Ağ Ev Kremlin Donbasla bağlı Minsk “sazişləri”nə təkan verir? – ANALİZ (II HİSSƏ)

2022/01/yy-1642750759.jpg
Oxunub: 3623     11:43     21 Yanvar 2022    
(II yazı. I yazını BURADAN oxuya bilərsiniz)

Bayden administrasiyası bu yaxınlarda rusca “MinskSpeak” fəsli və sözünü öyrəndi. Moskva ilə birbaşa müzakirələrdən sonra Ağ Ev və Dövlət Departamenti Minsk “müqavilələri” ilə bağlı Rusiyanın xüsusi terminologiyasının əsas hissələrini qəbul etdilər. Və bu terminologiyaya əsaslanaraq, Ukraynadan yalnız Rusiya diqtəsi kimi xarakterizə edilə bilən şərtlərin yerinə yetirilməsini xahiş edirlər.

– Mövcud problemin tərifi: Ağ Ev və Dövlət Departamentinin rəsmiləri artıq birmənalı olaraq Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi və ya Rusiyanın davam edən təcavüzündən danışmırlar. Bu terminlər administrasiyanın dilində hələ də mövcud olsa da, ABŞ-ın rəsmi bəyanatlarına getdikcə daha çox müxtəlif terminlər daxil olur: “Ukraynanın şərqindəki böhran”, “Donbasdakı münaqişə”, “Şərqi Ukrayna və Donbasla bağlı fikir ayrılıqları”. “Təcavüz” termini daha öncə törədilən təcavüzlə bağlı istifadə olunur.

– “Sazişlər”: Minsk sənədləri “müqavilə” deyil. Onlar demək olar ki, tamamilə Kreml tərəfindən yazılıb və Ukraynaya hərbi güc yolu ilə tətbiq edilib. Ukrayna daha geniş torpaqların ələ keçirilmə təhlükəsi altında təslim olub. Bu termini qəbul etmək, Kremlin istəklərini qəbul etmək deməkdir.

– “Öhdəliklər”: Bu bəhanəyə əsaslanaraq, Bayden administrasiyasının diplomatları indi Ukraynadan iddia edilən “razılaşmalar” çərçivəsində öz “öhdəliklərini” yerinə yetirməsini xahiş edirlər. Minsk sənədləri (istər “sazişlər” olsun, istərsə diqtə), beynəlxalq müqavilə deyil, heç bir hökumət və ya beynəlxalq təşkilat tərəfindən ratifikasiya olunmayıb, heç bir hüquqi qüvvəyə malik deyil və Ukrayna üçün məcburi deyil. Obama administrasiyası vaxtında Ukraynanı “Minsk öhdəlikləri” altında saxlamağa cəhd edib və hətta Minsk “müqavilələri”nin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının (BMT TŞ) qətnaməsi ilə təsdiqini də təşkil etmişdi (Rusiya heç vaxt təkbaşına buna nail ola bilməzdi, yalnız ABŞ lazımi yekdilliyi təmin edə bilərdi və etdi). Moskva o vaxtdan iddia edir ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsi Minsk sənədlərinə beynəlxalq hüququn qüvvəsini, deməli, Ukraynanın “öhdəliklərini” verir.

– “Münaqişə tərəfləri”: Ağ Ev və Dövlət Departamentinin rəsmiləri artıq Rusiyanı Ukraynaya qarşı qoyan münaqişə haqqında aydın və birmənalı danışmırlar. Əvəzində, onların rəsmi bəyanatlarında müəyyən mənada qeyri-müəyyənlik yaranır və bu, iki tərəfin Kiyev və Donetsk-Luqansk olduğuna qaranlıq eyham vurulur. Məsələn, Bayden administrasiyası Moskva və Donetsk-Luqanskın Ukraynaya çağırışlarını təkrarlayaraq, “bütün tərəfləri vəziyyəti 2020-ci ilin iyul səviyyəsinə qaytarmağa” dair çağırışlar edir. Ukrayna ordusu 2020-ci ildə Donetsk-Luqansk qüvvələri ilə atəşkəs barədə razılığa gəlmək üçün təmas xəttində təzyiqə məruz qalmışdı. Bu, Rusiyanın Kiyevi Donetsk-Luqanskla danışıqlar aparan tərəf kimi bərabərləşdirmək məqsədinə xidmət etdi. Ukrayna isə həmin ilin sentyabrında 2020-ci ilin iyulunda imzalanmış sazişdən çıxdı. İndi Bayden administrasiyasının rəsmiləri Ukraynadan bu razılaşmaya qayıtmağı xahiş edir. Administrasiyanın bəzi digər bəyanatlarında da adları çəkilmədən “tərəflər” haqqında danışılır, lakin, məsələn, “tərəflər” arasında etimadın möhkəmləndirilməsi tədbirlərinə çağırış zamanı Donetsk-Lukanskın münaqişənin tərəfi olduğunu nəzərdə tutur.

– “Etimadın möhkəmləndirilməsi tədbirləri”: Bayden administrasiyasının diplomatları indi Kiyevdən münaqişənin digər tərəfi ilə (müəyyənləşdirilməmiş) etimadın möhkəmləndirilməsi tədbirlərinin görülməsini xahiş edirlər. Rusiyanın “dondurulmuş münaqişələr”lə bağlı klassik dərs kitabından olan bu hissə Kremlin etibarlı qüvvələri ilə hücuma məruz qalan ölkənin (Gürcüstan, Moldova, indiki Ukrayna) təmas xəttindəki hərbi vəziyyətə aiddir. Donbasdakı hazırkı vəziyyəti nəzərə alsaq, hər hansı etimad tədbirlərini yalnız Kiyev və Donetsk-Luqansk arasında nəzərdə tutmaq olardı. Digər hallarda olduğu kimi, Ukraynada da bu, Rusiyanın və onun bu sahədəki müvəkkillərinin ərazi qazanclarının dondurulması və həmin etibarlı aktorların yekun nizamlanmanın tərəfi kimi qəbul edilməsi üçün reseptdir. Eyni zamanda, Rusiya vəziyyəti öz şərtləri əsasında həll etmək üçün yetişmiş hesab edənə qədər etimad quruculuğu tədbirləri siyasi həlli əvəz edəcək. Etiraf etmək lazımdır ki, Rusiya öz qazanclarını dondurmaq üçün “etimad quruculuğu tədbirlərini” təşviq etməkdə heç vaxt tək olmayıb. Rusiyaya qarşı durmaq istəməyən hökumətlər Rusiya və onun müvəkkilləri ilə etimadın möhkəmləndirilməsi tədbirlərinə çağırır. Rusiyanın Ukraynanı ram etmək və ya məhv etmək üçün sistematik hərəkətlərindən sonra, Bayden administrasiyasının Kiyevə etimadın möhkəmləndirilməsi tədbirlərinə daxil olmağa dair çağırışları Kremldə çox güman ki, sevinclə qarşılanır.

– “Xüsusi status”: Minsk “müqavilələri”nə əsasən, bu münaqişənin siyasi həlli Rusiyanın nəzarətində olan Donbas üçün “xüsusi status” formasını almalıdır. Həmin “müqavilələr” silahlı qüvvələr, təhlükəsizlik xidmətləri və Kiyevdən yan keçərək Rusiya ilə birbaşa əlaqələrlə tamamlanan, demək olar ki, tam hüquqlu dövlətçiliyi şərtləndirir: praktikada, Ukrayna dövlətinin tərkibində dövlət (və silahlı dövlət), Rusiya peyki deməkdir. Hazırda Bayden administrasiyasının rəsmiləri açıq şəkildə Ukraynadan Donetsk-Luqanskın xüsusi statusu konsepsiyasını Ukraynanın konstitusiya qanununda təsbit etməyi xahiş edirlər. Minsk “müqavilələri”nə əsasən, xüsusi statuslu əraziyə dair konkret səlahiyyətlər sadəcə Kiyev tərəfindən verilməli deyil, həm də Kiyev və Donetsk-Luqansk arasında danışıqlar əsasında müəyyən edilməlidir.

– “Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə sarsılmaz dəstək”: Bayden administrasiyası Ukraynadan Rusiya tərəfindən yazılmış Minsk “müqavilələrini” qəbul etməyi xahiş etməklə, əslində, tərəddüd edir. Həmin sənədlərə əsasən, Ukraynanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və Donbasdakı sərhədlərinin bərpası Ukraynanın Minsk “müqavilələri”nin siyasi bəndlərinə əməl etməsi ilə şərtlənir. Ukrayna ilk növbədə Rusiyanın nəzarətində olan ərazidə “seçkilər”in keçirilməsini qəbul etməlidir, sırf nominal suverenliyini bərpa etməzdən əvvəl Donetsk-Luqansk ilə “xüsusi status” haqqında danışıqlar aparmalı və bəzi digər siyasi tədbirlər görməlidir. Beləliklə, Minsk “müqavilələri” Ukraynanın Donbasdakı suverenlik hüququnu və bu sərhədə suveren nəzarəti ləğv etmək üçün nəzərdə tutulub.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Rusiya   ABŞ   Ukrayna  


Bizi "telegram"da izləyin