Aİ nümayəndəsinin səfəri: Qafqaz onlar üçün bazarlıq resursu, yoxsa strateji məqsəddir?

2021/09/23423-1632137130.jpg
Oxunub: 772     17:09     20 Sentyabr 2021    
Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz və Gürcüstan böhranı üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar Ermənistana səfərinin sonunda qeyd edib ki, sərhəddə Ermənistan və Azərbaycanın mövqelərinin nə qədər yaxın olduğunu görüb və sərhəd gərginliyini azaltmaq üçün addımlar atmaq vacibdir.

Klaar Avropa İttifaqının gərginliyi azaltmağa kömək etməyə hazır olduğunu qeyd edib. Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Aİ-nin bu hazırlığını bildirən ilk avropalı rəsmi deyil. Bu sual əsas sual olaraq qalmağa davam edir ki, Avropa İttifaqı bu gərginliyin azaldılması üçün konkret olaraq hansı addımlara hazırdır və bu addımlar nədən asılıdır?

Ermənistanda yayılmış belə bir fikir var ki, Avropa İttifaqı beləliklə Ermənistana müəyyən təkliflər verir, lakin İrəvan bunları rədd edir və rus vasitəçiliyini, yaxud rolunu nəzərdən keçirir. Lakin zahirən real səslənən bu qiymətləndirmə dərinlik baxımından reallıqla az əlaqəyə malikdir.

Prinsipial olaraq bir şeyi qeyd etmək lazımdır ki, Rusiyanın rolunu Ermənistan seçməyib, sadəcə olaraq Rusiya bu rolu regional və geosiyasi, hərbi-siyasi inkişaflar nəticəsində “fəth edib” və ya “qazanıb”. Burada çoxmənalı, çoxtəbəqəli, obyektiv və subyektiv reallıqlar var, lakin bəlkə də kifayət qədər sadə olan bir şeyi başa düşmək lazımdır ki, Avropa İttifaqı Rusiya kimi güc mərkəzidir və Avropa İttifaqı müxtəlif amillər nəticəsində ən azından, məsələn, Qafqazda olan vəziyyət baxımından Rusiyaya uduzub.

Əlbəttə, bu hal birmənalı deyil və Avropa İttifaqı bəlkə də taktiki, strateji baxımdan Rusiyadan geri qalaraq daha geniş üstünlüyü nəzərdən keçirir. Bu, Brüsselin və ya Aİ-nin əsas paytaxtlarının hesablaması məsələsidir, lakin bütün hallarda Qafqazda Avropa maraqlarına xidmət probleminin İrəvanın “bəli”si və ya “xeyr”i olduğunu düşünmək sadəlövhlükdür.

Əlbəttə, bunun hər hansı əhəmiyyətə malik olmaması doğru deyil, lakin yalnız İrəvanın mövqeyi ilə Avropa İttifaqının taleyini və ya “rol”unu müəyyənləşdirmək üçün Qafqazda oyun və rollar hədsiz dərəcədə çoxdur. Buna görə də məsələ yenə belə bir nöqtəyə gəlir ki, Avropa İttifaqı kifayət qədər sərt qarşıdurmaya, rəqabətə nə qədər hazırdır və Qafqazda hansı prioritetlərə sahibdir, Qafqaz onun üçün bazarlıq resursudur, yoxsa strateji məqsəddir?

Belə görünür ki, Avropa İttifaqının Şərq Tərəfdaşlığı proqramı üzrə Ermənistan və Gürcüstana planlaşdırılan böyük maliyyə dəstəyi, on milyardlarla maliyyə vəsaiti Qafqazın bazarlıq resursundan çox strateji məqsəd və prioritet olduğunu sübut edir. Lakin, əlbəttə əvvəlcə başa düşmək lazımdır ki, məsələn Türkiyə ilə miqrantlar məsələsində bazarlıq üçün Avropa İttifaqı bəlkə də heç də az pul xərcləməyib və bundan başqa, Gürcüstan və Ermənistana pul ayırmaları hələ niyyət mərhələsindədir. Və qəti siyasi qərara çevrilməzdən əvvəl bunların hansı görünüş alacağını anlamaq lazımdır.

Xüsusən burada yeni əsas problem olan Əfqanıstan böhranının və faktiki olaraq yeni miqrasiya böhranının sabit perspektivi və ya riski şəraitində Avropadan kənarda və ya Avropa daxilində çoxlu amillər var. Buna görə də Avropa İttifaqının rəsmiləri Ermənistan-Azərbaycan sərhədində gərginliyin azaldılmasına dəstək verməyə hazır olduqlarını bildirəndə xüsusən hansı təkliflərə, hansı mexanizmlərə, hansı qollara, hansı təsəvvür və yanaşmalara sahib olduqlarını bir az konkretləşdirməlidirlər.

Əks təqdirdə belə təəssürat yaranır ki, Avropa İttifaqının rəsmiləri Qafqazı hər dəfə “yeni formada” kəşf edirlər və hər dəfə bu “yeni təəssürat”larla nə etdiklərini bilmirlər.

Asif Cəfərov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər:   Ermənistan  


Aİ nümayəndəsinin səfəri: Qafqaz onlar üçün bazarlıq resursu, yoxsa strateji məqsəddir?

2021/09/23423-1632137130.jpg
Oxunub: 773     17:09     20 Sentyabr 2021    
Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz və Gürcüstan böhranı üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar Ermənistana səfərinin sonunda qeyd edib ki, sərhəddə Ermənistan və Azərbaycanın mövqelərinin nə qədər yaxın olduğunu görüb və sərhəd gərginliyini azaltmaq üçün addımlar atmaq vacibdir.

Klaar Avropa İttifaqının gərginliyi azaltmağa kömək etməyə hazır olduğunu qeyd edib. Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Aİ-nin bu hazırlığını bildirən ilk avropalı rəsmi deyil. Bu sual əsas sual olaraq qalmağa davam edir ki, Avropa İttifaqı bu gərginliyin azaldılması üçün konkret olaraq hansı addımlara hazırdır və bu addımlar nədən asılıdır?

Ermənistanda yayılmış belə bir fikir var ki, Avropa İttifaqı beləliklə Ermənistana müəyyən təkliflər verir, lakin İrəvan bunları rədd edir və rus vasitəçiliyini, yaxud rolunu nəzərdən keçirir. Lakin zahirən real səslənən bu qiymətləndirmə dərinlik baxımından reallıqla az əlaqəyə malikdir.

Prinsipial olaraq bir şeyi qeyd etmək lazımdır ki, Rusiyanın rolunu Ermənistan seçməyib, sadəcə olaraq Rusiya bu rolu regional və geosiyasi, hərbi-siyasi inkişaflar nəticəsində “fəth edib” və ya “qazanıb”. Burada çoxmənalı, çoxtəbəqəli, obyektiv və subyektiv reallıqlar var, lakin bəlkə də kifayət qədər sadə olan bir şeyi başa düşmək lazımdır ki, Avropa İttifaqı Rusiya kimi güc mərkəzidir və Avropa İttifaqı müxtəlif amillər nəticəsində ən azından, məsələn, Qafqazda olan vəziyyət baxımından Rusiyaya uduzub.

Əlbəttə, bu hal birmənalı deyil və Avropa İttifaqı bəlkə də taktiki, strateji baxımdan Rusiyadan geri qalaraq daha geniş üstünlüyü nəzərdən keçirir. Bu, Brüsselin və ya Aİ-nin əsas paytaxtlarının hesablaması məsələsidir, lakin bütün hallarda Qafqazda Avropa maraqlarına xidmət probleminin İrəvanın “bəli”si və ya “xeyr”i olduğunu düşünmək sadəlövhlükdür.

Əlbəttə, bunun hər hansı əhəmiyyətə malik olmaması doğru deyil, lakin yalnız İrəvanın mövqeyi ilə Avropa İttifaqının taleyini və ya “rol”unu müəyyənləşdirmək üçün Qafqazda oyun və rollar hədsiz dərəcədə çoxdur. Buna görə də məsələ yenə belə bir nöqtəyə gəlir ki, Avropa İttifaqı kifayət qədər sərt qarşıdurmaya, rəqabətə nə qədər hazırdır və Qafqazda hansı prioritetlərə sahibdir, Qafqaz onun üçün bazarlıq resursudur, yoxsa strateji məqsəddir?

Belə görünür ki, Avropa İttifaqının Şərq Tərəfdaşlığı proqramı üzrə Ermənistan və Gürcüstana planlaşdırılan böyük maliyyə dəstəyi, on milyardlarla maliyyə vəsaiti Qafqazın bazarlıq resursundan çox strateji məqsəd və prioritet olduğunu sübut edir. Lakin, əlbəttə əvvəlcə başa düşmək lazımdır ki, məsələn Türkiyə ilə miqrantlar məsələsində bazarlıq üçün Avropa İttifaqı bəlkə də heç də az pul xərcləməyib və bundan başqa, Gürcüstan və Ermənistana pul ayırmaları hələ niyyət mərhələsindədir. Və qəti siyasi qərara çevrilməzdən əvvəl bunların hansı görünüş alacağını anlamaq lazımdır.

Xüsusən burada yeni əsas problem olan Əfqanıstan böhranının və faktiki olaraq yeni miqrasiya böhranının sabit perspektivi və ya riski şəraitində Avropadan kənarda və ya Avropa daxilində çoxlu amillər var. Buna görə də Avropa İttifaqının rəsmiləri Ermənistan-Azərbaycan sərhədində gərginliyin azaldılmasına dəstək verməyə hazır olduqlarını bildirəndə xüsusən hansı təkliflərə, hansı mexanizmlərə, hansı qollara, hansı təsəvvür və yanaşmalara sahib olduqlarını bir az konkretləşdirməlidirlər.

Əks təqdirdə belə təəssürat yaranır ki, Avropa İttifaqının rəsmiləri Qafqazı hər dəfə “yeni formada” kəşf edirlər və hər dəfə bu “yeni təəssürat”larla nə etdiklərini bilmirlər.

Asif Cəfərov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər:   Ermənistan  


Bizi "telegram"da izləyin