ABŞ HDQ Balina Mahnılarını Gizli Koda çevirməyə çalışıb? - Soyuq Müharibənin gizlinləri

2022/08/55556-1660034583.jpg
Oxunub: 654     14:14     09 Avqust 2022    
Amerika sualtı qayıqları ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin digər gəmiləri ilə təmasda olmaq məcburiyyətindədir, lakin Sovet sualtı gəmi əleyhinə təyyarələri və döyüş gəmiləri onun harada olduğu ilə bağlı hər hansı ipucu tapmağa çalışırdılar. Axtarış zamanı sonar operatorları bir-birinə nəğmə oxuyan balinaları eşidirdilər. Ancaq onların eşitdikləri əslində dəniz məməlilərinin səslərini təqlid edən gizli rabitə sistemindən istifadə edən sualtı idi.

Bu, casus romanından bir səhnə deyil, bir vaxtlar ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin real həyata keçirdiyi əməliyyat idi. 1959-cu ildə Dəniz Elektronikası Laboratoriyası “Project Combo” adlanan layihənin bir hissəsi kimi bu konsepsiya üzərində işləməyə başladı. İş, düzgün şəraitdə müəyyən dəniz məməliləri səslərinin və onların yaratdığı titrəyişlərin su altında çox uzun məsafələrə səyahət edə biləcəyini başa düşmək üzərində quruldu.

Dəniz Okean Sistemləri Mərkəzindəki (NOSC) mühəndislər iyirmi ildən çox sonra izah etdilər ki, dəniz heyvanlarının səsləri təbii sualtı səs mühitinin ümumi və ciddi komponentləridir: “Təbii heyvan səslərinə əsaslanan hərbi rabitə, hətta məlumatlı düşmən müşahidəsi tərəfindən aşkarlanmağı çaşdırır, çünki mesajlar ümumi bioloji xorun ancaq kiçik bir hissəsidir”.


Sualtı qayıqlar geniş əraziləri patrul etmək, müşahidə missiyalarını yerinə yetirmək və elit qoşunları və agentləri düşmən xətlərinin arxasına sakitcə yerləşdirmək üçün istifadə olunub. Rəqiblər üçün xüsusilə çətin tapılan və hədəf seçən ballistik raket sualtı qayıqları Amerikanın “Nüvə Triadası”nın əsas tərkib hissəsidir. Müxtəlif səbəblərə görə bunu “səssiz xidmət” adlandırırlar.

Lakin digər dost qüvvələrlə sürətlə əlaqə saxlamaq və məlumat mübadiləsi etmək davamlı problem idi. Ən böyük problemlərdən biri radio dalğalarının duzlu suda yaxşı keçə bilməməsi idi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra radarlar, sonarlar və digər sensorlar təkmilləşməyə davam etdikcə, bazaya siqnal göndərən sualtı qayıq öz mövqeyini itirmək və əsas hədəfə çevrilmək riski daşıyırdı.

Qayıqlar suda olarkən mesaj göndərmək üçün səslərdən istifadə edə bilirdilər. Ancaq "sualtı ovçu"lar da bu süni səslərə qulaqlarını açıq saxlaya bilirdilər. Sualtı qayıqlar su altında olarkən çox aşağı tezlikli mesajlar yayımlaya bilirdilər, lakin səthə nisbətən yaxın olmalı idilər. Antena ekipajlara daha böyük dərinliklərdən mesaj göndərməyə və qəbul etməyə imkan verirdi, lakin düşmən təyyarələri və gəmiləri hələ də ötürülmələrə müdaxilə edə bilərdi.

Əsas plan balinaların, delfinlərin, dəniz şirlərinin və suitilərin səslərindən kodlaşdırılmış mesajlar hazırlamaq idi. Sualtı qayıq səsləri yayımlayacaq və “Combo Signal Recognizer” (CSR) adlı kompüter xüsusi nümunələri aşkar edəcək və digər tərəfdən onları deşifrə edəcəkdi. Nəzəri olaraq, bu fikir nisbətən sadə idi. İş irəlilədikcə Hərbi Dəniz Qüvvələri həll edilməli olan bir sıra mürəkkəb problemlərlə üzləşdi, onların əsas hissəsi kodun özünün həqiqiliyinə əsaslanırdı.

Mesaj strukturu sadəcə balinanın iniltisini, ağlayan suiti A və B-ləri və ya hətta bütün sözləri əvəz edə bilməzdi. Bundan əlavə, 1959-1965-ci illər arasında Hərbi Dəniz Qüvvələrinin texniki işçiləri tərəfindən qeydə alınan səslərin hamısında təbii fon səsi var idi. Mövcud texnologiya ilə bunu aradan qaldırmaq çətin idi. Eyni əlavə səs-küylə eyni səslərin təkrarlanan partlayışları, hətta təlim keçməmiş sonar operatorları üçün də fərqlənirdi.

1970-ci ildə Pentaqonun qabaqcıl tədqiqat və inkişaf qolu olan Müdafiə Təkmil Araşdırmalar Agentliyi (DARPA) “Combo” üzərində işləməyə başladı. Təşkilat yazılan səsləri audio kitabxanaya sintez etmək üçün sistem hazırladı. Dəniz Gəmi Sistemləri Komandanlığı (NAVSHIPS) faktiki rabitə avadanlığı üzərində işlərə sponsorluq etdi.

Audio kolleksiyadan çevik kodun hazırlanması çox çətin oldu. Yekun həll yolu xüsusi qeydləri əvvəlcədən müəyyən edilmiş mesajlara uyğunlaşdırmaq idi. Sualtı qayıq və ya başqa gəmi səsləri buraxacaq və CSR və ya təkmilləşdirilmiş CSR-II ixtiyari rəqəmsal kodu göstərəcək. Qəbul edən ekipaj daha sonra mənasını anlamaq üçün kod kitabına müraciət edəcəkdi.

“Combo” sistemi əvvəlcədən təyin edilmiş doqquz tezlik diapazonundan hər hansı birində pilot balina səslərini çıxara bilər. Kodun bütövlüyünü qorumaq üçün, müəyyən gündən asılı olaraq, operatorlar yalnız kod kitablarında göstərildiyi kimi xüsusi tezliklərdən istifadə edəcəklər. Üstəlik, tam qeydləri spesifik, mənalı qeydləri ixtiyari təbii səslənən ətraf səs-küyü ilə dolu daha uzun trekin içərisinə yerləşdirəcək.


ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri başa düşdü ki, bu mesajlar “mən dost gəmiyəm” və ya “qarşıda minalar var” kimi məlumatlar ehtiva etməlidir. Əvvəlcədən təşkil edilmiş bu kommunikasiyalar təfərrüatlı məlumatları daxil edə bilməz.

1973-cü ildə xidmət Kaliforniyanın Los-Anceles şəhəri yaxınlığındakı Kanal adalarından biri olan Santa Catalina adasının yaxınlığında sualtı sınaqlar keçirdi. Statik dinamiklər və qəbuledicilər 5, 10 və 20 mil məsafələrə əvvəlcədən konfiqurasiya edilmiş altı mesaj göndərdi və qəbul etdi. Birinci turda texniklər bütün cihazları təxminən 150 fut dərinlikdə yerləşdirdilər. İkinci sınaq dəsti üçün bunu demək olar ki, iki dəfə artıraraq 250 fut-a çatdırdılar.

Avadanlıq demək olar ki, mükəmməl işləyirdi. Orijinal CSR kompüteri 5 və 10 mil məsafədən göndərilən bütün mesajları, 20 mil məsafədən göndərilən mesajların 90%-ni uğurla tərcümə etdi.

Növbəti il dizel-elektrik tədqiqat sualtı gəmisi “USS Dolphin” səthdə olan bir gəmi ilə bir sıra mesajlar mübadiləsini uğurla həyata keçirdi. Səs-küylərin hətta bir neçə balinanı da özünə cəlb etdiyi bildirilir. 1975-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri yenidən işlənmiş kodlarla daha çox statik təcrübələr həyata keçirdi.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin hələ də sualtı qayıqlarda və ya hər hansı digər döyüş gəmilərində heyvan səslərinə əsaslanan rabitə sistemini işə salmaqda maraqlı olduğuna dair heç bir əlamət yoxdur. Lakin bu nə vaxtsa dəyişərsə, yəqin ki, kimsə “Combo” lentləri axtarmağa başlamalı olacaq.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: ABŞ   Balina   Sualtı  


Bizi "telegram"da izləyin