Çətin danışıqlar Rusiya və Qərbi yenidən qarşı-qarşıya gətirir - BAXIŞ BUCAĞI

2021/12/99-1639509329.jpg
Oxunub: 1021     19:36     27 Yanvar 2022    
Diplomatlar dialoqa dəyər verirlər, lakin Moskva ilə mövcud münasibətlərə gəldikdə, bu cür yanaşmanın müdrikliyi şübhəli görünür. Ötən həftələrdə ABŞ-Rusiya, NATO-Rusiya, ATƏT-Rusiya danışıqları baş tutdu. Rusiyanın “təhlükəsizlik zəmanəti” tələbləri ilə bağlı müzakirələr əvvəldən uğursuzluğa məhkum idi, bu, gələcəkdə də dəyişməyəcək. Moskvanın mövqeyi əsassız olaraq tələbkar və kobuddur, ona görə də Kremldən verilən mesaj (Prezident Vladimir Putin ABŞ-ın təkliflərinə qarşıdakı yazılı cavabını araşdırdıqdan sonra şərti olaraq gələcək sammitə açıq ola bilər) sadəcə olaraq qabaqlayıcı etirafdır. Belə bir vəziyyətdə nə gözləniləcəyi ilə bağlı sual böyük görünür və cavablar Putinin dekabrın 7-də ABŞ prezidenti Cozef Baydenlə videokonfransdan on gün sonra verdiyi “ultimatum”un arxasındakı niyyətlərinin əslində nədən ibarət olduğunun şərhindən asılıdır.

Vaşinqtonu “zərərsizləşdirmək” və Avropa dövlətləri arasında fikir ayrılıqlarını gücləndirmək ənənəvi olaraq Rusiyanın ehtimal olunan niyyətləri siyahısında birinci yerdədir, lakin bu baxımdan təzyiq ciddi nəticə verməyib. Moskva NATO-nun bütövlüyündə uyğun çatlar tapmayıb. Əgər Putin Almaniyanın yeni kansleri Olaf Şoltsun bu yaxınlarda vəzifəsini tərk etmiş Angela Merkel kimi ikili siyasətinə ümid edirdisə, o, məyus ola bilər. Bir çox avropalılar, şübhəsiz ki, müharibə təhlükəsindən narahatdırlar. Lakin Rusiya ilə qarşı-qarşıya gəlməkdənsə, onu da əhatə edəcək kontinental “təhlükəsizlik arxitekturası”nın yenidən yaradılması təklifi Moskvanın belə bir ideyanı özündə əks etdirən ATƏT-ə nümayişkaranə nifrəti ilə alt-üst olur. Rusiya diplomatları Helsinki razılaşmalarında (1975) təsbit edilmiş “təhlükəsizliyin bölünməzliyi” prinsipinə müraciət edirlər, lakin onlar bu sənədlərdə insan hüquqları və əsas azadlıqlara hörmətlə bağlı öhdəliklərin də olduğunu nəzərə almırlar. Rusiya bu vədləri adətən pozur, bunu dövlətin bu yaxınlarda “Memorial” qeyri-hökumət təşkilatı tərəfindən həyata keçirilən humanitar işlərə qarşı təzyiq etməsi göstərir.

Beynəlxalq səhnədə Ukrayna hazırda Rusiyanın təzyiqinin əsas hədəfidir. Bu ölkəni Avropanın qalan hissəsindən təcrid etmək Putinin ən əsas niyyətlərindən biridir. Buna baxmayaraq ötən ilin payızında Rusiyanın Ukrayna sərhədlərində hərbi birləşmələrinin toplanmasından etibarən Putin bu nəticəyə yaxınlaşmayıb. Rusiya diplomatlarının arqumentlərini daha inandırıcı etmək üçün yeni qoşun növlərini irəli mövqelərə köçürülüb. Ukrayna hökuməti daxili məsələlərinin Rusiya və ABŞ arasında onların iştirakı olmadan müzakirə olunduğuna görə narahat ola bilərlər, lakin NATO açıq şəkildə bildirdi ki, Alyansa giriş qapısı açıqdır və Ukrayna ilə hərbi əlaqələri məhdudlaşdırmaq niyyətində deyil. Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov Rusiyanın səbrinin tükəndiyini açıqlayıb.

Lavrovun Rusiyanın ultimatumlar verməklə Avropa təhlükəsizliyində böhranı gücləndirmək qərarını izah etməsi əslində Putinin davranışını kəskin səbirsizliyə yönəldir və bu, bütün niyyətlər və məqsədlər üçün hazırkı qarşıdurmanın mürəkkəb formulunda əsas dəyişəndir. COVID-19 pandemiyasının başlanmasından bəri Putinin öz səhhəti ilə bağlı narahatlığı yaranıb və o, bu il Milad bayramını təklikdə qeyd etməyi üstün tutub. Bu özünəməxsusluq Kreml liderinin Ukraynada yerləşdirilmiş hipotetik NATO raketlərinin qısa uçuş müddəti və ya Soçidəki iqamətgahı yaxınlığında Qara dənizdə fəaliyyət göstərən ABŞ döyüş gəmiləri ilə bağlı geniş yayılmış narahatlıqları ilə eynidir. Rusiya bazarları Kremlin iddialı kursuna əsəbi reaksiya verir və ölkənin biznes elitasının prezidentin öz maraqlarına etinasız yanaşmasından xəbərdar olduğunu təsdiqləyir. Putin rusların Ukrayna ilə adi çəkişmələrdən əsl qaynar müharibəyə keçmək istəmədiyini nəzərə almadığı kimi, Qərbin yeni sanksiyalarının zərərini də eyni şəkildə azaltmağa meyllidir.

Bu ayın əvvəlində Qazaxıstanda baş verən qəfil iğtişaşlar Putinin hakimiyyəti ələ keçirməsi ilə bağlı narahatlığını daha da gücləndirdi. O, özünün seçdiyi varisinə - Prezident Kasım-Jomart Tokayevə nəzarət edən Nursultan Nazarbayevin planladığı modernləşmə yolu ilə gedirdi. Tokayev neft hasil edən Janaozendəki iqtisadi etirazlar, eləcə də keçmiş paytaxt Almatıdakı iğtişaşlar nəticəsində hökuməti dəyişdirəndə, Nazarbayevi ömürlük Təhlükəsizlik Şurasındakı vəzifəsindən uzaqlaşdıranda və sonra Rusiyaya kömək üçün müraciət edəndə bu nəzarət pozuldu. 2000-ə yaxın KTMT qüvvələrinin sürətlə gəlişi Qazaxıstan elitasının bütün qruplarını Tokayevin Putin tərəfindən dəstəkləndiyinə inandırdı, beləliklə, nizam asanlıqla bərpa olundu. Hələ qarşıda çətin islahatlar həyata keçirməklə sabitliyi bərpa etmək kimi çətin vəzifə durur.

Dəstək bazasını möhkəmləndirmək və Qərb investorlarını, eləcə də Çini arxayın etmək üçün Tokayev özünün təkcə Rusiyanın piyadası deyil, lider olduğunu sübut etməlidir. Tokayev “minlərlə xaricdə təlim keçmiş terrorçunun dəstəklədiyi çevriliş cəhdinin” məğlub edildiyini və buna görə də Rusiya qoşunlarının vətənə qayıda biləcəyini açıq şəkildə bəyan edərkən bu istiqamətdə addım atdı. Putin bu geri çəkilməyə razılıq verdi, lakin bildirdi ki, Rusiya öz qonşuluğunda bütün “rəngli inqilablara” qarşı hərəkət edəcək. Hər bir tarixi hökmdar kimi, Kreml rəhbəri üçün bütün xalq üsyanlarının qanunsuzluq və korrupsiyaya qarşı ictimai qəzəbdən deyil, düşmən Qərb tərəfindən təşkil edildiyinə inanmaq daha rahatdır. Onun postsovet məkanında avtokratik sabitliyin təminatçısı kimi elan etdiyi rolu, çətin ki, ABŞ və NATO ilə danışıqların yeni raundlarında qəbul olunsun.

Qazaxıstan Rusiya və ABŞ/NATO arasında qarşılıqlı münasibətlərin intriqasına yeni problem əlavə etsə də, diqqət hələ də Ukraynadadır.

Realpolitikin məntiqini tətbiq etmək demək olar ki, mümkün deyil, çünki Rusiya tərəfində Putinin qorxuları və özünəməxsusluğu praqmatizmdən üstündür. Müharibə Putin üçün çətin sınaq olacaq və Rusiyanın yüksək səviyyəli nümayəndələri indiyə qədər təbliğat hücumunda aşağı profil saxlayıblar. Bununla belə, Putin müharibə təhdidlərini sevimli siyasət alətinə çevirməklə özünü möhkəm strateji küncə salıb. ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya onu ən azı Olimpiya mərasimi üçün Pekinə gedənə qədər orada saxlamalıdır.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: ABŞ   Ukrayna   Rusiya  


Bizi "telegram"da izləyin