Müəmmalı ABŞ-Çin matçı Qarabağdakı gərginliklə “təxirə” salındı? – BAXIŞ BUCAĞI

2022/08/1659961718.jpg
Oxunub: 775     17:11     08 Avqust 2022    
Qarabağda ermənilərin törətdiyi təxribat ötən həftənin bəlkə də ən səs-küylü və əhəmiyyətli beynəlxalq mövzularından birini obyektiv şəkildə kölgədə qoydu: ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikerinin Tayvan səfəri və sonrasına baş verənlər.

Nensi Pelosinin təyyarəsi avqustun 2-də Tayvana eniş edib. Çinin sərt xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının sədri Tayvana bir günlük səfər edib. Çinin sərt ritorikası Tayvan ətrafında hərbi təlimlərin başlaması, eləcə də adaya sanksiyaların tətbiqi ilə davam edib.

ABŞ bəyan edib ki, Pekin vəziyyəti gərginləşdirməməli və böhran yaratmamalıdır, çünki Pelosinin səfəri “Vahid Çin” prinsipinin pozulması deyil. Lakin Pekin bu müşahidə ilə razılaşmır. Üstəlik, G7 Vaşinqtonun Pelosinin səfərinə münasibətini dəstəkləməyə davam edərsə, Çin G7 ilə münasibətlərini ciddi şəkildə nəzərdən keçirəcəyini açıqlayıb. Çinin xarici işlər naziri həmçinin bəyan edib ki, Çin Rusiya ilə mühüm geosiyasi balansı təmin edir. Bütün bunlarla birlikdə dünya Tayvana qarşı hərbi əməliyyat da daxil olmaqla, Çinin daha sərt addımlar atacağını gözləyirdi. Eyni zamanda, bu, bəlkə də birbaşa olmasa da, təbiətcə ABŞ-Çin toqquşmasına bərabər olan yeni uzunmüddətli hərbi gərginlik demək olardı. Təbii ki, Çinin Pelosinin səfərinə ciddi reaksiya verib-verməyəcəyini demək hələ tezdir. Pekinin davranışı və təhdid səviyyəsi müqayisə oluna bilən və ya ekvivalentdən bir qədər uzaqdır. Vəziyyətə uzunmüddətli perspektivdə baxsaq, bəlkə də Pekin özünü kifayət qədər adekvat aparır.

Şübhə yoxdur ki, Tayvan “əməliyyatı” həm ada ətrafında, həm status kontekstində, həm beynəlxalq münasibətlərdə, həm də Çinin hakim piramidasında yeni proseslərə təkan verəcək, İllər əvvəl konstitusiya ilə prezidentlik müddətini 5 ildən 10 ilə qədər artıran prezident Si Cinpin indi daha uzun prezidentlik haqqında düşünür.

Şübhə yoxdur ki, Çin piramidasındakı hər kəs bu perspektivə müsbət yanaşmır və Tayvan hadisəsinin davranışının Çin daxilində məsələyə təsir edəcək fermentlərə səbəb olacağı da istisna edilmir. Eyni zamanda, Çin, kəskin və radikal addımlar atmayan, əslində qlobal müharibənin yeni lokal fokusunu yaratmayan, ən azı indiyə qədər, belə desək, “bir nömrəli” oynamaqdan imtina edib. Bu, şübhəsiz ki, praktiki olaraq bütün ölkələr üçün müsbət haldır, Amerika-Çin münaqişəsindən, hətta dolayı yolla da, faydalananlar ola bilər və onların arasında təkcə Rusiya və İran deyil, həm də Avropa və ya bəzi digər ölkələr də ola bilər.

İki nəhəng arasında toqquşma çoxları üçün boş yer yarada bilər. Eyni zamanda, Tayvan məsələsi Amerikadaxili siyasi reallıqlara da təsir göstərə bilər. Çin təhdidləri altında “demokratiyanı müdafiə etmək üçün” Tayvana gələn “cəsur qadın” Pelosi ara seçkilərdə Demokratik Partiya üçün əsas “kozır” ola bilər. Bu mənada Pelosinin cəsarətli imicinə töhfə verməklə Pekinin birbaşa və ya dolayı yolla nə qazanacağı sualı yarana bilər.

Asif Cəfərov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Çin   ABŞ   Qarabağ  


Bizi "telegram"da izləyin