Şimal-Cənub, İran Körfəzi-Qara Dəniz yolları uğrunda rəqabət – Düşmən necə düşünür?

2021/07/44-1627294352.jpg
Oxunub: 2076     14:45     26 İyul 2021    
“Aprel döyüşlərinin və 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsinin geosiyasi və geoiqtisadi konteksti düşündüyümüzdən daha çox əhatəlidir”.

Ordu.az xəbər verir ki, bunu Ermənistan Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Məsələləri İnstitutunun rəhbəri Styopa Safaryan “Facebook” səhifəsində yazıb.

O qeyd edib ki, burada əsas məqsəd Qafqazın avrasiyalaşdırılması/ruslaşdırılmasıdır.

“Əsas hadisələr aşağıdakılardır:

a) Ermənistanın suverenliyini “özünə tabe etmək”, çoxşaxəli və çoxazimutlu xarici əlaqələrinə son qoymaq və bunun üçün demokratiyanı ləğv etmək - Moskvadan əhəmiyyətli bir elitaya sahib olmaq. 2018-2020-ci illərdə Robert Köçəryan bu ssenarinin reallaşmamış hissəsidir.

b) Azərbaycanı KTMT və AİB-ə cəlb etmək, Qarabağın təhvil verilməsi müqabilində erməni tərəfinin tələb etdiyi qiyməti erməni tərəfinin hesabına ödəmək.

c) Qərbi Qafqazda zəiflətmək (bütün Qafqazda sabitliyin və sülhün təmin edilməsi üçün mandatı öz əlinə götürmək və bunun Qərbin bütün layihələrini bundan asılı hala gətirmək), bu məqsədlə Gürcüstan və Ermənistanda demokratiyanı zəiflətmək.

ç) sanksiyalardan azad olan İranın oraya qaytarılmasına imkan verməmək və regiondakı hakimiyyəti Türkiyə ilə asimmetrik şəkildə bölüşmək üçün “mürəkkəb əməliyyat”la hər iki məqsədi həyata keçirmək.

d) Son mərhələdə Gürcüstanı götürmək, eləcə də regiondakı kommunikasiyaları blokadadan çıxarmaq, Rusiya-Azərbaycan-Gürcüstan-Ermənistan dəmir yolunu (Dərbənd-Bakı-Qazax-Tiflis-Gümrü-İrəvan-Yerasx-Naxçıvan-Ordubad xətti) yenidən işə salmaq.

2. İran və Aİ-nin/Qərbin öz üstünlüyü ilə Qara Dəniz-Fars Körfəzi və Qara Dəniz-Mərkəzi/Cənubi/Uzaq Asiya yol və ya dəmir yolu xəttini inşa etməsi üçün Böyük İpək Yolunun Şimal-Cənub (Rusiya-Azərbaycan-İran-Ermənistan) dəmir yolu yük daşınması xəttinin inşa edilməsi. Bu yol və ya dəmir yolu xəttinin ən etibarlı istiqaməti Aİ maraqları baxımından Türkiyə və Rusiyadan deyil, Gürcüstan və Ermənistan ərazisidən keçir. Rusiya Qərb üçün şantajçı və ən etibarlı tərəfdaşı imicini qazanıb və lazım gələndə öz coğrafi mövqeyi, sahib olduğu infrstrukturları ilə Brüssel və Vaşinqtonu asılılıqda saxlamağa çalışır.

Birinci xəritədəki Rusiyanın hazırladığı və həyata keçirilmə mərhələsində olan Şimal-Cənubdur, Putin və İlham Əliyev bununla bağlı məsələləri Moskvada müzakirə ediblər. İran bu xətt məsələsində marağa sahibdir, lakin İlham Əliyev öz ərazisindən Rəşt-Astara dəmir yolu xəttini çəkməyi nə qədər öhdəliyinə götürsə də, tələsmir, hələ hazır deyil. İlham Əliyev və Putin bunun inşasını həyata keçirmək məsələlərini müzakirə ediblər. Türkiyə nə qədər öz layihəsi ilə Türkiyə-İran oxunda bu layihənin yarışçısı olsa da, Gürcüstan vasitəsilə qoşulduğu müəyyən dərəcədə ona da sərfəlidir, Zəngəzur dəhlizi inşa edilsə, buna daha qısa zamanda qoşulmaq imkanına sahib olacaq. Onlar 15 iyun tarixli Şuşa Bəyannaməsində Zəngəzur dəhlizi ideyasını ortaya qoydular. Bu səbəbdən də Daşkənddəki yüksək səviyyəli konfransda Türkiyə və Azərbaycan bunun üzərində israr etdilər, Gürcüstan təmsilçisi onların təkliflərini alqışladı, Rusiya Xarici İşlər naziri Lavrov isə susur və deyilənləri cavabsız qoyur.

Ermənistan ərazisindən keçən Qara Dəniz-Fars Korfəzi oxu Gürcüstan üçün daha sərfəli olsa da, bütün bunlardan kənarda qalmaq istəmir.

İkinci şəkildəki məhz Gürcüstan, Ermənistan və İrandan keçən Qara Dəniz-Fars Körfəzi yoludur. Aİ və Qərb Gürcüstana 3,9 milyard və Ermənistana 2,6 avronu, eləcə də Gürcüstana 600 milyon avronu Ermənistan və İranı birləşdirən Şimal-Cənub yolunun Sünik sektorundakı yeni yol tunellərinə və digər yollara, Sünikin müqavimət qabiliyyətinə qoyaraq açıq şəkildə bildirir ki, onun üçün üstünlük verilən istiqamət budur. Bu sübut edir ki, Aİ digər, yəni rus və türk istiqamətlərinə tərəfdar deyil.

Bizim iradəmizdən asılı olmayaraq iki geosiyasi və geoiqtisadi infrastruktur istiqamətləri arasında bir rəqabət var, bunlardan biri Türkiyə-Gürcüstan əlavəsi olan Rusiya-Azərbaycan-İrandır, digəri Aİ/Qərb-Gürcüstan-Ermənistan-Fars qoludur. Dünən İctimai TV-yə verilən bu müsahibə bütün bunların bir hissəsidir.

Buna görə də Rusiya layihəsində olan və Moskvada buna bağlılığını dilə gətirən İlham Əliyev qayıtdıqdan sonra Zəngəzur dəhlizindən inamla danışmağa, Qara-Dəniz-Fars Körfəzi oxunun əsas hissəsini vurğulamağa və müdaxilə etməyə davam edir. Bu səbəbdən Sünikdə rus hərbiləşdirilməsinə və bütün kommunikasiyalara nəzarətə, o cümlədən rus hərbi qüvvələri vasitəsilə Naxçıvan-Azərbaycan kommunikasiyasının həyata keçirilməsinə dair müddəa 10 noyabr bəyanatının 9-cu bəndinə daxil edildi. Bu səbəbdən dördgünlük Aprel döyüşləri İranın nüvə proqramı ilə bağlı 5 + 1 razılaşmasından və Ermənistanın sanksiyalardan azad edilməsi üçün avrasiyalaşdırılmasından sonra Rusiyanın yuxarıda göstərilən hədəflərə çatması üçün baş verdi. Ona görə də gördüyümüz hər şey Ermənistanın sərhədlərində baş verir.

İlham Əliyev Rusiyadan istədiyi iki xətti, yəni Rusiya-Azərbaycan-İran və Rusiya-Azərbaycan-Gürcüstan-Ermənistan-İran xətlərini almaq üçün “Zəngəzur dəhlizi”ni verməyi tələb edir. Və burada bizim üçün növbəti tor təhlükəsi var, Rusiya bunu demarkasiya və delimitasiya prosesi altında etməyə çalışır, bunun nəticəsində dəhlizlər mövzusu bəlkə də “anklavlar qarşılığında dəhliz” məcburi sövdələşməsi şəklində gündəmə gələcək”, - deyə o qeyd edib.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Körfəz-yolu   Təhlükəsizlik  


Şimal-Cənub, İran Körfəzi-Qara Dəniz yolları uğrunda rəqabət – Düşmən necə düşünür?

2021/07/44-1627294352.jpg
Oxunub: 2077     14:45     26 İyul 2021    
“Aprel döyüşlərinin və 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsinin geosiyasi və geoiqtisadi konteksti düşündüyümüzdən daha çox əhatəlidir”.

Ordu.az xəbər verir ki, bunu Ermənistan Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Məsələləri İnstitutunun rəhbəri Styopa Safaryan “Facebook” səhifəsində yazıb.

O qeyd edib ki, burada əsas məqsəd Qafqazın avrasiyalaşdırılması/ruslaşdırılmasıdır.

“Əsas hadisələr aşağıdakılardır:

a) Ermənistanın suverenliyini “özünə tabe etmək”, çoxşaxəli və çoxazimutlu xarici əlaqələrinə son qoymaq və bunun üçün demokratiyanı ləğv etmək - Moskvadan əhəmiyyətli bir elitaya sahib olmaq. 2018-2020-ci illərdə Robert Köçəryan bu ssenarinin reallaşmamış hissəsidir.

b) Azərbaycanı KTMT və AİB-ə cəlb etmək, Qarabağın təhvil verilməsi müqabilində erməni tərəfinin tələb etdiyi qiyməti erməni tərəfinin hesabına ödəmək.

c) Qərbi Qafqazda zəiflətmək (bütün Qafqazda sabitliyin və sülhün təmin edilməsi üçün mandatı öz əlinə götürmək və bunun Qərbin bütün layihələrini bundan asılı hala gətirmək), bu məqsədlə Gürcüstan və Ermənistanda demokratiyanı zəiflətmək.

ç) sanksiyalardan azad olan İranın oraya qaytarılmasına imkan verməmək və regiondakı hakimiyyəti Türkiyə ilə asimmetrik şəkildə bölüşmək üçün “mürəkkəb əməliyyat”la hər iki məqsədi həyata keçirmək.

d) Son mərhələdə Gürcüstanı götürmək, eləcə də regiondakı kommunikasiyaları blokadadan çıxarmaq, Rusiya-Azərbaycan-Gürcüstan-Ermənistan dəmir yolunu (Dərbənd-Bakı-Qazax-Tiflis-Gümrü-İrəvan-Yerasx-Naxçıvan-Ordubad xətti) yenidən işə salmaq.

2. İran və Aİ-nin/Qərbin öz üstünlüyü ilə Qara Dəniz-Fars Körfəzi və Qara Dəniz-Mərkəzi/Cənubi/Uzaq Asiya yol və ya dəmir yolu xəttini inşa etməsi üçün Böyük İpək Yolunun Şimal-Cənub (Rusiya-Azərbaycan-İran-Ermənistan) dəmir yolu yük daşınması xəttinin inşa edilməsi. Bu yol və ya dəmir yolu xəttinin ən etibarlı istiqaməti Aİ maraqları baxımından Türkiyə və Rusiyadan deyil, Gürcüstan və Ermənistan ərazisidən keçir. Rusiya Qərb üçün şantajçı və ən etibarlı tərəfdaşı imicini qazanıb və lazım gələndə öz coğrafi mövqeyi, sahib olduğu infrstrukturları ilə Brüssel və Vaşinqtonu asılılıqda saxlamağa çalışır.

Birinci xəritədəki Rusiyanın hazırladığı və həyata keçirilmə mərhələsində olan Şimal-Cənubdur, Putin və İlham Əliyev bununla bağlı məsələləri Moskvada müzakirə ediblər. İran bu xətt məsələsində marağa sahibdir, lakin İlham Əliyev öz ərazisindən Rəşt-Astara dəmir yolu xəttini çəkməyi nə qədər öhdəliyinə götürsə də, tələsmir, hələ hazır deyil. İlham Əliyev və Putin bunun inşasını həyata keçirmək məsələlərini müzakirə ediblər. Türkiyə nə qədər öz layihəsi ilə Türkiyə-İran oxunda bu layihənin yarışçısı olsa da, Gürcüstan vasitəsilə qoşulduğu müəyyən dərəcədə ona da sərfəlidir, Zəngəzur dəhlizi inşa edilsə, buna daha qısa zamanda qoşulmaq imkanına sahib olacaq. Onlar 15 iyun tarixli Şuşa Bəyannaməsində Zəngəzur dəhlizi ideyasını ortaya qoydular. Bu səbəbdən də Daşkənddəki yüksək səviyyəli konfransda Türkiyə və Azərbaycan bunun üzərində israr etdilər, Gürcüstan təmsilçisi onların təkliflərini alqışladı, Rusiya Xarici İşlər naziri Lavrov isə susur və deyilənləri cavabsız qoyur.

Ermənistan ərazisindən keçən Qara Dəniz-Fars Korfəzi oxu Gürcüstan üçün daha sərfəli olsa da, bütün bunlardan kənarda qalmaq istəmir.

İkinci şəkildəki məhz Gürcüstan, Ermənistan və İrandan keçən Qara Dəniz-Fars Körfəzi yoludur. Aİ və Qərb Gürcüstana 3,9 milyard və Ermənistana 2,6 avronu, eləcə də Gürcüstana 600 milyon avronu Ermənistan və İranı birləşdirən Şimal-Cənub yolunun Sünik sektorundakı yeni yol tunellərinə və digər yollara, Sünikin müqavimət qabiliyyətinə qoyaraq açıq şəkildə bildirir ki, onun üçün üstünlük verilən istiqamət budur. Bu sübut edir ki, Aİ digər, yəni rus və türk istiqamətlərinə tərəfdar deyil.

Bizim iradəmizdən asılı olmayaraq iki geosiyasi və geoiqtisadi infrastruktur istiqamətləri arasında bir rəqabət var, bunlardan biri Türkiyə-Gürcüstan əlavəsi olan Rusiya-Azərbaycan-İrandır, digəri Aİ/Qərb-Gürcüstan-Ermənistan-Fars qoludur. Dünən İctimai TV-yə verilən bu müsahibə bütün bunların bir hissəsidir.

Buna görə də Rusiya layihəsində olan və Moskvada buna bağlılığını dilə gətirən İlham Əliyev qayıtdıqdan sonra Zəngəzur dəhlizindən inamla danışmağa, Qara-Dəniz-Fars Körfəzi oxunun əsas hissəsini vurğulamağa və müdaxilə etməyə davam edir. Bu səbəbdən Sünikdə rus hərbiləşdirilməsinə və bütün kommunikasiyalara nəzarətə, o cümlədən rus hərbi qüvvələri vasitəsilə Naxçıvan-Azərbaycan kommunikasiyasının həyata keçirilməsinə dair müddəa 10 noyabr bəyanatının 9-cu bəndinə daxil edildi. Bu səbəbdən dördgünlük Aprel döyüşləri İranın nüvə proqramı ilə bağlı 5 + 1 razılaşmasından və Ermənistanın sanksiyalardan azad edilməsi üçün avrasiyalaşdırılmasından sonra Rusiyanın yuxarıda göstərilən hədəflərə çatması üçün baş verdi. Ona görə də gördüyümüz hər şey Ermənistanın sərhədlərində baş verir.

İlham Əliyev Rusiyadan istədiyi iki xətti, yəni Rusiya-Azərbaycan-İran və Rusiya-Azərbaycan-Gürcüstan-Ermənistan-İran xətlərini almaq üçün “Zəngəzur dəhlizi”ni verməyi tələb edir. Və burada bizim üçün növbəti tor təhlükəsi var, Rusiya bunu demarkasiya və delimitasiya prosesi altında etməyə çalışır, bunun nəticəsində dəhlizlər mövzusu bəlkə də “anklavlar qarşılığında dəhliz” məcburi sövdələşməsi şəklində gündəmə gələcək”, - deyə o qeyd edib.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Ermənistan   Körfəz-yolu   Təhlükəsizlik  


Bizi "telegram"da izləyin