Azərbaycan Türkiyədən “Hürkuş” təlim təyyarələri alır? – İlk prototiplər və inkişaf (ARAŞDIRMA+I YAZI)

2021/12/3-4915800258.jpg
Oxunub: 6424     10:56     04 Dekabr 2021    
Dekabrın 3-də Azərbaycan Ordusunun Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı general-leytenant Ramiz Tahirov və Türkiyənin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Cahit Bağçı “Hürkuş” təlim təyyarəsinə baxış keçiriblər.

Cahit Bağcı “Twitter” hesabında bildirib ki, təlim təyyarəsinin sınaqdan keçirildiyini ifadə edib: “Bu gün Azərbaycanda “Hürkuş” uçurduq”.

Azərbaycanlı və türkiyəli pilotlar təyyarənin üzərində iki ölkənin bayrağını dalğalandırıblar.

Daha sonra Müdafiə Nazirliyi Türkiyə Respublikasının TUSAŞ şirkətinin istehsalı olan iki ədəd “Hürkuş” təlim təyyarəsinin nümayiş məqsədilə Bakıya gətirildiyi barədə məlumat yaydı.


Məlumata görə, dekabrın 3-də Hərbi Hava Qüvvələrinin N hərbi hissəsində keçirilən “Yüksək səviyyəli müşahidəçi günü”ndə "Hürkuş" hərbi təyyarələrinin nümayiş uçuşları icra olunub. Tədbirdə Müdafiə nazirinin müavini - Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı general-leytenant Ramiz Tahirov, Türkiyə Respublikasının ölkəmizdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Cahit Bağcı, hərbi attaşe general-mayor Zekeriya Yalçın və başqaları iştirak ediblər.


“Hürkuş” təlim təyyarəsinin taktiki-texniki xüsusiyyətləri və iş prinsipi barədə brifinq təqdim olunub. Sonra hər iki qardaş ölkənin hərbi pilotlarının ölkəmizin hava məkanında birgə nümayiş uçuşları icra edilib. General-leytenant R.Tahirov pilotların hazırlığını yüksək qiymətləndirib, onlara gələcək xidmətlərində uğurlar arzulayıb.

Qeyd edək ki, “Hürkuş” təlim təyyarəsi Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə təslim edilib. “Hürkuş” təlim təyyarəsi NATO-ya üzv ölkələrin ordularında da istifadə olunacaq.

“Hürkuş” təlim təyyarəsi layihəsi və ilk prototiplər


Yeni nəsil əsas təlim təyyarəsi (“Hürkuş”) inkişaf proqramı 2006-cı ilin mart ayında Müdafiə Sənayesi Katibliyi ilə TUSAŞ arasında imzalanmış müqavilə ilə qüvvəyə minib. Gecə-gündüz fəaliyyət göstərə bilən “Hürkuş” təlim təyyarəsi ilə uyğunlaşma, vizual, alətlə uçuş, naviqasiya, gecə və qol uçuşu təlimləri həyata keçirilə bilər.

Proqram çərçivəsində ilkin olaraq iki ayrı təyyarə konfiqurasiyası hazırlanıb:

• “Hürkuş-A”: EASA və CS-23 tələblərinə uyğun olaraq sertifikatlaşdırılmış əsas konfiqurasiya
• “Hürkuş-B”: İnteqrasiya edilmiş avionika ilə təkmilləşdirilmiş konfiqurasiya (HUD, MFD, INS/GPS, Missiya Kompüteri daxil olmaqla)


• “Hürkuş-A”: konfiqurasiyasının ilk təyyarəsinin yer sınaqları və taksi sınaqları tamamlandıqdan sonra TUAŞ 29 avqust 2013-cü il tarixində Kazandakı obyektlərində “ilk uçuşunu” uğurla həyata keçirdi. “Hürkuş”: Avropa Mülki Aviasiya Təşkilatı (EASA) və Mülki Aviasiya Baş İdarəsi (SHGM) tərəfindən verilən uçuş icazəsinin ardından planlara uyğun olaraq eniş şassisi açıq olaraq ilk uçuşunu etdi və idarəetmənin ilk nəzarətlərini tamamladı. 9500 fut yüksəkliyə qalxaraq 33 dəqiqəlik uçuşdan sonra “Hürkuş” uğurla eniş edib.


Layihə çərçivəsində istehsal edilən TC-VCI quyruğu 2 nömrəli prototip təyyarənin uçuş sınaqlarına 10 sentyabr 2014-cü il tarixində başlanılıb.

İki prototip təyyarə ilə indiyədək edilən 530 uçuşun 567 saatı havada keçib. Bu uçuşlarda 356 knot sürətə, 35.500 fut yüksəkliyə çatıldı. Uçuşlarda sistem funksiyası testləri, hava məlumat sisteminin kalibrlənməsi, sabitlik və idarəetmə testləri, fövqəladə sınaqlar, aşağı sürət, ətraflı dayanma və aerodinamik konfiqurasiya testləri, fırlanma testləri, sabitlik və nəzarət testləri, performans testləri, havada mühərrik susdurma testləri, aerobatika və əməliyyat sınaqları, yüksək sürət və çırpınma testləri və s. həyata keçirilib.

Uçuş sınaqları ilə yanaşı, 2 ayrı konstruktiv təyyarədə təyyarənin dözümlülük, həyat və zədələrə dözümlülük sınaqları uğurla həyata keçirilib.

Layihə çərçivəsində EASA və DGCA-ya göndərilmək üçün 545 sənəd hazırlanıb. Baxım və təmir üçün bütün sənədlər hazırlanıb.

Bütün bu araşdırmalar nəticəsində 11 iyul 2016-cı il tarixində SHGM-dən “Hürkuş” yeni nəsil əsas təlim təyyarəsi üçün “TT32 Təyyarə Tip Sertifikatı” alındı. Həmin gün EASA-nın “EASA Validated Type Certificate” və DGCA-nın sözügedən Sertifikatı bütün Avropa ölkələri üçün qüvvədə olub. Beləliklə, “Hürkuş” Avropa Mülki Aviasiya Təşkilatından tip sertifikatı alan ilk türk təyyarəsi oldu.


26 sentyabr 2013-cü il tarixində keçirilən SSİK-də Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığının 15 yeni nəsil əsas təlim təyyarə ehtiyacını qarşılamaq üçün “Hürkuş” təyyarələrinin kütləvi istehsalını nəzərdə tutan TUSAŞ ilə müqavilə danışıqlarına başlanması qərara alındı. Bu qərardan sonra aparılan araşdırmalar və danışıqlar nəticəsində 26 dekabr 2013-cü ildə “Hürkuş-B” müqaviləsi imzalandı və hazırda istehsal, montaj prosesləri davam edir.

Dizayn Xüsusiyyətləri:

• Üstün aerodinamik performans, TUSAŞ tərəfindən hazırlanmış unikal qanad
• 1600 shp PT6A-68T “Pratt & Whitney Canada” turbovintli mühərrik
• Beş qanadlı alüminium “Hartzell HC-B5MA-3” pəri
• “Martin-Baker” Mk T16N 0/0 katapult kreslosu
• Əks uçuş qabiliyyəti
• Arxa kokpitdə yüksək görünürlük,
• Müxtəlif fiziki ölçülərə malik pilotlar üçün nəzərdə tutulmuş erqonomik kokpit
• Kabin təzyiq sistemi (nominal 4,16 psid)
• Təyyarədə Bortda Oksigen Yaradan Sistem (OBOGS).
• Anti-g sistemi
• Kokpit Kondisioner Sistemi (Buxar Dövrünün Soyudulması)
• Quşların zərbələrinə qarşı gücləndirilmiş örtük
• Hərbi təlim təyyarələrinə xas olan yüksək zərbəyə davamlı eniş qurğusu
• “Hands on Throttle and Stick” (HOTAS)


Texniki xüsusiyyətlər:

Maksimum sürəti: 574 km/saat
Dayanma sürəti: 143 km/saat
Maksimum qalxma sürəti: 22 m/s
Maksimum əməliyat hündürlüyü: 10577 m
Maksimum məsafə: 1478 km
Gediş Məsafəsi: 489 km
Eniş məsafəsi: 593 m
G məhdudiyyətləri:+7 / -3,5 q


Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Azərbaycan-Türkiyə   Hürkuş   HHQ  


Azərbaycan Türkiyədən “Hürkuş” təlim təyyarələri alır? – İlk prototiplər və inkişaf (ARAŞDIRMA+I YAZI)

2021/12/3-4915800258.jpg
Oxunub: 6425     10:56     04 Dekabr 2021    
Dekabrın 3-də Azərbaycan Ordusunun Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı general-leytenant Ramiz Tahirov və Türkiyənin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Cahit Bağçı “Hürkuş” təlim təyyarəsinə baxış keçiriblər.

Cahit Bağcı “Twitter” hesabında bildirib ki, təlim təyyarəsinin sınaqdan keçirildiyini ifadə edib: “Bu gün Azərbaycanda “Hürkuş” uçurduq”.

Azərbaycanlı və türkiyəli pilotlar təyyarənin üzərində iki ölkənin bayrağını dalğalandırıblar.

Daha sonra Müdafiə Nazirliyi Türkiyə Respublikasının TUSAŞ şirkətinin istehsalı olan iki ədəd “Hürkuş” təlim təyyarəsinin nümayiş məqsədilə Bakıya gətirildiyi barədə məlumat yaydı.


Məlumata görə, dekabrın 3-də Hərbi Hava Qüvvələrinin N hərbi hissəsində keçirilən “Yüksək səviyyəli müşahidəçi günü”ndə "Hürkuş" hərbi təyyarələrinin nümayiş uçuşları icra olunub. Tədbirdə Müdafiə nazirinin müavini - Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı general-leytenant Ramiz Tahirov, Türkiyə Respublikasının ölkəmizdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Cahit Bağcı, hərbi attaşe general-mayor Zekeriya Yalçın və başqaları iştirak ediblər.


“Hürkuş” təlim təyyarəsinin taktiki-texniki xüsusiyyətləri və iş prinsipi barədə brifinq təqdim olunub. Sonra hər iki qardaş ölkənin hərbi pilotlarının ölkəmizin hava məkanında birgə nümayiş uçuşları icra edilib. General-leytenant R.Tahirov pilotların hazırlığını yüksək qiymətləndirib, onlara gələcək xidmətlərində uğurlar arzulayıb.

Qeyd edək ki, “Hürkuş” təlim təyyarəsi Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə təslim edilib. “Hürkuş” təlim təyyarəsi NATO-ya üzv ölkələrin ordularında da istifadə olunacaq.

“Hürkuş” təlim təyyarəsi layihəsi və ilk prototiplər


Yeni nəsil əsas təlim təyyarəsi (“Hürkuş”) inkişaf proqramı 2006-cı ilin mart ayında Müdafiə Sənayesi Katibliyi ilə TUSAŞ arasında imzalanmış müqavilə ilə qüvvəyə minib. Gecə-gündüz fəaliyyət göstərə bilən “Hürkuş” təlim təyyarəsi ilə uyğunlaşma, vizual, alətlə uçuş, naviqasiya, gecə və qol uçuşu təlimləri həyata keçirilə bilər.

Proqram çərçivəsində ilkin olaraq iki ayrı təyyarə konfiqurasiyası hazırlanıb:

• “Hürkuş-A”: EASA və CS-23 tələblərinə uyğun olaraq sertifikatlaşdırılmış əsas konfiqurasiya
• “Hürkuş-B”: İnteqrasiya edilmiş avionika ilə təkmilləşdirilmiş konfiqurasiya (HUD, MFD, INS/GPS, Missiya Kompüteri daxil olmaqla)


• “Hürkuş-A”: konfiqurasiyasının ilk təyyarəsinin yer sınaqları və taksi sınaqları tamamlandıqdan sonra TUAŞ 29 avqust 2013-cü il tarixində Kazandakı obyektlərində “ilk uçuşunu” uğurla həyata keçirdi. “Hürkuş”: Avropa Mülki Aviasiya Təşkilatı (EASA) və Mülki Aviasiya Baş İdarəsi (SHGM) tərəfindən verilən uçuş icazəsinin ardından planlara uyğun olaraq eniş şassisi açıq olaraq ilk uçuşunu etdi və idarəetmənin ilk nəzarətlərini tamamladı. 9500 fut yüksəkliyə qalxaraq 33 dəqiqəlik uçuşdan sonra “Hürkuş” uğurla eniş edib.


Layihə çərçivəsində istehsal edilən TC-VCI quyruğu 2 nömrəli prototip təyyarənin uçuş sınaqlarına 10 sentyabr 2014-cü il tarixində başlanılıb.

İki prototip təyyarə ilə indiyədək edilən 530 uçuşun 567 saatı havada keçib. Bu uçuşlarda 356 knot sürətə, 35.500 fut yüksəkliyə çatıldı. Uçuşlarda sistem funksiyası testləri, hava məlumat sisteminin kalibrlənməsi, sabitlik və idarəetmə testləri, fövqəladə sınaqlar, aşağı sürət, ətraflı dayanma və aerodinamik konfiqurasiya testləri, fırlanma testləri, sabitlik və nəzarət testləri, performans testləri, havada mühərrik susdurma testləri, aerobatika və əməliyyat sınaqları, yüksək sürət və çırpınma testləri və s. həyata keçirilib.

Uçuş sınaqları ilə yanaşı, 2 ayrı konstruktiv təyyarədə təyyarənin dözümlülük, həyat və zədələrə dözümlülük sınaqları uğurla həyata keçirilib.

Layihə çərçivəsində EASA və DGCA-ya göndərilmək üçün 545 sənəd hazırlanıb. Baxım və təmir üçün bütün sənədlər hazırlanıb.

Bütün bu araşdırmalar nəticəsində 11 iyul 2016-cı il tarixində SHGM-dən “Hürkuş” yeni nəsil əsas təlim təyyarəsi üçün “TT32 Təyyarə Tip Sertifikatı” alındı. Həmin gün EASA-nın “EASA Validated Type Certificate” və DGCA-nın sözügedən Sertifikatı bütün Avropa ölkələri üçün qüvvədə olub. Beləliklə, “Hürkuş” Avropa Mülki Aviasiya Təşkilatından tip sertifikatı alan ilk türk təyyarəsi oldu.


26 sentyabr 2013-cü il tarixində keçirilən SSİK-də Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığının 15 yeni nəsil əsas təlim təyyarə ehtiyacını qarşılamaq üçün “Hürkuş” təyyarələrinin kütləvi istehsalını nəzərdə tutan TUSAŞ ilə müqavilə danışıqlarına başlanması qərara alındı. Bu qərardan sonra aparılan araşdırmalar və danışıqlar nəticəsində 26 dekabr 2013-cü ildə “Hürkuş-B” müqaviləsi imzalandı və hazırda istehsal, montaj prosesləri davam edir.

Dizayn Xüsusiyyətləri:

• Üstün aerodinamik performans, TUSAŞ tərəfindən hazırlanmış unikal qanad
• 1600 shp PT6A-68T “Pratt & Whitney Canada” turbovintli mühərrik
• Beş qanadlı alüminium “Hartzell HC-B5MA-3” pəri
• “Martin-Baker” Mk T16N 0/0 katapult kreslosu
• Əks uçuş qabiliyyəti
• Arxa kokpitdə yüksək görünürlük,
• Müxtəlif fiziki ölçülərə malik pilotlar üçün nəzərdə tutulmuş erqonomik kokpit
• Kabin təzyiq sistemi (nominal 4,16 psid)
• Təyyarədə Bortda Oksigen Yaradan Sistem (OBOGS).
• Anti-g sistemi
• Kokpit Kondisioner Sistemi (Buxar Dövrünün Soyudulması)
• Quşların zərbələrinə qarşı gücləndirilmiş örtük
• Hərbi təlim təyyarələrinə xas olan yüksək zərbəyə davamlı eniş qurğusu
• “Hands on Throttle and Stick” (HOTAS)


Texniki xüsusiyyətlər:

Maksimum sürəti: 574 km/saat
Dayanma sürəti: 143 km/saat
Maksimum qalxma sürəti: 22 m/s
Maksimum əməliyat hündürlüyü: 10577 m
Maksimum məsafə: 1478 km
Gediş Məsafəsi: 489 km
Eniş məsafəsi: 593 m
G məhdudiyyətləri:+7 / -3,5 q


Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Azərbaycan-Türkiyə   Hürkuş   HHQ  


Bizi "telegram"da izləyin