxmağa və Moskvanın vəziyyəti manipulyasiya etmək cəhdlərinə müqavimət göstərməkdə müəyyən uğur qazanması təəccüblü deyil.

“Rusiyadan yan keçərək təhlükəsiz “cənub dəhlizi” axtarışı yeni deyil, lakin qlobal geosiyasətdə mövcud vəziyyət aktuallığın yeni səviyyəsini diktə edir. Nəzəri cəhətdən ən asan nəqliyyat yolu İrandan keçməlidir. Bununla belə, ABŞ-ın sanksiyaları və İran dəmir yollarının xroniki maliyyələşdirməsini nəzərə alsaq, bunu təhlükəsiz və ya etibarlı variant kimi görmək çətindir. Bu, həll yolu kimi Cənubi Qafqaz göstərilir”, - deyə müəllif yazıb.

Onun fikrincə, son illər regionu tranzit əlaqəsi kimi müxtəlif amillər gücləndirib. “Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycan arasında uğurlu əməkdaşlıq Avropanı həyati əhəmiyyətli Xəzər qazı və digər resurslarla təmin edən Bakı-Tbilisi-Qars (BTC) dəmir yolu və Cənub Qaz Dəhlizi kimi yeni əlaqələrin yaradılmasına səbəb olub. Qazaxıstan və Özbəkistan kimi keçmiş sovet respublikaları Rusiyanın blokadasına cavab olaraq Azərbaycandan yanacaq və mal göndərməyə başlayanda bu təşəbbüs daha da inkişaf etdirildi.
Əlamətlər Rusiyanın növbəti işğalı təhlükəsinə işarə edir. Gürcüstanın keçmiş prezidenti Mixail Saakaşvili bəyan edib ki, Ukraynadan sonra növbəti hədəf Gürcüstandır. Bunun sübutu Dmitri Medvedevin Qazaxıstan və Gürcüstanı “süni” ölkələr adlandırmasıdır. Mesajın on dəqiqə sonra silinib, günahın hakerlərin üzərinə atılmasına baxmayraq, bu, yalnız Rusiyanın mümkün gələcək niyyətləri ilə bağlı şübhələri təsdiqlədi. Ona görə də Gürcüstan ərazisindən keçən dəhliz nə uzunmüddətli investisiyalar üçün etibarlı həll yolu, nə də Rusiyanın müdaxiləsindən tamamilə təcrid olunmuş marşrut ola bilməz”, - deyə o qeyd edib.

Nəticə etibarilə o, ən yaxşı həll yolu kimi Bakıdan Türkiyənin şərq əyaləti olan Qarsa və İranla sərhədə yaxın Ermənistan ərazisindən keçən strateji nəqliyyat marşrutunun bir hissəsi olan Zəngəzur dəhlizini göstərir: “Zəngəzur dəhlizi Sakit və Atlantik okeanları arasında ən qısa quru nəqliyyat marşrutuna çevriləcək”.

Blank sonda bunun Ermənistan üçün də faydalı olduğunu qeyd edib: “Ermənistan qlobal təchizat zəncirinin çatışmayan halqasını açmaqla əhəmiyyətli fayda əldə edəcək”.

O qeyd edib ki, İrəvan öhdəliklərini yerinə yetirməkdən imtina edir: “Xarici siyasətin Qərblə tərəfdaşlığa yönəldiyi halda, reallıq başqadır. Ermənistan Rusiyanın ən yaxın müttəfiqlərindən və asılılarından biri kimi möhkəm kök salıb ki, bu da ölkə rəhbərliyi üçün ciddi siyasi dilemmadır. Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin qarşısını almaqda davam etməklə Moskvanın dünya iqtisadiyyatını ələ keçirmək ssenarisi ilə oynayır”.

Bundan əlavə, müəllif təəssüf edir ki, məşhur anti-türk və anti-Azərbaycan ritorikası erməni siyasətçilərinin qonşuları ilə münasibətləri tənzimləmək üçün mövcud olan məkanı daraldıb.

Onun fikrincə, indi Ermənistanın ABŞ və Avropadakı güclü diasporu Qərbin dostu olub-olmaması barədə qərar verməlidir. Əgər belədirsə, onlar Azərbaycanla sülh danışıqlarını bərpa etməli və Zəngəzur dəhlizinin açılmasına kömək etməlidir. Rusiyanın qlobal tədarük yollarını blokadaya alması ilə malların Şərqdən Qərbə daşınması üçün bir neçə səmərəli həll yolu var. Onların arasında ən optimalı Zəngəzur dəhlizidir.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Zəngəzur-dəhlizi   ABŞ  


Bizi "telegram"da izləyin