Qlobal qarşıdurma fonunda Gürcüstan tranziti necə yüksəlir? – ANALİZ

2022/06/1656179206.jpg
Oxunub: 2223     16:59     27 İyun 2022    
İyunun 3-də Gürcüstanın Daxili İşlər və Maliyyə Nazirlikləri Sərhəd və Gömrük Departamentinin bütün əməkdaşlarının ölkənin fiziki sərhəd-keçid məntəqələrinin hər birində fasiləsiz, fövqəladə rejimdə, sutkada 24 saat, həftənin 7 günü işləməyə başlayacağını açıqlayıb.

Xüsusi tədbirlərin görülməsinə səbəb kimi Gürcüstan ərazisindən keçən yükdaşımaların artımı göstərilib. Bu sıçrayış ilk dəfə ötən ilin sonunda, Rusiya ilə Ukrayna arasında gərginliyin artdığı vaxtlarda nəzərə çarpdı. Fevralın 24-də Rusiyanın genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlayandan sonra tranzit həcmləri durmadan artmağa davam edib.

Qırmızı Körpü və Laqodexi (Gürcüstan-Azərbaycan sərhədi), Sadaxlı və Axalkələki (Ermənistanla sərhəd), Kazbek (Rusiya ilə sərhəd), eləcə də Sarp (Türkiyə) keçid məntəqələrində vəziyyət sürətlə idarəolunmaz hala gəlirdi. Minlərlə ağır maşın sərhədin hər iki tərəfində yığılmış, bəzi hissələrdə 20-30 kilometrə qədər uzanan karvanlar yaratmışdı. Sürücülər yük maşınlarında yatırlar və bəzi günlərdə karvan 24 saat ərzində 40-50 metrdən çox hərəkət etmir. Yük maşınları Mərkəzi Asiyadan və ya Çinə qədər uzun məsafə qət etdiklərindən şikayətlənirlər, lakin indi Gürcüstana keçmək, Türkiyə və Avropaya səyahətlərini davam etdirmək üçün 30-40 gün gözləməli olurlar.

Səlahiyyətlilər bu məhsulların günəş altında xarab olmaması üçün ərzaq yüklü maşınlara “yaşıl dəhliz” yaradıb. Lakin tez xarab olan mallar Gürcüstanın sərhəd keçid məntəqələrində yığılan yüklərin yalnız kiçik bir hissəsini təşkil edir.

Bu Trans-Avrasiya quru yüklərinin böyük hissəsi əvvəllər Rusiya ərazisi ilə göndərilirdi. Rusiya marşrutu avtomobil və dəmir yolu ilə daşınma üçün ən sərfəli və əlverişli hesab edilir, lakin bu il Rusiya-Ukrayna müharibəsi və Qərb sanksiyaları ilə əlaqəli risklər səbəbindən gözdən düşüb.

Gürcüstan nəzarət-buraxılış məntəqələri gündə cəmi 200-250 avtomobilin keçməsinə icazə verə bilər, gündə isə 700-800 yeni avtomobil növbəyə durur. Lakin təkcə sərhəddə problemlər yaranmayıb: daxili yol şəbəkələri də daxil olan bütün bu əlavə yük maşınlarını yerləşdirmək üçün kifayət qədər imkanlara malik deyil və bu, ölkədə avtomobillərin hərəkətini tamamilə iflic edib. Bu, Gürcüstanın mərkəzi Tbilisi-Poti-Batumi magistralında xüsusi problemdir. Yol polisi beynəlxalq yük maşınlarını yalnız gecələr yola çıxmağa məcbur etməyə çalışır. Gün ərzində minlərlə yük yüklü avtomobil böyük şəhərlərin ətrafındakı dolama yollarda dayanır, sürücüləri tez-tez yeməkdən məhrum qalırlar.

Gürcüstanın İqtisadiyyat və Davamlı İnkişaf Nazirliyindən Mzia Çoxonelidze iyunun 6-da müsahibəsində qeyd edib ki, Gürcüstan ərazisindən mal axını bütün istiqamətlərdə artıb. “Deyə bilərəm ki, bu, xüsusilə şərqdən qərbə iki dəfə, hətta üç dəfə artıb”, - deyə Çokonelidze iddia edib.

“Hər kəs xatırlayırdı ki, Azərbaycan və Gürcüstan ərazilərindən keçən Cənubi Qafqaz dəhlizi çox rahat və təhlükəsizdir. Düzdür, bu, Xəzər dənizindəki bərələrə malların daşınması zərurəti ilə bağlıdır; lakin müasir nəqliyyat şirkətləri üçün bu o qədər də böyük problem deyil”, - deyə o qeyd edib.

Gürcüstan ərazisində yük daşınması təkcə avtomobil yolu ilə deyil, həm də dəmir yolu ilə artıb. Son vaxtlara qədər iflas ərəfəsində olan “Gürcüstan Dəmir Yolu” dövlət firması yenidən böyük gəlirlər əldə etməyə başlayıb. 2022-ci ilin yanvarından iyun ayına kimi 10 il ərzində ilk dəfə olaraq o, nəinki gəlir və xərclərini tarazlaşdıra bilbib, hətta Gürcüstanın ən uğurlu şirkətlərindən birinə çevrilib.

Trans-Gürcüstan dəmir yolu yüklərindəki bu artımın səbəbi yük maşınlarının daşınmasında artımı əks etdirir: regionda mövcud geosiyasi şəraitdə yükgöndərənlər və ixracatçılar, o cümlədən Orta Asiyadan neft və Çindən istehlak malları indi Rusiya ərazisindən keçən “təhlükəli tranzit” üzərində “Azərbaycan-Gürcüstan körpüsü” adlandırılan körpüdən istifadə etməyə üstünlük verir. Bu maraq Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində, Kulevi və Batumidəki neft terminallarına, eləcə də Poti limanına yeni nəfəs almağa kömək edə bilər. Sonuncu bir neçə həftədir ki, 100 faiz gücü ilə işləyir və hələ də oradan keçən nəhəng yükün öhdəsindən tam gələ bilmir.
Vəziyyət bir daha təsdiq edir ki, Qara dənizin dərinsulu Anaklia limanı tamamlansaydı, Gürcüstan və daha geniş region üçün nə qədər faydalı ola bilərdi. Onun tikintisi hələ 2020-ci ildə Gürcüstan hakimiyyəti tərəfindən Rusiyanı təxribata çəkmək qorxusundan dayandırılmışdı. Üç il əvvəl Giorgi Kvirikaşvili hökuməti Çini bu layihədən qeyri-müəyyən şəkildə kənarlaşdırdı.

Gürcüstanda bir neçə yeni nəqliyyat sektoru layihəsinin həyata keçirilməsi variantlarını araşdıran iş adamı Paata Çekurişvili ölkənin son aylarda regional miqyasda reallaşan yeni çağırışlara və imkanlara tamamilə hazır olmadığını qeyd edib.

“Bu, təkcə Gürcüstanın özü üçün deyil, həm də Gürcüstanın nəqliyyat infrastrukturundan asılı olan bir çox başqa dövlətlər üçün böyük problemə çevrildi”, - deyə o bildirib.

O, daha sonra qeyd edib ki, “mövcud vəziyyət ilk növbədə qohumbazlıq və korrupsiya ilə sövq edilən Anaklia limanı layihəsinin uğursuzluğunun nəticəsidir. Bununla belə, beynəlxalq donorlar Gürcüstanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı üçün milyardlarla dollar ayırsalar da, böyük şəhərlərdən yan keçə biləcək yeni avtomobil yolunun tikintisi də ləngiyir”.

Çekurişvili əmindir ki, ölkənin coğrafi və geosiyasi potensialından tam istifadə etmək üçün yeni layihələrə ehtiyac var. Xüsusilə, o, Çin, Sakit okean və Hind okeanından Anakliya və Cənubi Avropaya çoxlu sayda konteynerlərin daşınması üçün “Hyperloop” texnologiyasından istifadə etməklə İranın Bəndər Abbas limanından Ermənistan və Gürcüstan üzərindən tranzit dəhlizinin yaradılmasını təklif edib. “Belə olan halda, Qafqaz, o cümlədən Gürcüstan Çin də daxil olmaqla, geniş şərq regionlarını Avropa ilə birləşdirmək üçün Süveyş kanalına alternativə çevriləcək”, - Çekurişvili bildirib.

Paata Çekurişvili və onun Bandar Abbas-Anaklia layihəsində çalışan mühəndislər qrupu Ermənistan və Avropa İttifaqının fəal iştirakına ümid edir. “Bu layihə həm də Ermənistanın düşdüyü nəqliyyat təcridindən çıxmasına töhfə verəcək”, - deyə Çekurişvili vurğulayıb.

Böyük qlobal oyunçuların belə bir arzunu reallığa çevirmək üçün ayırdıqları vaxt, sərmayə və öhdəlik Gürcüstanın keçmişdə cəhd etdiyi hər hansı əvvəlki infrastrukturdan çox ola bilsə də, Azərbaycan kimi güclü müttəfiqi itirməklə nəticələnə bilər.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Qlobal-qarşıdurma   Gürcüstan  


Bizi "telegram"da izləyin