Ukraynanın Dəniz Blokadası ilə Mübarizə: Baxışların Müxtəlifliyi

2022/06/1656586004.jpg
Oxunub: 727     14:55     30 İyun 2022    
Ukraynanın kənd təsərrüfatı mallarının ixracına ciddi əngəl törədən Rusiyanın Ukrayna limanlarının dəniz blokadası məsələsi həftələrdir ki, müxtəlif beynəlxalq forumlarda manşetlərdə və yüksək səviyyəli müzakirələrdə dominantlıq edir. Rusiyanın Ukraynanın ərzaq ixracına zorla maneə törətməsi təkcə ölkənin iqtisadiyyatına və milli təhlükəsizliyinə dağıdıcı təsir göstərmir, həm də inkişaf etməkdə olan dünyada aclıq təhlükəsi yaradır. Nəticədə ekspertlər və siyasətçilər hərbi, diplomatik və kommersiya sahələrini əhatə edən rəqabətli ideyalarla Ukraynanın Qara dənizdəki limanlarının ən yaxşı şəkildə necə açılacağını qızğın şəkildə müzakirə edirlər.

“Hər kəs artıq başa düşüb ki, dəniz limanlarını, o cümlədən hərbi yolla açmaq və ixracı yenidən başlamaq üçün cəmi həftələr var. Bizim ixraca imkan verən [qeyri-dəniz] alternativlərimiz var, lakin bu, limanlarla müqayisədə kiçik həcmdir”, - deyə Ukraynanın Aqrar Siyasət və Ərzaq nazirinin birinci müavini Taras Vısotski bildirib.

Onun sözlərinə görə, Ukraynanın taxıl ixracı üçün dəniz yolunun yenidən açılması üçün bir neçə variant var: “Bunlardan biri həm tarixən, həm də müasir dövrdə tanınmış beynəlxalq təcrübə olan dəniz karvanlarıdır. Başqa bir məsələ Ukraynaya daxildə yerləşdirilə bilən və Rusiya donanmasının qarşısını almağa zəmanət verən kifayət qədər sayda gəmi əleyhinə silahların verilməsidir”.

Həqiqətən də, bəzi dəniz ekspertləri hesab edir ki, Ukraynanın öz suveren sularını və limanlarını təmin etmək və onlara nəzarət etmək qabiliyyəti əsas prioritet kimi nəzərdən keçirilməlidir və Rusiyanın dəniz blokadasını qırmaq üçün açardır. Ukraynanın yekdil dəniz çəkindirmə gücünə ehtiyacı var; lakin onu inkişaf etdirmək üçün Kiyev strateji beynəlxalq tərəfdaşlarından, o cümlədən ABŞ-dan kömək tələb etməlidir.

Digərləri isə fərqli fikirdədirlər. Ukraynalı ekspert Andriy Klimenko hesab edir ki, vaxt keçdikcə (Ukraynada saxlanan taxıl bu ilin yayında çürüməyə başlayacaq) diqqəti ixrac üçün dəmir yolu infrastrukturunun qurulmasına yönəltmək lazımdır, çünki karvanlar və ya sahil raket “arzuları” ilə Rusiya blokadasını ləğv etmək heç vaxt reallaşmaya bilər. “Hazırda bu problemin hərbi yolla həlli yoxdur. Problemi həll etmək üçün Rusiyanın Qara dəniz donanması məhv edilməlidir. “Harpoon” [gəmi əleyhinə] raketləri kömək etməyəcək”, - deyə o qeyd edib.

Oxşar bədbinlik ən azı Kiyevdəki bəzi yüksək səviyyəli dövlət məmurlarına da şamil edilir. Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kulebanın sözlərinə görə, Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO) Ukraynanın dəniz ərzaq ixracatını güc yolu ilə açmağa cəhd etməyəcək.

“Əgər NATO müharibənin ən faciəli anlarında Ukraynanın səmasını bağlamasaydı, niyə indi rahat ixrac əməliyyatları üçün dənizi açsın?”, - deyə o, İsveçrənin Davos şəhərində keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda bildirib. Lakin daha sonra xarici işlər naziri bəyan edib ki, Ukrayna Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəhbərliyi altında, Ukraynanın Qara dəniz limanlarına daxil olan və çıxan yük gəmiləri üçün təhlükəsiz dəniz ticarət marşrutunu təmin etmək üçün tərəfdaş donanmaların cəlb olunduğu beynəlxalq əməliyyat üzərində işləyir.

Avropa İttifaqı Ukraynanın kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı üzərində Rusiyanın blokadasını aradan qaldırmaq üçün dəniz missiyasının yaradılması imkanını nəzərdən keçirərkən Böyük Britaniyanın (keçən il Aİ-ni rəsmi olaraq tərk etmiş) heç bir planı yoxdur, rəsmi London hərbi gəmilərini Qara dənizə göndərmək planlarının olmadığını bildirib. Birləşmiş Ştatlar da faktiki olaraq eyni şeyi söyləyir.

ABŞ və Böyük Britaniyanın yuxarıda qeyd etdiyimiz ortaq mövqeyi Türkiyənin məlum mövqeyinə cavab verir. Carleton Universitetinin Müasir Türk Araşdırmaları Mərkəzinin baş əməkdaşı Yevgeniya Qaber bu yaxınlarda bəyan etdi ki, Ankara Rumıniya və Bolqarıstan gəmilərinin bu cür iştirakını görməkdənsə, birtərəfli Türk dəniz müşayiəti ilə razılaşar. Ankara isə ABŞ və Böyük Britaniya kimi Qara dənizə aid olmayan NATO ölkələrinin iştirakını qəti şəkildə rədd edir.

Rusiya minaları Qara dənizin üzərindən keçməyə davam etdikcə humanitar karvanlar həll yolu ola bilməz. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının Katibliyi Ukraynada davam edən münaqişə nəticəsində Qara dəniz hövzəsində, o cümlədən Rumıniya və Türkiyə sahillərində sərbəst üzən dəniz minalarına dair hesabatlar alıb. Bu partlayıcılar regionda fəaliyyət göstərən hər hansı ekipaj və gəmilərin təhlükəsizliyi üçün ciddi təhlükə yaradır.

Digər əsas maneə Ukrayna limanının bəzi çıxışlarının batmış barjalar və kranlar tərəfindən bağlanmasıdır. Amma Ukraynanın həmin gəmiləri dənizin dibindən qaldırmaq üçün texniki imkanları yoxdur. Bu problemin necə həll olunacağına dair mürəkkəb texniki ölçülərə hələ də mediada lazımi diqqət yetirilməyib.

Beləliklə, Ukrayna dəniz limanlarını blokadadan çıxarmaq üçün müxtəlif növ prinsipial tədbirlərin kombinasiyası tətbiq edilməli olacaq. Bunlara Ukraynaya kifayət qədər sayda gəmi əleyhinə silahların verilməsi, Qara dənizdə humanitar minatəmizləmə ilə bağlı Türkiyə ilə razılaşmaların əldə edilməsi və batmış barjaların və kranların limanda dəniz dibindən qaldırılmasına dair effektiv texniki həllərin tapılması da daxil edilməlidir.

Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ukrayna   Qara-dəniz   Müharibə  


Bizi "telegram"da izləyin